Адонирам Джадсон: Бирма миссионерінің өмірі мен қызметі

Кіріспе

Американдық миссионер (1788–1850)

Адонирам Джадсон (9 тамыз 1788 – 12 сәуір 1850) – американдық конгрегационалист және кейіннен ерекше баптист миссионері, ол шамамен қырық жыл бойы Бірмада (Мьянма) жұмыс істеді. 25 жасында Джадсон Солтүстік Америкадан Бірмаға (Мьянмаға) уағыз айту үшін жіберілді. Оның миссионерлік қызметі және Лютер Райспен бірлескен жұмысы Америкада миссионерлерді қолдау үшін алғашқы баптисттік бірлестіктің құрылуына әкелді. Джадсон – Бірмаға (Мьянмаға) келген алғашқы протестант миссионерлерінің бірі. Ол Киелі кітапты бірма тіліне аударды және Бірмада (Мьянмада) бірнеше баптист шіркеулерін құрды.

Ерте өмір

Джадсон 1788 жылдың 9 тамызында Массачусетс штатының Миддлсекс округіндегі Малден қаласында дүниеге келді. Ол конгрегациялық пастор Адонирам Джадсон аға мен Абигейлдің (қыз есімі Браун) ұлы. Джадсон он алты жасында Род-Айленд және Провиденс плантациялары колледжіне (қазіргі Браун университеті) түсіп, он тоғыз жасында курсын үздік бітірді. 1808 жылы Джадсон "өзін Құдайға толық арнады". Оқу орнының соңғы жылында Джадсон миссионерлік мансапты таңдады. 1810 жылы Джадсон өздерін "Бауырлар" деп атаған, миссионерлікке бейім студенттер тобына қосылды; осы студенттердің ықпалымен Американың алғашқы ұйымдастырылған миссионерлік қоғамы құрылды. Шетелде қызмет етуге құштар Джадсон "сансыз сандаған жалған құдайларға табынатын Азия миссионерлік жұмысы үшін ең маңызды аймақ" екеніне көз жеткізді. Ол және семинариядан тағы үш студент қолдау алу үшін конгрегационалистердің бас жиналысына жүгінді. 1810 жылы ақсақалдар шетелдік миссиялар жөніндегі американдық комиссия құруға келісім берді.

Неке

19 қыркүйекте Джадсон Америкалық шетелдік миссиялар жөніндегі комиссиясы тарапынан Шығысқа миссионер ретінде тағайындалды. Джадсонға Конгрегациялық шіркеу де міндет жүктеді және ол 1812 жылдың 5 ақпанында Энн Хасселтинге үйленді. Ол ертесі күні Салемдегі Табернакль шіркеуінде дін қызметкері етіп бекітілді. 19 ақпанда ол Лютер Райспен, Сэмюэлл Ньюэллмен және Харриет Ньюэллмен; сондай-ақ оның әйелі Энн ("Нэнси" деп аталған) Джадсонмен бірге "Караван" бригімен теңізге шықты.

