Кіріспе

Англиялық миссионер, негізінен Австралияда Ланселот Эдвард Трэлкельд (1788 жылдың 20 қазаны - 1859 жылдың 10 қазаны) - ағылшын миссионері, негізінен Австралияда. Ол екі рет үйленген, екі некеден де ұл-қыздары болды. Трэлкельд Авабакал тілінің ағылшын тіліндегі аудармаларын жаздырып, жариялау бойынша Бирабанмен бірге жұмыс істегенімен танымал. 1813 жылы Лондон миссионерлік қоғамында (ЛМС) евангелистік миссионер ретінде білім ала бастады. Оның миссионерлік қызметі 1814 жылы Қоғам аралдарына тағайындалумен басталды.

Ізгі хабарды уағыздаушы

Трэлкельд жақсы білім алған, 1815 жылы 8 қарашада Таитиге аттанды, бірақ ауруы және баласының қайтыс болуы оны Рио-де-Жанейрода бір жыл ұстады, онда ол протестанттық шіркеуді құрды. Ол 1817 жылы 22 қаңтарда Сиднейге жолға шығып, 11 мамырда келді және қысқа уақытқа тоқтағаннан кейін Оңтүстік теңіз аралдарына барды, онда қарашада Эмеоға (қазіргі Француз Полинезиясындағы Моореа) жетті. Раиатеада миссионерлік станция құрылды және Трэлкельд онда жеті жылға жуық жұмыс істеді. 1824 жылы Сиднейге оралды. Бұл жерде Дэниел Тайерман мен Джордж Беннет, LMS-тің саяхатшы депутаттары, Трэлкельдті Маккуори көлі аборигендеріне миссионер етіп тағайындады. Брисбен губернаторы бөлген жерге орналасқан Трэлкелд аборигендерге ауыл шаруашылығы мен балта ісі бойынша білім беруді және балалар мектебі құруды тапсырды. ЛМС сонымен қатар Трэлкельдке жергілікті тілді үйренуді талап етті, бұл табысты христиандық түрлендірудің бастамасы болды. 1826 жылдың қыркүйегінде Трэлкелд отбасымен бірге Батаба миссиясында алты бөлмелі үйде тұрды. Трэлкельдтер отбасының қасында үш британдық бақылаушы болды, біреуі тағайындалған сотталушы, біреуі ересек, біреуі бала үйде. 1825 жылы жергiлiктi тұрғындарға балық аулау ілгектерiмен, тамақпен және киіммен ақы төлеп отырған Трэлкельд: "Менiң осында Раиатеада табысты болған жоспар бойынша әрекет ету ниетiм бар, атап айтқанда, ешкiмге ештеңе бермей, жалпы игiлiк үшiн жұмыс істеуге болады!" - деп жазды. Трэлкельд миссионерлік қоныстың алғашқы кезеңдері туралы жазды. Миссияға жиі келетін аборигендер жер бөлуді сұрады: "Екі жергілікті адам маған ауыл шаруашылығы үшін жер бөлігін беруге қатысты айтты". Батаба миссиясында тұру Трэлкелдке Авабакал ақсақалдарымен тығыз және жиі жұмыс істеуге мүмкіндік берді. Олардың біріккен еңбегінің бірі - аувабакал тілінің жазуын жасау еді. Трэлкельд бұл кезең туралы жазғандай, ол таңертеңгі уақытта Бирабанмен жұмыс істеді, "біздің әңгімелеріміз әртүрлі, олардың әдет-ғұрыптары мен әдеттерін зерттеуден басталады. Ондағы мақсат - қарапайым сөйлемдер, жазба орындары мен мәсіхшілерге қатысты тақырыптар". Осындай жұмыстың нәтижесінде Трэлкельд "Жаңа Оңтүстік Уэльстің аборигендерінің диалектілерінің үлгілері" атты еңбегін жариялады. 1834 жылы Трэлкельд "Австралиялық грамматика: аборигендер сөйлеген тілдің қағидалары мен табиғи ережелерін түсіну" атты еңбегін жариялады. Кітапта аувабакал тілі туралы жазылған. 1836 жылы "Аборигендер тіліндегі австралиялық орфографиялық кітап" басылып шықты. Ол бірнеше жыл бойы жұмыс істеді және Жаңа Келісімді Хантерс-Ривер аборигендер тіліне аударуды бастады. 1827 жылы осы әлеуметтік-тілдік жетістікке қарамастан, діни түрлендірудің жоқтығы LMS-тің Трэлкельдтің шығындарына қарсы шығуына әкелді. Бұл пікір Трэлкельдтің колониялық судья Рев. Сэмюэл Марсден және пресвитериан дін қызметкері, Rev. Джон Данмор Лэнг. Нәтижесінде LMS Марсденді қаржы бақылаушысы және осылайша Батаба миссиясының басқарушысы етіп тағайындады. 1828 жылы ЛМС, Трекелдтің евангелистік жұмысына қанағаттанбай, оған Батаба миссиясын тастап кетуді бұйырды және Лондонға оралуы үшін ақы төлеуді ұсынды. LMS шақыруын қабылдамағаны үшін, кейіннен губернатор Дарлинг колониялық үкімет атынан "Христиандық және өркениет" жұмысын жалғастыру үшін жылына 150 фунт стерлинг жалақысы мен төрт сотталған қызметшіге тағайындады. Бұл миссия Маккуори көлінің солтүстік жағында 1000 және 1280 акр (405518 га) аралығында бөлінді және аборигендер халықтары оларды Дерабамба, Пунте және Пунеир деп атады, ал еуропалықтар Эбенизер (миссия) деп атады. Бастапқыда 12 бөлмелі миссионерлік үй суға қарсы тақтадан және гипспен салынған. Кейіннен бұл жерде қойма, қора, күрке (орында тұратын австралиялық / еуропалық ерлер үшін тұрғын үй ретінде), жеміс-жидек бақтары және қоршалған мал жайылымдары болды. Алайда, қаржылай қолдау мен тауарлар таратуға Threlkeld-тің мүмкіндіктері азайып, Awabakal-ды жергілікті жерде қалуға көндіру мүмкіндігі күрт төмендеді. Эбенезер миссиясының ресми жабылуы 1841 жылдың 31 желтоқсанында болды, Трэлкелдтің қаржылық жағдайы нашар болғандықтан, мал жайылымдарын құруға және мүліктегі көмір торынан қазбалауға әкелді. 1842 жылы Британдық колониялар жөніндегі мемлекеттік хатшы, Трэлкельд сияқты евангелистік миссионерлерді сәтсіздіктер деп атады. Алайда, LMS квакерлер Джеймс Бекхаус пен Джордж Вашингтон Уокерден Австралия колонияларында миссионерлік жұмыстың ерекше сипатын егжей-тегжейлі баяндаған хат алғ�...

