Кіріспе

Ұлттық денсаулық сақтау қызметі (NHS) атауы Англия, Шотландия және Уэльстің мемлекеттік қаржыландырылатын денсаулық сақтау қызметтерін жеке немесе ұжымдық түрде атауға қолданылады. Солтүстік Ирландияның қызметтерін "Денсаулық сақтау және әлеуметтік көмек" деп атайды, бұл денсаулық сақтау мен әлеуметтік қызметтердің қос интеграциясын ынталандырады. Әр Ұлттық денсаулық сақтау қызметінің тарихы туралы мәліметтерді, әсіресе 1999 жылдан бастап қараңыз: Ұлттық денсаулық сақтау қызметінің тарихы (Англия) NHS Шотландия тарихы NHS Уэльс тарихы Солтүстік Ирландиядағы денсаулық сақтау және әлеуметтік көмек тарихы NHS әлемде алғаш құрылған жалпыға бірдей денсаулық сақтау жүйелерінің бірі болды. 1948 жылы маусым айында әрбір үйге "Біз сізге барлық медициналық, стоматологиялық және медбикелік көмек ұсынамыз" деген хабарлама жіберілді. Оны немесе оның кез келген бөлігін кез келген адам - бай немесе кедей, ер адам, әйел немесе бала пайдалана алады. Кейбір ерекше заттардан басқа ешқандай ақы алынбайды. Сақтандыруға қойылатын талаптар жоқ. Бірақ бұл "мүсіркеме" емес. Сіздер үшін бұл өтемақыны төлеуде, негізінен салық төлеушілер ретінде, және бұл ауру кезінде ақшалай уайымдарыңызды жеңілдетеді. Шотландиядағы NHS 1948 жылы NHS-тің негізі қаланғаннан бастап өзінің жеке заңнамасы, Ұлттық денсаулық сақтау қызметі (Шотландия) туралы 1947 жылғы заңмен жеке тұлға ретінде құрылды. Сол сияқты 1948 жылы Солтүстік Ирландияда да өз заңдары болды. Алайда Уэльс Англиядан басқарылатын және NHS-тің алғашқы 20 жылында ағылшын аймағы сияқты қарастырылатын. 1969 жылы Уэльстегі NHS-ге жауапкершілік денсаулық сақтау жөніндегі мемлекеттік хатшыдан Уэльс үшін мемлекеттік хатшыға берілді, ол одан кейін Англиядағы NHS-ге ғана жауапты болды.

Өмірбаян

Ливерпульдің дәрігері д-р Бенджамин Мур 1910 жылы "Денсаулық дәуірінің таң шапағы" атты еңбегінде "Ұлттық денсаулық сақтау қызметі" деген сөздерді алғаш рет қолданған. Ол 1912 жылы алғашқы кездесуін өткізген Мемлекеттік медициналық қызмет қауымдастығын құрды және 1930 жылы Социалистік медициналық қауымдастықпен алмастырылғанға дейін өмір сүруін жалғастырды. 1948 жылы Ұлттық денсаулық сақтау қызметі құрылғанға дейін науқастар өздерінің медициналық көмегін төлеуге міндетті болды. Кейде қайырымдылық ерікті ауруханалардан тегін емделу мүмкін болды. Кейбір жергілікті билік орындары жергілікті салық төлеушілер үшін ауруханалар жүргізді (кедейлер заңдарынан бастау алған жүйе бойынша). 1930 жылдың 1 сәуірінде Лондон округтік кеңесі (LCC) жойылған Метрополитендік баспаналар кеңесінен 140 аурухана, медициналық мектептер мен басқа да медициналық мекемелер үшін жауапкершілікті алды. 1929 жылғы жергілікті басқару туралы заң жергілікті билік органдарына кедейлер туралы заңда рұқсат етілгеннен артық қызметтер көрсетуге және іс жүзінде барлық адамдарға медициналық көмек көрсетуге мүмкіндік берді. Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде LCC Ұлыбританиядағы ең ірі қоғамдық денсаулық сақтау қызметін жүргізді. 1937 жылы жарық көрген доктор А. Дж. Крониннің "Цитадель" атты қарама-қайшылыққа толы романы денсаулық сақтаудың жеткіліксіздігі туралы кеңінен сынға ұшырады. Автордың жаңашыл идеялары тек NHS тұжырымдамасында ғана маңызды болған жоқ, сонымен қатар оның бестселлерлік романдары 1945 жылы лейбористік партияның жеңісіне үлкен үлес қосты деп айтылады. Денсаулықты сақтандыру жүйелері әдетте достық қоғамдар немесе әл-ауқат қоғамдары сияқты жеке схемалардан тұрады. Дэвид Ллойд Джордж енгізген 1911 жылғы Ұлттық сақтандыру туралы заңға сәйкес апталық жалақыдан аз мөлшерде сома алынып тасталды, оған жұмыс беруші мен үкімет жарналары қосылды. Салымдар есебіне байланысты жұмысшы медициналық көмекке (сонымен қатар зейнеткерлік және жұмыссыздық жәрдемақысына) құқылы болды, бірақ міндетті түрде тағайындалған дәрі-дәрмектерге емес. Ол дәрігерге барып, емделуді сұрады. Жалпы практикадағы әрбір дәрігер осы жүйеге қатысқан, сондықтан да осы жүйе бойынша сақтандыруға алынғандардың "топтамасы" болды және осы санға есептелген қордан капитальдық грант төленді. Ллойд Джорджның есімі Ллойд Джордж конвертінде сақталған. Англияда негізгі медициналық көмек көрсету бойынша жұмыс деректері компьютерде сақталады, бірақ қазіргі уақытта негізгі медициналық көмек көрсету бойынша жұмыс деректері кем дегенде ішінара компьютерде сақталады. Бұл кемелсіз жүйе тек қана Ұлттық сақтандыру жарналарын төлеген жұмысшыларды қамтыды және "Ллойд Джорджның жедел жәрдем вагоны" деп аталды. Әйелдер мен балалардың көпшілігі қамтылмаған.