Үндістанға саяхат

Джадсондар 1812 жылдың 17 маусымында Калькуттаға келді. Үндістанға жол аясында кемеде ол баптизм теологиясын жан-жақты зерттеді. Ол сенушілердің баптизмі теологиялық тұрғыдан дұрыс екеніне және оны Исаның бұйрығына бағыну ретінде орындау керек деген қорытындыға келді. Рангун тұрғындарына Исаның Ізгі хабарын таратуға жасаған алғашқы тырастықтар көбінесе толыққанды бейтараптықпен кездесті. Буддалық дәстүрлер мен сол кездегі бірмандықтардың дүниетанымы Адонирам мен оның әйелінің бір, тірі және құдіретті Құдайға сенуге шақыруларын көптеген адамдар елемеуге әкеп соқты. Олардың екінші баласы, Роджер Уильям Джадсон, сегіз айлық шағында қайтыс болды. Джадсон келесі шілдеде «Бірман тілінің грамматикалық ескертулері» мен 1817 жылы «Матфей ілтебігін» аударуды аяқтады. Джадсон 1818 жылы жол жиегіндегі заятта отырып, «Эй! Білім іздеген әрбір адам!» деп дауыстап, жамағатқа үгіт-насихат жұмыстарын бастады. Алғашқы сенуші 1819 жылы баптизденді, ал 1822 жылға қарай 18 сенуші болды. 1820 жылы Джадсон және тағы бір миссионер, Кольман, Мьянма императоры Багидау патшасына миссионерлерге ел бойынша уағыз айтуға және оқытуға рұхсат беруі және дінін ауыстырған бірмандықтарға қатысты өлім жазасын алып тастауы үмітімен өтініш жасады. Багидау олардың өтінішін қабылдамады және бірнеше жол оқығаннан кейін Ізгі хабардың бір трактатын жерге лақтырып тастады. Миссионерлер Рангунға оралып, ондағы жаңадан құрылған шіркеумен кездесіп, әрі қарай не істеу керектігін талқылады. Христиан дінінің дамуы Мьянма империясында қауіп-қатер мен өлім қаупінің жоғары болуымен баяу жалғасатын болады. Джадсон 18 адамды тәлім беруге 12 жыл жұмсады. Оның әйелі, Энн, күйеуінен гөрі, халықтың тілін жақсырақ меңгерген. Ол Рангунның вице-королімен, сондай-ақ сауатсыз жұмысшылар мен әйелдермен тез арада дос болып кетті. Серампурдан баспа машинасы жіберілді, ал 1817 жылы әйелімен бірге Америкадан келген миссионер Джордж Хоуг Мьянма тілінде басылған алғашқы материалдарды, оның ішінде Джадсонның Матфей ілтебігінің 800 данасын шығарды. Шіркеудің тарихшысы Маунг Шве Ва оқиғаның осы бөлігін былай деп қорытындылады: «Осылайша Рангундағы шіркеу дүниеге келді – бәрі де: жұмысшылар мен балықшылар, кедейлер мен байлар, ерлер мен әйелдер. Біреуі Мәсіхке үш күнде жетті, ал екіншісіне екі жыл қажет болды. Бірақ Мәсіхке сенгеннен кейін олар мәңгі Оның жолында болады». Алғашқы шәкірттерінің бірі – Буддизмге наразы, жаңа дінге қызығушылық танытқан зиялылар тобының жетекшісі және мұғалімі У Шве Нгонг болды. Ол деист скептик болды, ал Джадсонның уағыздары, бір кездегі колледж студентінің күмәнін еске түсірді. Ол мәселені қарастырғаннан кейін, Құдайға, Иса Мәсіхке және құрбандыққа сенуге дайын екенін мәлімдеді. Джадсон оны сенімге қабылдаудың орнына, Матай ілтебігінде жазылған Исаның, Құдайдың ұлының айқышқа шегеленіп өлгеніне сенетін-сенбейтінін сұрап, одан әрі сұрақ қойды. У Шве Нгонг басын шайқап: «А, енді сіз мені ұстап алдыңыз. Оның өлімге кесілгеніне сенемін, бірақ айқышқа шегеленіп, қорлықпен өлгеніне сене алмаймын», – деді. Біраз уақыттан кейін ол Джадсонға: «Мен Құдайдың сөзіне емес, өз ақылымды сеніп жүрдім. Енді мен Исаның айқышқа шегеленгеніне сенемін, өйткені ол Киелі кітапта жазылған», – деді. Джадсонның уағыздауының мәні – шындыққа деген берік сенім, христиандық сенімнің рационалдылығы, Киелі кітаптың беделіне сену және христиандық шындықтың тұтастығын бұзбай, христиандықты бірмандықтардың санасына сәйкес келтіру, яки ол айтқандай, «Буддизмге қарсы емес, Ізгі хабарды уағыздау» болды. 1823 жылы, ол келгеннен кейін он жыл өткенде, кішкентай шіркеудің мүшелері 18 адамға жетті, ал Джадсон Жаңа өсиетті бірман тіліне аударудың алғашқы нұсқасын аяқтады.

