Ирланд қақтығысындағы британ тышқысы: "Stakeknife" құпиясы

Кіріспе

Уақытша Ирландия Республикалық Армиясындағы британдық тыңшы "Stakeknife" – британдық әскери барлау бөлімі (FRU) қызметінде жұмыс істеген кезде Уақытша Ирландия Республикалық Армиясына (IRA) сәтті енген жоғары деңгейдегі тыңшының кодолық аты. "Stakeknife" қос агенттікпен айналысқан деген айыптаулар бар, ол FRU қызметінде болғанда IRA-ның күдікті ақпарат берушілерді азаптап өлтіруіне қатысқан. Британ үкіметі Патшалық Ольстер полициясының 18 кісі өлтірілуін тергемеуіне және "Stakeknife" жеке басын ашудан қорғау мақсатында "Кенова" операциясын бастады. 2018 жылдың қаңтар айында Фредди Скапатиччи "Stakeknife" екені туралы айыптаулар бойынша тұтқындалды, бұл мәлімдеме кеңінен дұрыс деп мойындалды. Скапатиччи өзінің "Stakeknife" екенін үнемі жоққа шығарды. Скапатиччи 2023 жылы 77 жасында қайтыс болды. 2024 жылдың наурыз айында Джон Бутчердің авторы болған "Кенова" операциясының аралық есебі жарияланды. "Stakeknife" тің тыңшылық жетекшілері оның жасырын күйін сақтау үшін IRA-ның Ішкі қауіпсіздік бөлімі, сондай-ақ "Nutting Squad" деп белгілі бір топтың қолынан 40-қа дейін адам өлтірілуіне рұқсат бергені айтылуда.

Стакекнайф ашылды

1987 жылы «Ulster Defence Association» / «Ulster Freedom Fighters» мүшесі Сэм МакКрори 66 жастағы Франсиско Нотарантонионы Батыс Белфасттағы Баллимурфидегі үйінде өлтірді. UDA/UFF республикалық көзқарастағы адамды, ол білмейтіндей, FRU (Күштерді зерттеу бөлімі) нысанаға алғанын, Скапатиччиден назар аудару үшін өлтіруге шешім қабылдады. Алдын ала мәліметтерге сәйкес, FRU агенті Брайан Нельсон «Stakeknife» жеке басын қорғау үшін Нотарантонионың атын UDA/UFF-ке берген. Белфастта итальяндық ата-аналардан дүниеге келген Скапатиччи бұл айыптамаларды жоққа шығарып, британ үкіметін өзінің агенті емес екенін ресми түрде жариялауға мәжбүрлеу үшін сотқа жүгінді, бірақ ол сәтсіз аяқталды. 2007 жылдың ақпан айында «Belfast News Letter» газетінде жарияланған хабарламада, Скапатиччидің «Nutting Squad» тобы арқылы жасаған кісі өлтірулері туралы және оның әскери агент ретіндегі қызметі туралы кассеталық жазба 2004 жылы PSNI-ге тапсырылып, кейіннен 2005 жылы Стивенс тергеуіне жіберілгені айтылды. FRU-да жұмыс істеген бұрынғы британдық барлау қызметкері «Мартин Инграм» есімді адам алғашқы айыптамалар жарық көргеннен кейін «Stakeknife» атты кітап жазды, онда Скапатиччи осы агент екені айтылады. 2015 жылдың қазан айында Солтүстік Ирландия полиция қызметі Скапатиччиді кем дегенде 24 кісі өлтірумен байланысты тергеп-тексеруге кірісетіні хабарланды. 2016 жылдың маусым айында бұл тергеуді Бедфордшир полициясы жүргізетіні және «Stakeknife» әрекеттерін, сондай-ақ ИРА мүшелері мен британдық қауіпсіздік қызметінің мүшелері жасаған қылмыстарды зерттейтіні мәлім болды. Скапатиччи 2018 жылдың қаңтар айында «Kenova» операциясы аясында тұтқындалды. Аймақтағы PPS директоры Стивен Херрон оның бұрынғы басшылары болған қауіпсіздік қызметінің бұрынғы қызметкерлерін, сондай-ақ PPS-тің бұрынғы мүшесін соттаудан бас тартты. 1983-1990 жылдар аралығында Солтүстік Ирландиядағы британдық армияға басшылық еткен генерал сэр Джон Уилси агент «Stakeknife»-ты «Тәуелсіздік күресі кезіндегі әскери барлаудың «алтын жұмыртқасы» деп сипаттады. Генерал Уилсидің пікірінше, «Stakeknife» «жүздеген өмірді сақтап қалған». Ол сондай-ақ 1998 жылы Гибралтардағы ИРА операциясы туралы британдық қауіпсіздік басшыларына ақпарат берген деген күдік туды, нәтижесінде ИРА-ның үш мүшесі қаза тапты. 2024 жылдың 5 наурызында журналист Питер Тейлорға 2004 жылы түсірілген, бұрынғы үйінің алдында халат киген Скапатиччидің видеосын жариялауға рұқсат берілді. «Британ әскері үшін тыңшылық жасағаннан басқа, ол ИРА-ның Ішкі қауіпсіздік бөлімінің бас тергеушісі болды, және осы қызметінде 17 кісі өлтіруге қатысқан деп саналады». BBC-нің «Біздің лас соғысымыз: Британ мемлекеті мен ИРА» атты деректі фильмінде британдық агенттің видеоматериалдарын жариялауға жиырма жыл бойы тыйым салынған, енді Скапатиччи фотограф түсіруді жалғастырса, «Мен сені өлтіремін» деп қорқытып жатқаны көрінеді. 2024 жылдың наурызында «Kenova» есебінің алдын ала нәтижелерінде «Stakeknife» агентінің қызметінен құтқарылғаннан гөрі көбірек адам қаза тапты деген қорытынды жасалды.