Құру

1979 жылы бүкіл Ұлыбританияда шамамен 2750 NHS ауруханасы болды, олардың ішінде 480 000 төсек болды, бұл NHS жалпы шығынының шамамен 70% -ын құрады. Англиядағы төсек-орынның үштен бірі 1948 жылдан бері салынған жаңа немесе қайта жаңартылған үйлерде орналасқан, Солтүстік Ирландияда бұл көрсеткіш жоғары, ал Шотландия мен Уэльсте төмен. Психикалық аурулар, қарттар мен психикалық кемтар үшін төсек-орындар жедел немесе аналық қызметтеріне қарағанда ескі ғимараттарда көбірек болуы мүмкін.

NHS-дегі жұмыс күшінің дамуы

Ұлттық денсаулық сақтау қызметі өзінің негізі қаланғаннан бері ірі жұмыс беруші болды. Ұлыбританияның ерікті және муниципалды ауруханаларын мемлекет меншігіне алғаннан кейін жаңа NHS Англия мен Уэльсте 360 000 қызметкерге және Шотландияда 45 000 қызметкерге жауапкершілік алды. Олардың ішінде 9 000 толық уақытты дәрігерлер (бірнеше жартылай жұмыс істейтін мыңдаған кеңесші), 149 000 медбикелер мен акушерлер (олардың 23 000 жартылай жұмыс істейтін), 128 000 қосалқы персонал (тамақ, кір жуу, тазалау және жөндеу), 25 000 әкімшілік және кеңсе қызметкерлері, 19 000 кәсіби және техникалық қызметкерлер, олардың ішінде 2800 физиотерапевт, 1600 зертханашы және 2000 рентгенологтар ең үлкен топтар болды. Бұл жұмыс күшінің саны 20 және 21 ғасырларда өсіп, 1961 жылы Ұлттық көмір басқармасын басып өтіп, Ұлыбританияның ең ірі жұмыс берушісі болды. 1970 жылдардың аяғында NHS-те 1 миллионнан астам қызметкер жұмыс істеді және 2015 жылы 1,7 миллион қызметкері бар әлемдегі бесінші ірі жұмыс ұйымы болды. Медбикелер NHS-те кәсіби білікті қызметкерлердің ең үлкен бір тобы болып табылады, 2020 жылдың желтоқсанына қарай ағылшын ауруханаларында және қоғамдық денсаулық сақтау қызметтерінде 306 000 адам жұмыс істейді.