The Judsons arrived in Calcutta on June 17, 1812. While aboard ship en route to India, he did a focused study on the theology of baptism. He came to the position that believer's baptism was theologically valid and should be done as a matter of obedience to the command of Jesus
First attempts by the Judsons to interest the natives of Rangoon with the Gospel of Jesus met with almost total indifference. Buddhist traditions and the Burmese worldview at that time led many to disregard the pleadings of Adoniram and his wife to believe in one living and all powerful God. Their second child, Roger William Judson, died at almost eight months of age. Judson completed the translation of the Grammatical Notices of the Burman Language the following July and the Gospel of Matthew, in 1817. Judson began public evangelism in 1818 sitting in a zayat by the roadside calling out "Ho! Every one that thirsteth for knowledge!" The first believer was baptized in 1819, and there were 18 believers by 1822. In 1820, Judson and a fellow missionary named Colman petitioned the Emperor of Burma, King Bagyidaw, in the hope that he would grant freedom for the missionaries to preach and teach throughout the country, as well as remove the sentence of death that was given for those Burmese who changed religion. Bagyidaw disregarded their appeal and threw one of their Gospel tracts to the ground after reading a few lines. The missionaries returned to Rangoon and met with the fledgling church there to consider what to do next. The progress of Christianity would continue to be slow with much risk of endangerment and death in the Burmese Empire. It took Judson 12 years to make 18 converts. His wife, Ann, was even more fluent in the spoken language of the people than her more academically literate husband. She befriended the wife of the viceroy of Rangoon, as quickly as she did illiterate workers and women. A printing press had been sent from Serampore, and a missionary printer, George H. Hough, who arrived from America with his wife in 1817, produced the first printed materials in Burmese ever printed in Burma, which included 800 copies of Judson's translation of the Gospel of Matthew. The chronicler of the church, Maung Shwe Wa, concludes this part of the story, "So was born the church in Rangoon–logger and fisherman, the poor and the rich, men and women. One traveled the whole path to Christ in three days; another took two years. But once they had decided for Christ they were his for all time." One of the early disciples was U Shwe Ngong, a teacher and leader of a group of intellectuals dissatisfied with Buddhism, who were attracted to the new faith. He was a Deist skeptic to whose mind the preaching of Judson, once a college skeptic himself, was singularly challenging. After consideration, he assured Judson that he was ready to believe in God, Jesus Christ, and the atonement. Judson, instead of welcoming him to the faith, pressed him further asking if he believed what he had read in the gospel of Matthew that Jesus the son of God died on the cross. U Shwe Ngong shook his head and said, "Ah, you have caught me now. I believe that he suffered death, but I cannot believe he suffered the shameful death on the cross." Not long after, he came back to tell Judson, "I have been trusting in my own reason, not the word of God I now believe the crucifixion of Christ because it is contained in scripture." The essence of Judson's preaching was a combination of conviction of the truth with the rationality of the Christian faith, a firm belief in the authority of the Bible, and a determination to make Christianity relevant to the Burmese mind without violating the integrity of Christian truth, or as he put it, "to preach the gospel, not anti Buddhism." By 1823, ten years after his arrival, membership of the little church had grown to 18, and Judson finished the first draft of his translation of the New Testament in Burmese.

Англо-Бирма соғысы (1824-1826)