In 1987, Sam McCrory, an Ulster Defence Association/"Ulster Freedom Fighters" member, killed 66 year old Francisco Notarantonio at his home in Ballymurphy in West Belfast. The UDA/UFF had decided to murder the republican sympathiser who unknowingly had been targeted by the Force Research Unit (FRU) to divert attention away from Scappaticci. It has been alleged that it was FRU agent Brian Nelson who gave Notarantonio's name to the UDA/UFF to protect the identity of Stakeknife. Scappaticci, born in Belfast to Italian parents, denied the claims and launched an unsuccessful legal action to force the British government, to publicly state that he was not their agent. A report in a February 2007 edition of the Belfast News Letter reported that a cassette recording allegedly of Scappaticci talking about the number of murders he was involved in via the "Nutting Squad", as well as his work as an Army agent, had been lodged with the PSNI in 2004 and subsequently passed to the Stevens Inquiry in 2005. A former British Intelligence agent who worked in the FRU known as "Martin Ingram" has written a book titled Stakeknife since the original allegations came to light in which it says Scappaticci was the agent in question. In October 2015, it was announced that Scappaticci was to be investigated by the Police Service of Northern Ireland over at least 24 murders. In June 2016, it was announced that this investigation would be carried out by Bedfordshire Police and would examine the alleged activities of Stakeknife and possible crimes by IRA members and members of the British security services. Scappaticci was arrested in connection with Operation Kenova in January 2018. Stephen Herron, the PPS director in the area, also ruled out prosecutions of former members of the security services who are understood to have been his handlers as well as a former member of the PPS. The general officer, Sir John Wilsey who commanded the British army in Northern Ireland between 1983 1990, described agent Stakeknife as “the golden egg” of military intelligence’s agents during the Troubles. General Wilsey's opinion is that Stakeknife saved “hundreds and hundreds of lives”. He was also suspected of tipping off British security chiefs about the IRA operation in Gibraltar in 1998, in which three IRA members were killed. On 5 March 2024, journalist Peter Taylor was permitted to publish a video of Scappaticci wearing a dressing gown outside his former home, in 2004. "In addition to spying for the British army, he was also the ISU's [IRA's, Internal Security Unit] chief interrogator, in which role he is believed to have been involved in 17 murders." BBC documentary, Our Dirty War: The British State and the IRA; had been prevented from publishing the video footage of the British agent, for twenty years, until now, Scappaticci is seen threatening and saying "I'll do you" if the photographer continues to film. In March 2024, the interim Kenova report, said more lives were lost than saved through agent Stakeknife activities.