Авабакал жазбалары

Трэлкельд Бирабанмен бірлесіп түрлі христиандық діни мәтіндерді аудару, тұжырымдау және жазу бойынша жұмыс істеді. Трэлкельд Авабакал тілін сипаттайтын кітап шығарды: Австралия грамматикасы, аборигендер сөйлеген тілдің қағидалары мен табиғи ережелерін түсіну, Хантер өзенінің маңындағы, Макуар көлі, Жаңа Оңтүстік Уэльс. 1836 жылы "Аборигендер тіліндегі австралиялық орфографиялық кітап" басылып шықты. Трэлкелд Бирабанмен бірге аударма процесін былайша сипаттады: "Мен [Лұқа кітабындағы Ізгі хабарды] үш рет жаздым, әрі ол екеуміз оны сөйлем- сөйлемнен оқып шықтық. МакГилл ағылшын тілін еркін сөйледі". Threlkeld-тің мақсаты "ғылыми зерттеулер" және "этнографиялық ізденістер" құралы ретінде "сөйлеушілердің өздері мүлдем жойылып кетпес бұрын" лингвистикалық жазба жасау болды. Трэлкелд Жаңа Келісімді Хантерс-Ривер абориген тілінде аударуды бастады, бірақ 1842 жылы оның миссиясы сәл табысқа жетіп жатқанын түсінгеннен кейін, Трэлкелд өзінің лингвистикалық жұмысын тоқтатты. Кейіннен Трэлкелд Авабакал тіліндегі басылымдар бойынша жұмысын жалғастырып, "Абориген тілінің құрылымы туралы кілт" (1850) атты еңбегін шығарды. 1859 жылы 10 қазанда кенеттен қайтыс болған кезде төрт Ізгі хабардың аудармасында жұмыс істеп жүрген болатын.