1824 жылы Бірінші ағылшын-бирма соғысын екі қарама-қарсы ниет тудырды: Бирманың көбірек аумаққа ие болу қалауы және Ұлыбританияның көбірек сауда жасауға деген ниеті. Бирма Ассам мен Бенгалияға қатер төндірді; Ұлыбритания оған жауап ретінде шабуыл жасап, екі бирма провинциясын өзінің Үндістан иелігіне қосып, Шығыс Азияға сауда жолдарын кеңейтті. Соғыс баптистердің миссионерлік жұмысына ауыр соққы болды. Ағылшын тілінде сөйлейтін американдықтарды жаумен шатастырып, тыңшылықпен айыптады. Джадсон Ұлыбритания мен Бирма арасындағы соғыс кезінде 17 ай түрмеде отырды, алдымен Авада, содан кейін Аунг Пинледе. Джадсон мен Прайс зорлықпен тұтқындалды. Сот орындаушысы бастаған офицерлер Джадсонның үйіне басып кіріп, оны әйелінің көзінше жерге құлатып, азаптауға арналған баулармен байлап, Ава түрмесіне сүйреп әкетті. Он екі айдан кейін Джадсон мен Прайс, сондай-ақ аман қалған аз ғана батыс тұтқындарымен бірге Мандалай маңындағы қарапайым ауылға жеткізіліп, тағы алты ай азап көрді. Олармен бірге тұтқындалған британдық әскерлердің барлығы, біреуін қоспағанда, қайтыс болды. Ол 20 ай түрмеде жатты. Күйеуі бирмалықтардан босатылғаннан кейін, Энн соғыстың бір пайдасы – Бирма провинцияларын британдықтарға беру туралы келісім шарты миссияның елдің қол жетпеген аймақтарында куәлік беруіне мүмкіндік беретінін жазды. 1826 жылдың 24 қазанында Энн Амхерст (қазіргі Кьяикками) қаласында қайтыс болды. Олардың үшінші баласы алты айдан кейін дүниеден өтті. Ол күйеуі басып алынған Теннасерим провинциясын зерттеп жүрген кезде қайтыс болды. Соғыс аяқталғаннан кейін бірнеше жыл өткен соң баптистердің қатары 1834 жылдан 1866 жылға дейінгі 32 жыл ішінде әр сегіз жыл сайын екі есеге артты. Бирма армиясының күйреуі Джадсонды түрмеден шығарды, бірақ оның босатылуы толық еркіндік болған жоқ. 1826 жылы, Бирма капитуляциядан кейін бірнеше ай өткен соң, Джадсонды бейбіт келіссөздерде аудармашы ретінде пайдаланды. Баптист шіркеулерінің өсуінің көп бөлігі Бирмадағы бирмалық патшалық емес, британдықтар басқаратын аумақта болды. Өсімнің көп бөлігі буддист бирмалықтардың басты тобынан емес, анимистік тайпалардан келді. Джадсон тағайындаған алғашқы бирмалық пастор – Рангун шіркеуін қайта құрған алғашқы топтың мүшесі Ко Таха болды.

Two opposite hungers triggered the First Anglo Burmese War of 1824: Burma's desire for more territory, and Britain's desire for more trade. Burma threatened Assam and Bengal; Britain responded by attacking and absorbing two Burmese provinces into her India holdings to broaden her trade routes to East Asia. The war was a rough interruption of the Baptists' missionary work. English speaking Americans were too easily confused with the enemy and suspected of spying. Judson was imprisoned for 17 months during the war between the United Kingdom and Burma, first at Ava and then at Aung Pinle. Judson and Price were violently arrested. Officers led by an official executioner burst into the Judson home, threw Judson to the ground in front of his wife, bound him with torture thongs, and dragged him off to the prison of Ava. Twelve months later, Judson and Price, along with a small group of surviving Western prisoners, were marched overland for six more months of misery in a primitive village near Mandalay. Of the sepoy British prisoners of war imprisoned with them, all but one died. He spent 20 months in prison. After her husband was released by the Burmese, Ann wrote that one good result of the war could be that terms of the treaty which ceded Burmese provinces to the British might provide opportunity to expand the witness of the mission into unreached parts of the country. On October 24, 1826, Ann died at Amherst (now Kyaikkami), Burma. Their third child died six months later. She died while her husband was out exploring the ceded province of Tenasserim. Within a few years of the end of the war, Baptist membership doubled on an average of every eight years for the 32 years between 1834 and 1866. The collapse of Burma's armies brought Judson out of prison, but his release was not complete freedom. In 1826, several months after the surrender, Burma pressed Judson into service as a translator for the peace negotiations. Most of the growth of Baptist churches in Burma was in British ruled territory, rather than the Burmese ruled kingdom. Most of the growth came from animist tribes, rather than from the major population group, the Buddhist Burmese. The first Burmese pastor Judson ordained was Ko Thah a, one of the original group of converts, who refounded the church at Rangoon.