Жұмыс күші

NHS ұзақ уақыттан бері Ұлыбританияның ең әртүрлі жұмыс күштерінің бірі болды, жұмысшылар сынып, кәсіп, жыныс, нәсіл және ұлты жағынан әртүрлі. NHS дәрігерлерінің алғашқы кезеңінде орта және жоғарғы сыныптардан шыққан ер адамдар басым болды және көбінесе жеке білім алды. Жалпы ауруханаларда медбикелер әдетте әйелдер болды және әдетте орта және жұмысшы таптарының араласқаннан шыққан. Ерлер мейірбикелердің айтарлықтай аз бөлігін құрады, бірақ көбінесе психикалық ауруханаларда шоғырланды, мұнда олардың рөлі тарихи түрде қол еңбегімен, әсіресе науқастарды физикалық бақылаумен байланысты болды. Корольдік медбикелер колледжі сияқты кәсіби ұйымдар медбикелер орта таптық мамандар деген ойды насихаттады, ал кәсіподақтар медбикелерді өздерін жұмысшылар ретінде қарауға шақырды. Емдеу ісі сияқты қосалқы жұмыстар да жыныстық қатынасқа байланысты болды, көбінесе ерлер жүктілік пен күтіп-ұстау жұмыстарын, ал кір жуу мен тазалауды көбінесе әйелдер атқарды. Денсаулық сақтау қызметтерінің сұранысының артуы 20 ғасырдың екінші жартысында және 21 ғасырда қызметкерлердің жалпы санының тұрақты өсуіне әкелді. Алайда, NHS жалақысы әдетте салыстырмалы түрде төмен болды және жұмыс уақыты жиі ұзақ және әлеуметтік емес болды. Жартылай жұмыс осы әйелдердің көпшілігін жұмыс күшін қайтарып алды және NHS соғыстан кейінгі Ұлыбританияда осы жұмыс түрінің өсуінде басты орынға ие болды, 1967 жылға дейін 65 000 жартылай қосымша қызметкер (негізінен үй шаруасындағылар) және 79 000 жартылай медбикелер мен акушерлер жұмыс істеді. Жартылай жұмыс уақытының өсуімен қатар, ауруханалар қызметкерлерді шетелден іздестіруде, әсіресе 1950-ші жылдардан бастап Ұлыбританияның отарларында көптеп жұмысқа орналасты. 1955 жылы Денсаулық сақтау министрлігі 16 британдық колонияда және бұрынғы колонияларда ресми түрде науқас қабылдау науқастарын өткізді. 1965 жылы британдық ауруханаларда 3000-нан астам ямайкалық медбике жұмыс істеді, ал 1977 жылы медбикелер мен акушерлік студенттердің 12% -ы шетелден келді, олардың 66% -ы Кариб теңізі елдерінен, сонымен қатар Филиппин мен Оңтүстік Азиядан келгендер де болды. Сонымен қатар, көптеген көмекші қызметкерлер NHS бос орындарын толтыру үшін көшіп кетті. Сондай-ақ, дәрігерлер Ұлыбританияның барлық отарлары мен бұрынғы отарларынан, әсіресе Үндістан, Пәкістан, Бангладеш пен Шри-Ланкадан шақырылды. 1971 жылы шетелде туған және біліктілік алған дәрігерлер барлық дәрігерлердің 31% -ын құрады. NHS-те жұмыс істейтін медбикелер мен дәрігерлер көбінесе жұмысты бөлуде шеттетілді. Бастапқыда емші-дәрігерлер Ұлыбританияға келген кезде біліктіліктерін қайтадан растауға мәжбүр болды және оларға мемлекеттік тіркеуде тұрған емші-дәрігер (SRN) біліктілігін алудың орнына, мемлекеттік тіркеуде тұрған емші-дәрігер (SEN) біліктілігін алу туралы нұсқау берілді. SEN-тер төменгі жалақыға ие және жоғарылау перспективалары аз. Сол сияқты, жұмысқа орналасуда дискриминация Оңтүстік Азия дәрігерлерінің төменгі деңгейдегі ауруханаларда жұмыс істеуге мәжбүр болуын білдірді. NHS сонымен қатар ғылыми және техникалық қызметкерлердің жаңа санаттарының кеңейтуі болды. 1967 жылы қызметте 31000 кәсіби және техникалық персонал диагностика мен емдеумен байланысты, оның ішінде аудиологтар, биохимиктер, диетологтар, 9000-нан астам зертханашы, терапевт, физиктер, физиотерапевтер, психологтар және рентгенологтар. 1980 жылдары NHS жұмысшыларының құрамы өзгерді. Тэтчер үкіметі денсаулық сақтау органдарын қосымша қызметтердің көпшілігін конкурстық тендерге қоюға шақырды (әдетте, мәжбүр етті), бұл жұмысшылардың жұмысын тиімді аутсорсингке жіберді. Бұл 1980 және 1987 жылдар аралығында қосымша лауазымдардың үштен бір бөлігі жойылған. Студент медбикелер атқаратын көп физикалық жұмыс енді денсаулық сақтау қызметкерлерінің жаңа санатына, денсаулық сақтау көмекшісіне берілді, бұл рөл алғашқы NHS-дегі "жардамшы медбикелердің" рөлін көрсетеді. Жалпы дәрігерлердің сыртқы мердігерлер мәртебесі Тэтчер, Мейджор және Блэр үкіметтері енгізген нарыққа негізделген реформалар арқылы негізінен расталды. 1970 жылдан бастап аурухана дәрігерлерінің еңбек өмірі өзгерді, өйткені мансап жолы мен жұмыс үлгілері барған сайын ресмиленді. Сағаттық ережелерді 1970 жылдары енгізді және 1980 және 1990 жылдары жетілдірілді, бұл жас дәрігерлердің сағаттық үлесін күрт азайтуға мүмкіндік берді.

