Кіріспе

Ирландиялық саясаткер және бұрынғы ИРА еріктісі (туған 1953) Джерард Келли (Gearárd Ó Ceallaigh; туған 5 сәуір 1953) - Ирландиялық республикашыл саясаткер және 1998 жылы 10 сәуірде Ұлы жұма келісіміне әкелген келіссөздерде жетекші рөл атқарған уақытша Ирландиялық республикалық армиясының (ИРА) еріктісі. Қазіргі уақытта ол Синн Фейннің Ard Chomhairle (Ұлттық атқарушы) мүшесі және Солтүстік Белфаст үшін Солтүстік Ирландия Ассамблеясының мүшесі.

Ескі Бейлиге шабуыл

ИРА 1973 жылы 8 наурызда Лондонда төрт автомобильге бомба жапты. Екі автомобиль бомбасы сөндірілді: Бродвейдегі пошта кеңсесінің алдындағы машинадағы тыңайтқыш бомбасы және Дин Стэнли көшесіндегі BBC қарулы күштер радио студиясы. Алайда, қалған екеуі жарылды, біреуі Олд Бейлидің жанында, екіншісі Уайтхоллдан алыс ауыл шаруашылығы министрлігінде. Жарылыстар салдарынан бір адам қаза тауып, 200-ге жуық адам жарақат алды. Келли, ол кезде 19 жаста, және тағы сегіз адам, соның ішінде Хью Фини және сестер Мариан мен Долорс Прайс 1973 жылы 14 қарашадағы бомбаға толы шабуылдарға қатысты әртүрлі айыптаулар үшін кінәлі деп танылды. Келли жарылыстарға себепкер болған және жарылыстарға себепкер болу үшін сөз байластырған деп айыпталып, екі өмір бойы және жиырма жыл түрмеге кесілді.

Түрмеде қамау және аштық ереуілі

Британияда қамауға алынғаннан кейін Келли мен басқа тұтқындар саяси тұтқын мәртебесін талап етіп, Солтүстік Ирландиядағы түрмелерге ауыстыруды талап етіп, аштық ұрысына шықты. 60 күн аштық ұрысынан кейін, ол түрме қызметкерлері оны күшпен тамақтандырған деп мәлімдегеннен кейін, 1975 жылы сәуірде Солтүстік Ирландиядағы HMP Maze түрмесіне ауыстырылды. Лабиринтте тұтқындалған кезде Келли қайтадан наразылық білдірді және 1977, 1982 және 1983 жылдары қашуға бірнеше рет тырысты. 1983 жылы 25 қыркүйекте Келли Лейбз түрмесінен қашуға қатысқан, бұл Екінші дүниежүзілік соғыстан бері Еуропадағы және Ұлыбританияның түрме тарихындағы тұтқындардың ең үлкен қашып кетуі. Келли тағы 37 республикашыл тұтқынмен бірге алты тапаншамен қаруланып, түрмедегі тамақ жеткізу машинасын ұрлап, 40 түрме қызметкері мен 28 дабыл жүйесі арқылы лабиринттен шығып кетті. Қашып құтылу кезінде Келли қашып құтылуға тырысқан түрме қызметкерінің басын түрмеге контрабандалық түрде әкелінген қарумен атып өлтірді. Полицей тірі қалды. Бұқаралық қақтығыстан кейін Келли үш жыл бойы қашып жүрді және Еуропадағы ИРА қызметіне қайтадан араласты. Келли қашып жүрген кезінде оған "барлық адамдар" көмектескенін, оның ішінде Ирландия Республикасындағы танымал Fianna Fáil және Fine Gael жақтастары да бар екенін мәлімдеді. 1986 жылы 16 қаңтарда Келли Брендан "Бик" Макфарлейнмен бірге Нидерландыда Амстердамдағы пәтерінде тұтқындалды. Қабылдау кезінде голландиялық полиция бірнеше валютадағы ақшалай қаражатты, карталар мен жалған паспорттарды және 14 мылтық, 100 000 оқ-дәрі мен нитробензол салынған контейнердің кілттерін тауып алды. 1986 жылдың 4 желтоқсанында екеуі Нидерландыдан Ұлыбританияға Корольдік әскери-әскери күштері тікұшағымен экстрадицияланды және Maze түрмесіне қайтарылды. 1989 жылы 2 маусымда Келли Нидерланд билігімен келісілген экстрадиция шарттарына сәйкес босатылды.

Саяси мансап

Түрмеден шыққаннан кейін Келли саясатқа белсене араласып, Синн Фэйннің жетекші мүшесі болды. Келли мен Синн Фейн мүшесі Мартин МакГиннес екеуі де 1990 жылдан 1993 жылға дейін британ үкіметінің өкілдерімен ұзақ уақыт бойы құпия келіссөздер жүргізді. Келли 1989 жылы "Words from a Cell" атты өлеңдер жинағын жариялады. Келли Солтүстік Ирландиядағы бейбітшілік келіссөздерінде рөл атқарды, бұл 1998 жылы 10 сәуірде Ұлы жұма келісіміне әкелді. Бейбітшілік процесін алға жылжыту үшін ол Нельсон Мандела, Табо Мбеки, Билл Клинтон, Тони Блэр және Берти Аернмен келіссөздер жүргізді. 1998 жылы 27 маусымда Солтүстік Ирландия Ассамблеясына сайланды. Ол 1998-2003 жылдардағы Ассамблеяда Әлеуметтік даму комитетінің төрағасының орынбасары болды, қазіргі уақытта Полиция және сот төрайымы және Солтүстік Ирландия Полиция кеңесінің саяси мүшесі. 2013 жылы 60 жастағы Келли Солтүстік Ирландиядағы басқа депутаттар (Заңнамалық Ассамблеяның мүшелері) Солтүстік Ирландия полиция қызметінің көлігінің алдына тұрып, онымен бірге сайлау округінде наразылық акциясы кезінде қашып кеткені үшін сынға алды. Келли 2013 жылы Рихард Хаасс төрағалық еткен Солтүстік Ирландиядағы даулы мәселелер бойынша келіссөздер кезінде Синн Фэйн өкілі болды. Келли 1983 жылы түрме қызметкерінің атысы туралы 2019 жылы екі радиоинтервьюда сөйлеген журналистке қарсы жала жабу ісін қозғады. Оның ісі 2024 жылдың қаңтар айында Белфаст жоғары сотымен "қарақат, қарапайым және ашулы" деп қарастырылмай тасталды.

Мәдени сілтемелер

Стивен Берк режиссерлік еткен, 1983 жылы түрмеден қашуды драмаға айналдырған 2017 жылғы "Мейзе" фильмінде Келлидің рөлін ирланд актері Патрик Бьюкенен ойнады.