Кіріспе

Купрес қаласы Купрес - Босния мен Герцеговина Федерациясының 10-шы кантонында орналасқан Купрес муниципалитеті. 2013 жылы муниципалитеттің тұрғындарының саны 5 057 адам, ал Купрес қаласының тұрғындарының саны 2 883 адам.

Екінші дүниежүзілік соғыс және Босния соғысы кезіндегі стратегиялық маңызы мен шайқастар

Қала Купрес жазығының ортасында (Купрешко Полье) орналасқан, ол Далмация мен Орталық Босния арасындағы көлік қатынасын бақылауы үшін жоғары стратегиялық маңызға ие. Бұл Купрдің бұрынғы соғыстарда маңызды рөл атқарғанын көрсетеді, бұл белгілі бір мақалда көрсетілген: "Кімде-кім осы биік жазықты ұстаса, оның жауларымен ол қалағандай келіссөздер жүргізе алады". Купрес Купрес шайқасы 1942 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Хорватия Тәуелсіз Мемлекеті мен Югославия партизандары арасында Батыс Босниядағы Купрес қаласында және оның айналасында болған. Купрес 1990-шы жылдары Босния мен Герцеговинадағы соғыста қатал шайқастар сахнасы болды, қала қатты зақымдалды және жергілікті экономика қирады. Екі жоба да қоғамдастық пен аймақтың пайдасына, әсіресе туристік инфрақұрылымға байланысты қалпына келтірілуде. Бірінші шайқас 1992 жылы Купрес қаласы сербтердің қолына түскенде болды. Бұл шайқас 1992 жылы 3-11 сәуірде Купрес жазығында бір жағында Хорват армиясы (Hrvatska vojska HV) жасақтары қолдаған босниялық хорваттардың аумақтық қорғаныс күштері (Teritorijalna obrana TO) мен екінші жағында босниялық сербтер қолдайтын Югославия халық армиясы (Jugoslovenska narodna armija JNA) арасында өтті. Хорват күштерін жеткіліксіз командалық құрылым, нашар үйлестіру және ауыр қару-жарақ жетіспеушілігі кедергі келтірді. Бұл шайқаста 200-ден астам адам қаза тапты және 1994 жылға дейін өзгермейтін бақылау сызықтары орнатылды, ол кезде үстірт HVO-ға қайта алынды. 2012 жылы Серб Республикасы билігі жеті хорватты жазықсыздық жасады деп айыптады. Келесі жылы Хорватия билігі 21 бұрынғы JNA мүшелерін Купрес платосында тұтқындалған HVO тұтқындарына қарсы соғыс қылмыстары жасады деп айыптады. 1992 жылы Купрес шайқасынан кейін серб күштерінің Рим-католик шіркеуі мен мешіті де қираған.

Мәдениет

Купрес стейчактың қабір тастарымен танымал. Раванская врата деп аталатын стечактың бір үлкен тобы және Растичевода бірі бар. Купрес өзінің күмбездерімен де танымал. Археологтар бірден қабір мен қаңқа тауып алды. Олардың жасы 3000 жылдан асады деп есептеледі және қазір Ливнодағы Горица мұражайында сақталады. Купресте шілде айының бірінші жексенбісінде жыл сайын мәдени және ауыл шаруашылығы жәрмеңкесі ("Стрляница") өткізіледі. Купрес қаласындағы ең ірі мәдени мекеме - Хрватский дом Купрес ("Хорват үйі Купрес"), бұрын "Дом Культура" ("Мәдениет үйі") деп аталатын.

ЮНЕСКО-ның адамзаттың материалдық емес мәдени мұрасы

2020 жылдан бастап Купрестегі ("Стрлянка") шөп кесу сайысы ЮНЕСКО-ның адамзаттың материалдық емес мәдени мұрасы ретінде тіркелген. Бұл Купрес муниципалитеті бойынша ең маңызды әлеуметтік оқиға және әр шілдеде өтеді. Жарыс кезінде шөпті қолмен кесу керек. Жарыс уақыты, күші және кесу көлемі бойынша бағаланады, өйткені осындай биіктікте шөпті кесу күш пен арнайы техниканы қажет етеді. Ең үздік үш қырқышты мойындап, жеңімпазды барлық егістіктерді малды шөпке жинау үшін сәтті қырқып, мал шаруашылығы мен мал шаруашылығы аймақтың экономикасының маңызды бөлігі болып табылатын көшбасшы ретінде қарастырады. Әдетте, он сегіз жастан бастап ерлер бәсекелеседі, бұл дәстүр отбасы ішінде әкеден ұлына беріледі. Әйелдер шөпті шауып, қонақтарға тамақ дайындайды. Жарысқа байланысты басқа элементтерге ұлттық киімдер, балта жасау және ірі қара малды жарыстарға дайындау жатады. Купрестің барлық этникалық және діни топтарының адамдары қатысуға еркін, ал бұл дәстүр халықтың шыққан тегіне қарамастан, аймақтың мәдени болмысының негізі ретінде қарастырылады. Бұл дәстүрді сақтау үшін ең алдымен оны көтергендер және Купрес кесушілер қауымдастығы жауапты.

Гиннес рекордтары

Бір есімді адамдардың ең үлкен жиналысы (Иван) - 2325 адам, ол 2017 жылдың 30 шілдесінде Босния мен Герцеговинаның Купрес қаласында Купрески коси (Босния және Герцеговина) қол жеткізді.

Білім

Купрес қаласында бір бастауыш және екі орта мектеп бар.