1948-1972 жылдар

1948 және 1972 жылдар аралығында NHS негізінен ереуілге ұшыраған жоқ, бірақ басқа да еңбек дауларын бастан кешірді. Қызметтің негізіне көптеген дәрігерлер, әсіресе жалпы практика дәрігерлері қарсы болды, олар мемлекеттік медициналық қызмет өздерінің тәуелсіздігін азайтады деп қорықты. Дәрігерлер бұл қарсылығын ең ірі кәсіби ұйым - Британдық медициналық қауымдастық арқылы білдірді, ол өз мүшелерінің жаңа қызмет туралы (негізінен теріс) пікірлерін сұрап, бірқатар дауыс беру өткізді. Жаңа қызметті бойкоттаймыз деп қорқытқаннан кейін, BMA денсаулық сақтау министрі Анеурин Беваннан кейбір жеңілдіктерді алды. BMA-ның бейімсіздік танытуы жаңа денсаулық сақтау қызметінің пайда болуына кедергі келтірмеді, бірақ белгіленген жалақыдан гөрі "жеке адамға" (ауырушыға) негізде ақы төлеу құқығын қамтамасыз етті. NHS-те ереуілдер сирек болып қалса да, күнделікті еңбек қатынастарындағы өзгерістер терең болды. NHS осы кезеңде жұмыс орындарының өкілдерінің саны айтарлықтай өсті, кейде басшылар жұмыс күшінің бөлімдерінің пікірлерін қарастыруға мәжбүр болды, мысалы, қосымша персонал, олар ұзақ уақыт бойы елемеді. Бұл кейде әртүрлі топтар арасындағы қақтығыстарға әкеліп соқты. "Ақылы төсек" даулары жеке практикаға қарсы шыққан медбикелер мен көмекші қызметкерлерді жеке практиканың тікелей пайда алушылары - кеңесшілерге қарсы қойды. NHS сонымен қатар денсаулық сақтау саласындағы маңызды тақырып болып табылады, ол денсаулық пен әл-ауқат туралы қоғамдық ақпараттық фильмдердің негізгі бөлігін құрайды. Осы мақсатта 1945 жылы соғыс аяқталғаннан кейін жаңа құрылған Орталық ақпарат басқармасы осы фильмдерді шығаруды өз мойнына алды. Бұл NHS-тің іске қосылуына 1948 жылдың көктемі мен жазда бүкіл ел бойынша көрсетілген бірқатар қоғамдық ақпараттық фильмдер қосылғанын қамтамасыз етті. Үш негізгі фильм түсірілді: Чарли: Сіз өте жақсы денсаулық (Халас және Батчелор, 1948), Мұнда денсаулық (Дугалас Александр, 1948) және Дәрігердің дилеммасы (Белгісіз, 1948). Бұл фильмдер NHS-ті үш түрлі жолмен таныстырды: You're Very Good Health NHS-тің қалай жұмыс істейтінін түсіндіруге бағытталған. Фильмде "егер" сценарийлер сериясы қолданылып, жаңа NHS жүйесі NHS-тің бұрынғы денсаулық сақтау жүйесімен салыстырғанда қалай жұмыс істейтінін сипаттады. Доктор сериясы, алдымен Дирк Богард, кейін Лесли Филлипс NHS ауруханасындағы жас дәрігердің әзіл-қалжыңдарына комедиялық көзқараспен қарады және Carry On комедиялар Carry On Nurse (Джеральд Томас, 1959), Carry On Doctor (Джеральд Томас, 1967) және Carry On Matron (Джеральд Томас, 1972) NHS ауруханасындағы комедиялық жағдайларды NHS-ті мекеме ретінде және дәрігерлердің, медбикелердің және пациенттердің қапырлығын мазақтау үшін қолданды. 1950 жылдардың соңынан бастап NHS британдық сабын операларының кең тарихында маңызды тақырыпқа айналды. Emergency Ward 10 алғаш рет 1957 жылы ITV телеарнасында көрсетілді және 1967 жылға дейін жұмыс істеді және ойдан шығарылған Оксбридж генералдың қызметкерлері мен науқастарының өмірі мен махаббатын ұстанды. ITV кейіннен оны тақырыптары мен назар аударулары бойынша 10-шы жедел жәрдем бөлімшесінен көп нәрсе алған Бас ауруханамен жалғастырды. Медициналық аурухананың мыс операсы үшін қолайлы және танымал орын ретінде идеясы 1980-ші жылдары тамыр жаюды жалғастырды. А&Е бөлімінде орналасқан "Жаудар" 1986 жылы алғаш рет көрсетілді және содан бері әлемдегі ең ұзаққа созылған медициналық драма болды. NHS туралы дау-дамайлар көпшілік күн тәртібінде болған кезде Пол Унвин мен Джереми Брок "Жұмыспен қаза" жобасын 1948 жылы арман дүниеге келді: Ұлттық денсаулық сақтау қызметі. 1985 жылы бұл арман қираған".

