Кіріспе

Ирландиялық республикашыл және жарымәскери көшбасшы (1949–2021)

Майкл Маккевитт (Mícheál Mac Dhaibhéid) (4 қыркүйек 1949 – 2 қаңтар 2021) – ирландиялық республикашыл және жарымәскери көшбасшы. Ол Уақытша Ирландия Республикалық Армиясының (ИРА) генерал-квартирмейстері болды. Уақытша ИРА-ның Солтүстік Ирландиядағы бейбітшілік процесіне қатысқандығына наразылық білдіре отырып, ол «Нағыз ИРА» ұйымын құрды. «Нағыз ИРА»-дағы рөлі үшін ол жарымәскери ұйымның басшысы ретінде терроризмді ұйымдастырды деген айыппен сотталды.

Уақытша Ирландиялық республикалық армиясы

МакКевитт Лоут округінің тумасы болған. Ол Қиындықтар басталған кезде Уақытша ИРА-ға қосылды. 1975 жылдың ақпанында екі ұйым арасындағы жанжал кезінде Ресми ИРА оны тізесінен атты. Ол Уақытша ИРА-ның көп жылдар бойы жоғары лауазымды мүшесі болды және ұйымның бас квартермейстері қызметін атқарды, олардың қару-жарақ қоймаларын бақылады. Ол қозғалыстың атысты тоқтатуына және Синн Фейн арқылы Солтүстік Ирландия бейбіт процесіне қатысуына наразылық білдіріп, ұйымнан кетті, бұл 1998 жылғы Ұлы жұма келісіміне әкелді.

Нағыз Ирландиялық республикалық армиясы

Маккевитт қолға түскен Уақытша ИРА қаруларын пайдаланып, "Нағыз ИРА" деп аталған диссиденттік бөлімше құрды. Портлоуз түрмесіндегі "Нағыз ИРА" тұтқындары мен сыртқы басшылық арасындағы даудан кейін Маккевитт "Нағыз ИРА" қатарынан шығарылды. Тұтқындар қылмыстық элемент билікті басып алғанын мәлімдеп, басшылықты орнынан бас тартуға шақырды. Маккевитт және оның қолдаушылары "Жаңа Республикалық Форум" деп аталатын жаңа ұйым құрды.

Омаг бомбалауы

2009 жылдың маусым айында МакКевитт 1998 жылғы Омаг шабуылы үшін азаматтық сотта кінәлі деп табылған төрт адамның бірі болды, бұл іс құрбандардың туыстары тарапынан қозғалған. 2014 жылдың сәуірінде The Telegraph газеті МакКевитт пен Лиам Кэмпбеллдің Еуропалық адам құқықтары сотында бұл үкімге шағымдануын хабарлады, олар ФБР дереккөзі Дэвид Руперттің куәлігін тексеру мүмкіншілігінің болмауын әділ сот талқылауына құқықтарының бұзылуы деп көрсетті.

Тұтқындалу, сотталу және апелляциялық шағымдар

2003 жылғы 6 тамызда Ирландия Республикасының қазылар алқасысыз Арнайы қылмыстық соты Маккевитті екі қылмыс жасағаны үшін кінәлі деп тапты: «заңсыз ұйымға мүшелік» (Real IRA) және 1999 жылғы 29 тамыз бен 2000 жылғы 23 қазан аралығында «терроризмді ұйымдастыру». 2003 жылғы 7 тамызда ол жиырма жылға бас бостандығынан айырылды. Сот барысында судья Ричард Джонсон Маккевитт туралы: «Айыпталушы басқарған және басқаларды қосылуға ынталандырған ұйымда жетекші рөл атқарды» деді. Ықпалдың негізгі бөлігі американдық ФБР хабаршысы Дэвид Руперттің куәлігіне негізделген. Маккевитт өзінің айыпталуына қарсы Қылмыстық апелляциялық сотқа шағымданып, Руперттің куәлігінің сенімсіз екенін, себебі оған хабаршы қызметі үшін үлкен сомада ақша төленгенін (ФБР және MI5-тен барлығы 750 000 фунт стерлинг) мәлімдеді. 2008 жылғы 30 шілдеде апелляция қабылданбады. 2014 жылғы ақпанда Қылмыстық апелляциялық соты Маккевиттің 2012 жылғы Жоғарғы Сот шешіміне сүйене отырып, жаңа апелляция жасау құқығын талап ету туралы өтінішін қарады. 2014 жылғы 20 мамырда Қылмыстық апелляциялық соты Маккевиттің Жоғарғы Сотта оның жаңа апелляциясын қарау туралы өтінішін қабылдамады. 2014 жылғы тамызда Маккевитт түрме ережелерінің 59 (2) тармағына сәйкес, оның жазасын үштен бір бөлігіне қысқарту туралы түрме әкімдігі дұрыс қарастырмағанын, себебі ол Мемлекетке қарсы қылмыс актісі бойынша сотталғанын айтып, босатуды сұрады. 2014 жылғы 1 қыркүйекте Маккевитт апелляциясын қайтарып алып, сотқа шағымдануға негізделген жаңа талапты дайындау үшін босатылды. 2014 жылғы 9 желтоқсанда оның талабы Дублиннің Жоғары соты тарапынан қабылданбады.

Шығару

2015 жылдың наурыз айында МакКевитт бүйрегіндегі қатерлі ісікті емдеу үшін уақытша босатылды. Содан кейін, сол жылдың мамыр айында МакКевиттке зақымдалған бүйрегі хирургиялық жолмен алынып тасталды. 2016 жылғы Пасха күні МакКевитт өзінің жаза мерзімін толық өтегеннен кейін түрмеден ресми түрде босатылды.

Жеке өмір

Маккевитт Бернадетт Сэндс Маккевиттке үйленген, ол 1981 жылы Жеңілдікші ИРА аштыққа шыққан және Парламент депутаты (Парламент мүшесі) Бобби Сэндстің қарындасы болды, ол аштыққа шығып қайтыс болды. Ол күйеуінің түрмеге қамалуынан кейін 32 округтік тәуелсіздік қозғалысынан шығып кетті. Майкл Маккевитт 2021 жылдың 2 қаңтарында 71 жасында рактан қайтыс болды.