Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Джон Уильямс (29 маусым 1796 – 20 қараша 1839) – Оңтүстік Тынық мұхитында қызмет еткен ағылшын миссионері.
English missionary
John Williams (29 June 1796 – 20 November 1839) was an English missionary, active in the South Pacific.
Ерте өмір
Ол Лондонға жақын Тоттенхемде уэльстік ата-аналарының отбасында дүниеге келді. 1810 жылы отбасы Солтүстік Лондонға көшіп, ол темір құю зауытында кеңсе қызметкері болып жұмыс істеді. Ол сонымен қатар теміршілікке де қызығушылық танытты. Сол жерде оның жұмыс берушісінің әйелі оны алғаш рет шіркеуге алып барды, ол бірден осы орынға тартылып, пастор Натан Уилкс оны дін қызметкері болуға дайындау курсына жазды. Бірақ, оның ниеті тез миссионерлік қызметке ауысты. 1816 жылдың қыркүйегінде Лондон миссионерлік қоғамы (ЛМҚ) оны Лондонның Суррей шіркеуінде өткен қызметте миссионер ретінде жұмыс істеуге жіберді.
He was born in Tottenham, near London, to Welsh parents. In 1810 the family moved to north London and there he served as a clerk to an iron foundry. He also took some interest in smithing. There his employer's wife first took him to church and he was immediately drawn to this, and the pastor, Rev Nathan Wilks, enrolled him in a class to prepare for the ministry. However, his heart quickly became set on missionary work. In September 1816, the London Missionary Society (LMS) commissioned him as a missionary in a service held at Surrey Chapel, London.
Оңтүстік Тынық мұхит
1816 жылғы 17 қарашада Джон Уильямс және оның әйелі Мэри Чоунер Уильямс, Уильям Эллис және оның әйелімен бірге Таитиді қоса алған Қоғам аралдарына сапарға шығу үшін Лондоннан кемеге отырды. Австралиядағы Сидней арқылы саяхат еткен олар бастапқыда Таитидің батысындағы Эмиоға ғана жетті. Содан кейін ол 1817 жылдың күзінде Таитиге дейін кеме жасауға кем дегенде 6 ай жұмсады. Уильямстар Самоаға сапар шеккен алғашқы миссионерлік отбасы болды. 1827 жылы Уильямс жақын маңдағы басқа да бейдін аралдар туралы естіді және өзінің миссиясын кеңейту үшін жергілікті материалдардан "Бейбітшілік хабаршысы" атты кемені он бес аптада салды. 1827 жылдың қарашасында ол Қоғам аралдарына аттанды, 1828 жылдың ақпанына дейін қайтып оралмады, содан кейін отбасын Раиатеаға көшірді. Джон Уильямс 1830 жылы Самоаға келді, оның экипажында самоалық жұбайлар Фауэа және оның әйелі Пуасеиси болды, олар саяхатына қосылып, Самоадағы миссияда маңызды рөл атқарды. Олар Пуасеисидің Сафуне ауылы орналасқан Саваи аралына аяқ басқаннан кейін, 1830 жылғы 24 тамызда Малиетоа Вайнуупомен кездесу үшін Сапапалииге келді. Оның бәсекелесі Тамафаиганың қайтысынан кейін Самоаның толық билігі Малиетоа Вайнуупоға тиесілі болған. Уильямстың Малиетоамен болған кездесуі табысқа шалдықты, себебі Малиетоа христиан дінін бірден қабылдады. 1834 жылы Уильямстар Ұлыбританияға оралды, онда Джон Жаңа өсиетті Раротонга тіліне аударған нұсқасын басып шығарды. Олар өздерімен бірге Самоадан келген Леота есімді жергілікті тұрғынды алып келді, ол Лондон қаласында христиан ретінде өмір сүрді. Өмірінің соңында Леота Лондондық миссионерлік қоғам төлеген таспен Абни Парк зиратында жерленді, ол өзінің Оңтүстік теңіз аралынан бастау алған өмірін баяндады. Лондонға оралғаннан кейін Джон Уильямс "Оңтүстік теңіз аралдарындағы миссионерлік іс-қимылдары туралы баяндама" жариялады, бұл аймақ туралы ағылшын тіліндегі түсінікті және танымалдықты арттырды, содан кейін 1837 жылы капитан Роберт Кларк Морган басқаратын "Камден" кемесімен Полинезия аралдарына оралды.