Мұра

Ол өлер алдында Киелі кітапты бірма тіліне аударып, бірма-ағылшын сөздігінің жартысын аяқтаған еді. АҚШ және Үндістаннан кейін орындалады. Жамағаттың көп бөлігі карендер, качиндер және чиндардан тұрады. Джадсон бірінші бірма-ағылшын сөздігін жасады; миссионер Э.А. Стивен ағылшын-бірма бөлігін аяқтады. Бірмада соңғы екі ғасырда жазылған барлық сөздіктер мен грамматикалар Джадсонның бастапқы жұмыстарына негізделген. Протестант миссионерлері үшін Джадсон "Киелі кітапты аударудың маңызды символына" айналды. 1950 жылдары Бірманың будда дінін ұстанатын премьер-министрі У Ну Бірма христиан кеңесіне былай деді: "Жоқ, жаңа аударма қажет емес. Джадсон бірма тілінің тілін және ерекшеліктерін өте жақсы жеткізеді, оны түсіну өте оңай". Янгон университетінің кампусында оның құрметіне аталған Джадсон шіркеуі орналасқан. 1920 жылы Джадсон колледжі оның құрметіне аталып, Рангун колледжімен біріктірілді, кейін ол Янгон университеті болып өзгертілді. Оның құрметіне аталған американдық Джадсон университеті 1963 жылы Иллинойс штатының Эльгин қаласында құрылды, өйткені гуманитарлық Джадсон колледжі Чикагодан Ломбардқа көшірілген Солтүстік баптистік теологиялық семинариядан бөлінді. Бұл американдық Джадсон колледжі 2007 жылы Джадсон университетіне айналды және қазір Рокфордта (Иллинойс штаты) кампусы бар. Джадсонның сенушілердің шомылуының дұрыстығына қатысты ұстанымын өзгертуі және одан кейін қолдауға мұқтаж болуы АҚШ-тағы алғашқы ұлттық баптистік ұйымның құрылуына және одан кейін барлық американдық баптистік қауымдастықтардың, соның ішінде ұлттық ұйымнан алғашқы болып бөлінген Оңтүстік баптистердің құрылуына әкелді. Оның әйелі Энннің миссиялық қызметтері туралы хаттарын жариялау көптеген американдықтарды христиан миссионерлері болуға немесе оларды қолдауға шабыс тартты. АҚШ-та кем дегенде 36 баптистік шіркеу Джадсонның атымен аталады, сондай-ақ Арканзас штатындағы Джадсониа қаласы да оның есімімен байланысты. Алабамадағы Джадсон колледжі оның әйелі Энннің құрметіне аталған, ал Мараната баптистік университетінің жатақханасы оның есімін иеленеді.

By the time of Judson's death, he had translated the Bible into Burmese as well as a half completed Burmese English dictionary. behind the United States and India. The majority of adherents are Karen, Kachin and Chin. Judson compiled the first ever Burmese English dictionary; missionary E. A. Steven completed the English Burmese half. Every dictionary and grammar written in Burma in the last two centuries has been based on ones originally created by Judson. Judson "became a symbol of the preeminence of Bible translation for" Protestant missionaries. In the 1950s, Burma's Buddhist prime minister U Nu told the Burma Christian Council "Oh no, a new translation is not necessary. Judson's captures the language and idiom of Burmese perfectly and is very clear and understandable." Inside the campus of Yangon University is Judson Church, named in his honor, and in 1920 Judson College, named in his honor, merged into Rangoon College, which has since been renamed Yangon University. The American University named in his honor, Judson University was founded in Elgin, Illinois, in 1963, as the liberal arts Judson College was separated from the Northern Baptist Theological Seminary, which moved from Chicago to Lombard, Illinois. This American Judson College became Judson University in 2007 and now also has a campus in Rockford, Illinois. Judson's change to the validity of believer's baptism, and subsequent need of support, led to the founding of the first national Baptist organization in the United States and subsequently to all American Baptist associations, including the Southern Baptists that were the first to break off from the national organization. Publication of his wife Ann's letters about their mission inspired many Americans to become or support Christian missionaries. At least 36 Baptist churches in the United States are named after Judson, as well as the town of Judsonia, Arkansas. Judson College in Alabama is named after his wife Ann and a dormitory at Maranatha Baptist University carries his name.

Негізгі дереккөздер

Ноулз, Джеймс Д. 1829 жыл. Энн Х. Джадсонның естеліктері, 252–259
Мейсон, Фрэнсис. 1843 жыл. Карен елшісі немесе Ко та Бьюдың естелігі, алғашқы Карен дінге өткені.
Х. П. Кокран, Бірмалықтар арасында: Он бес жылдық жазбалар.
Джадсон, Эмили С. 1848 жыл. Сара Бордман Джадсонның естеліктері, Американың Бирмадағы миссиясының мүшесі. Нью-Йорк: Шелдон, Лэмпорт және Блейкман.