Жоғарғы Сот

Трэлкельдтің лингвистикалық еңбегі 1830 жылдары отарлау соттарында жоғары бағаланды, өйткені "аборигендерге сот алдында куәлік беруге рұқсат етілмеді, христиандыққа мойынсұнбастан Киелі кітапқа ант беруге рұқсат етілмеді". Сонымен қатар, Трэлкельд көптеген жағдайларда судьялардың қорытындыларын қалыптастыру үшін пайдаланылатын этнографиялық ақпаратты ұсынды.

Қорғаушы

Трэлкельд миссияның жылдық есептерін және аборигендер мәселесі жөніндегі комитет сияқты ресми сауалдарды аборигендердің иелігін жою және зорлық-зомбылықпен бағындыруды жақсартуға күш ретінде қолданды. 1840 жылы Трэлкельд Колониялық хатшыға жазған хатында колониялық соттардың парадоксалды сипатын атап өтті: Мен қазір [аборигендерге] олардың жағдайын қалай сипаттауға болатынын мүлдем білмеймін. Мәсіхшілердің заңдары аборигендерді мәсіхшілерге жасалған зорлық-зомбылық үшін ағашқа іледі, бірақ мәсіхшілердің заңдары оларды аты-жөнін христиандардың шабуылдарынан қорғамайды, өйткені аборигендер тек ант беруі керек. Эбенезер миссиясы жабылғаннан кейін, Трэлкельд аборигендердің әл-ауқатын қамтамасыз ету кеңестерінде қызмет етті, аборигендік айыпталушыларды қолдау үшін полиция соттарына қатысты және Лондонның этнологиялық қоғамына қосылды.

Қазіргі заманғы маңызы

1892 жылы этнограф Джон Фрейзер Авабакал тілі туралы Трэлкелдтің еңбегін "Австралиялық грамматика" (1834) еңбегінде қайта жариялады, "Фрейзердің қосымшасымен реттелген, жинақталған және редакцияланған". Норман Тиндейл (1974) "негізгі топтамаларға әдеби қажеттілік бар екенін" жазды, ол [Фрейзер] оларды Жаңа Оңтүстік Уэльске ұсынуға кірісті, оның "Ұлы тайпалары" үшін толығымен жасанды терминдер шығарды. Бұл зерттеулер жергілікті зерттеулерге негізделмеген және аборигендер тарапынан қолдау таппаған". Тиндалдың айтуынша, кейбір терминдер әдебиетке енген, олардың күмәнді шығу тегі болса да, оның ішінде Бангаранг (Vic. ); Буандык (Вик. & SA); Баркунджи (НСУ), Курнай (Виктория). ), Туравал (Даравал) (НСУ), Вираджури (НСУ) және Малегоундеет (?) (Қолдау). 1970 жылдардың соңынан бастап, Трэлкельд есептері Хантер Долосы мен Уатаган таулары аймақтарында жер құқығы талаптары мен маңызды аборигендік жерлерді анықтау үшін пайдаланылды. 1986 жылы Трэлкельдтің еңбегі аувабакал тілін жаңғырту жобасының негізіне айналды.

Австралияның соғыс тарихы

Трэлкелдтің жыл сайынғы есептері, ондағы Ватерлоо крігі қазасы сияқты аборигендер қазасына қатысты ақпарат, Австралияның тарих соғыстары ішіндегі маңызды дау-дамайлар болып табылады. Трэлкельд Австралия тарихындағы соғыстарда аборигендер қазасына қатысты, мысалы, Ватерлоо өзеніндегі қазаға қатысты баяндамалары үшін танымал болды. Кит Виндшатлл өзінің миссиялық ұсыныстарына қолдау табу үшін Трэлкелд өлгендердің санын көбейтті деп айтады. Джон Харрис, екінші жағынан, былай дейді: "Бізде аборигендердің көзінше куә болған дереккөздері аз, ал бізде барлар Ланселот Трелкельд сияқты миссионерлердің қамқорлығы мен батылдыққа ие". Макинтайр Австралияның бұқаралық ақпарат құралдарында осы көзқарастардың қайшылықтарын түсіндіреді. Австралияның Ұлттық мұражайы Трэлкельд дәуірін "ұлттық тарихтың ең қатал талас-тартысқа ұшыраған аспектісі" деп атады.