On 17 November 1816, John Williams and his wife, Mary Chawner Williams, set sail from London to voyage to the Society Islands, a group of islands that included Tahiti, accompanied by William Ellis and his wife. Travelling via Sydney in Australia they initially only reached as far as Eimeo, west of Tahiti. He then spent at least 6 months there helping to build a boat before eventually reaching Tahiti in the autumn of 1817. The Williamses became the first missionary family to visit Samoa. In 1827 Williams had heard of other heathen islands in the vicinity and in order to expand his ministry he built a ship from local materials, Messenger of Peace, in fifteen weeks. He set sail by November 1827 for the Society Islands, not returning till February 1828, when he then removed his family to Raiatea. John Williams arrived in Samoa in 1830, among his crew, a Samoan couple, Fauea and his wife Puaseisei, who joined them on their voyage and proved pivotal in the mission in Samoa. They set foot on the island of Savaii at Puaseisei's village of Safune, before arriving at Sapapalii on the 24th of August, 1830, to meet with Malietoa Vaiinuupo who had sole power over Samoa following the death of his rival Tamafaiga. Williams' meeting with Malietoa proved a success, as Malietoa accepted Christianity immediately. The Williamses returned in 1834 to Britain, where John supervised the printing of his translation of the New Testament into the Rarotongan language. They brought back a native of Samoa named Leota, who came to live as a Christian in London. At the end of his days, Leota was buried in Abney Park Cemetery with a dignified headstone paid for by the London Missionary Society, recording his adventure from the South Seas island of his birth. Whilst back in London, John Williams published a "Narrative of Missionary Enterprises in the South Sea Islands", making a contribution to English understanding and popularity of the region, before returning to the Polynesian islands in 1837 on the ship Camden under the command of Captain Robert Clark Morgan.
Өлім
Уильямстың миссионерлік қызметінің көп бөлігі және оның мәдени үгілдемесі өте сәтті болды, соның арқасында ол қауымдық айналымдарда танымал атанды. Дегенмен, 1839 жылдың қараша айында Джон Уильямстың есімі белгісіз болған Жаңа Гебрид аралдарының біріне сапар барысында, ол және оның миссионер әріптесі Джеймс Харрис Евангелияны жеткізуге тырысқанда Ерроманго аралындағы каннибалдықтар тарапынан өлтіріліп, желінді. 1839 жылы Раротонга аралында олардың құрметіне ескерткіш тас орнатылды, ол әлі күнге дейін сол жерде тұр. Миссис Уильямс 1852 жылдың маусым айында қайтыс болды. Ол ұлы, Жаңа Гебрид аралдарында дүниеге келген, пастор Сэмюэль Таматоа Уильямспен бірге Лондонның Абни Парк зиратындағы Ескі Седр айналымында жерленген; оның күйеуінің есімі және қазасы туралы мәліметтер тас ескерткіштің ең ірі бетіне жазылған. Джон Уильямстың қалдықтары (сүйектері) кемемен жеткізіліп, Апияда (Самоа) жерленді. Апиядағы LMS шіркеуінің алдына ескерткіш қойылды, ал Самоа қауымдық шіркеуінің алты қабатты бас кеңсесі Джон Уильямстың құрметіне аталды, ол Самоа аралдарындағы еңбектерін еске салады.
Most of the Williamses' missionary work, and his delivery of a cultural message, was very successful and he became famed in Congregational circles. However, in November 1839, while visiting a part of the New Hebrides where John Williams was unknown, he and fellow missionary James Harris were killed and eaten by cannibals on the island of Erromango during an attempt to bring them the Gospel. A memorial stone was erected on the island of Rarotonga in 1839 and is still there. Mrs. Williams died in June 1852. She is buried with their son Rev Samuel Tamatoa Williams, who was born in the New Hebrides, at the old Cedar Circle in London's Abney Park Cemetery; the name of her husband and the record of his death were placed on the most prominent side of the stone monument. John Williams' remains (bones) were shipped and are buried in Apia, Samoa. A monument was erected in front of the LMS church of Apia, and the six storey headquarters of the Congregational Church of Samoa is named after John Williams, commemorating his work in the Samoan islands.
Мұра
[[Файл:Джон Уильямс (LMS, 1869, 36-б. "Джон Уильямс II" кемесі 1865 жылы салынды, ал соңғы "Джон Уильямс VII" кемесі 1968 жылы қолданыстан шығарылды. 2009 жылдың желтоқсанында Джон мен Мэри Уильямстың ұрпақтары Эрромангоға сапар шегіп, татуласу салтанатында каннибализм жасайтын адамдардың ұрпақтарынан кешірім алды. Осы құрметке орай Дилонс шығанағы Уильямс шығанағы деп өзгертілді.
[[File:The John Williams (LMS, 1869, p.36). jpg|thumb|The John Williams II, built 1865 and the last, John Williams VII, was decommissioned in 1968. In December 2009 descendants of John and Mary Williams travelled to Erromango to accept the apologies of descendants of the cannibals in a ceremony of reconciliation. To mark the occasion, Dillons Bay was renamed Williams Bay.