Кіріспе

Мико гетеротрофия (грекше μύκης, "қоқыс", τερος heteros, "басқа", "түрлі" және τροφή trophe, "тағам") - өсімдіктер мен саңырауқұлақтар арасындағы симбиозиялық қарым-қатынас, онда өсімдік өзінің барлық немесе бөлігін тамақпен фотосинтезден емес, саңырауқұлақтардағы паразиттік қызметтен алады. Микогетеротроф бұл қарым-қатынаста паразиттік өсімдік серіктесі болып табылады. Микогетеротрофия - алдау қарым-қатынасының бір түрі болып саналады және микогетеротрофтарды кейде бейресми түрде "микоризалық алдаушылар" деп атайды. Бұл қарым-қатынасты кейде микотрофия деп атайды, бірақ бұл термин микорризалық өзара қарым-қатынаста болатын өсімдіктер үшін де қолданылады.

Микогетеротрофтар мен қожайын саңырауқұлақтар арасындағы байланыс

Толық (немесе міндетті) микогетеротрофия фотосинтез жасамайтын өсімдік (көп жағдайда хлорофилл жетіспейтін немесе функционалдық фотожүйесі жоқ өсімдік) барлық тағамды паразиттік саңырауқұлақтардан алады. Өсімдік фотосинтезге қабілетті болған кезде, бірақ қосымша азық-түлік көзі ретінде саңырауқұлақты паразиттікке айналдырған кезде ішінара (немесе факультативті) микогетеротрофия пайда болады. Сонымен қатар кейбір орхидеялар сияқты өсімдіктер бар, олар фотосинтезденбейтін және өмірлік циклінің бір бөлігі үшін міндетті түрде микогетеротрофтық, ал фотосинтезденетін және өмірлік циклінің қалған бөлігі үшін факультативті түрде микогетеротрофтық немесе микогетеротрофтық емес. Фотосинтезденбеген немесе "ахлорофильді" өсімдіктердің барлығы микогетеротрофтық емес кейбір фотосинтезденбейтін өсімдіктер, мысалы, додер басқа өсімдіктердің тамырлық тіндерін тікелей паразиттік етеді. Фотосинтездің ішінара немесе толық жоғалуы микогетерофты өсімдіктердегі пластид геномдарының физикалық және функционалдық жағынан өте төмендеуімен көрінеді, бұл - эволюциялық үдерістің жалғасуы. Бұрын фотосинтез жасамайтын өсімдіктер органикалық заттарды сапротрофты саңырауқұлақтармен ұқсас түрде ыдырата отырып, азық-түлік алады деп қате ойланған. Сондықтан мұндай өсімдіктер "сапрофиттер" деп аталды. Қазіргі кезде бұл өсімдіктердің физиологиялық тұрғыдан органикалық заттарды тікелей ыдырата алмайтыны және тамақ алу үшін фотосинтезденбеген өсімдіктер микогетеротрофия арқылы немесе басқа өсімдіктердің тікелей паразиті арқылы паразиттік әрекет жасауы керек екені белгілі. Өсімдік пен саңырауқұлақ серіктестерінің арасындағы байланыс өсімдіктің тамыры мен саңырауқұлақтың мицелиі арасында болады. Мико гетеротрофиясы микоризаға өте ұқсас (әрине, микоризадан пайда болды деп есептеледі), сондықтан мико гетеротрофтардың көпшілігі эпипаразиттер ретінде қарастырылуы мүмкін, өйткені олар өз кезегінде өздерінің энергиясын тамырлы өсімдіктерден алатын саңырауқұлақтардан энергия алады. Шынында да, микогетеротрофияның көп бөлігі микоризалық желілер аясында жүреді, онда өсімдіктер микоризалық саңырауқұлақты басқа өсімдіктермен көміртек пен қоректік заттарды алмасу үшін пайдаланады. Ескірген мәліметтермен сәйкес, жақында кейбір микогетеротрофты орхидеялар сапротрофты саңырауқұлақтармен қоректене алатыны көрсетілді, олар қоқысты немесе ағашқа шіріп бара жатқан саңырауқұлақтармен пайдаланады. Сонымен қатар, бірнеше жасыл өсімдіктер (эволюциялық тұрғыдан мико гетеротроф түрлеріне жақын) ішінара мико гетеротрофиямен айналысатыны, яғни олар фотосинтезден басқа, микориздік саңырауқұлақтардан көміртек ала алатыны дәлелденді.

Микогетеротрофтар мен қожалықшы саңырауқұлақтар түрлерінің әртүрлілігі

Мико гетеротрофтар өсімдіктердің бірнеше тобында, негізінен гүлді өсімдіктерде кездеседі. Барлық монотроптар мен фотосинтезденбейтін орхидеялар толық микогетеротрофтар, сондай-ақ фотосинтезденбейтін бауыр өскіні Aneura mirabilis (бұрын Cryptothallus түріне қаралған). Бөлшек мико гетеротрофия Гентиан тұқымдасында жиі кездеседі, Voyria сияқты бірнеше тұқымдар толық мико гетеротрофты; фотосинтездік орхидеяларда; және басқа да бірқатар өсімдіктер топтарында. Кейбір папоротниктер мен клубмостарда микогетеротрофты гаметофит сатылары бар. Микогетеротрофтар паразиттік әсер ететін саңырауқұлақтар, әдетте, энергия қоры көп, олар микориздік саңырауқұлақтар, бірақ олар кең ауқымды мицелиялық желілерді құрайтын паразиттік саңырауқұлақтар, мысалы, Armillaria, паразиттік әсер етуі мүмкін екендігіне кейбір дәлелдер бар. Микогетеротрофтар мақсат еткен микогетеротрофтардың өсімдіктер отбасылары арасындағы үлкен әртүрлілігі микогетеротрофтардың микорезистік ата-бабаларынан бірнеше қатар эволюциясын көрсетеді.