Мультфильмдер

NHS туралы көптеген карикатуралар болды мекеме тарихы бойы. Тіпті NHS іске қосылғанға дейін, оның формасы туралы саяси пікірталастарды құжаттаған карикатуралар болды. 1940 жылдары Британдық медицина қауымдастығы дәрігерлердің тұрақты жалақымен мемлекеттік қызметкер болу идеясына қарсы болды. Картинисттер осы қақтығысқа қатысты өз пікірлерін білдірді. Дэвид Лоу 1944 жылы 14 желтоқсанда "Evening Standard" газетінде Чарльз Хиллдің, BMA хатшысының дәрігердің қарауында жүргенін көрсететін карикатура жариялады. Дәрігер: "Қайғырмаңыз. Қандай қиындық болса да, сіз әлеуметтік сананы кеңейтуден өле алмайсыз. NHS басталғанда көптеген мультфильмдер адамдар NHS тегін екеніне қалай жауап бергенін көрсетті. 1951 жылы Антония Йёман шығарған бір карикатурада дәрігердің күту бөлмесіндегі әйелдер бейнеленген. Олардың бірі он сегіз дәрігер мен жеті психиатрмен кездескенін айтқан. Ақырында оған "Ұлттық денсаулық сақтау қызметінен тегін нәрсе алу туралы терең кінәлі сезім" деген диагноз қойылды. Психиатр Бернард Зайтлин 1948 жылы "Панч" журналында жарияланған денсаулық туралы карикатураларды талдап, олардың "НСС әкелетін тегін көзілдіріктер, сақалдар және шетелге саяхаттар" туралы бонанзаға негізделгенін айтады. Картинисттер NHS-те тегін парик алу мүмкіндігіне қатысты жұртшылықтың қызығушылығын суреттеді. Осындай бір мысалда, 1949 жылдың қаңтарында, карикатурашы Джозеф Ли ашулы жігіттің балаға ілесіп жүргенін көрсетті, ол: "Кім менің тегін Ұлттық денсаулық сақтау қызметінің парикінде үй пермдерін жаттықты?" деп сұрады. Картиналар сонымен қатар NHS саясатын сынға алу үшін де қолданылды. 1948 жылдан бастап Цайтлин сонымен қатар NHS-тің "бюрократиялық салдары" туралы алаңдаушылықты бейнелейтін карикатураларды тапты. Басқа карикатурашылар NHS-ге тым көп қаражат жұмсалып жатқанын айтты. Мысалы, 1968 жылы Daily Mail газетінде Джон Масгрейв Вуд NHS-ті бейнелеу үшін еркек суретке түсірді, ол ақымақ шапқыншы киіп, "Қорғаныс кесулері"мен тамақтанды. Көптеген мультфильмдер NHS қызметкерлерін суретке түсіруге қызығушылық танытты, олардың өмірі мен өндірістік қақтығыстары. Daily Express газетінде жиі сурет салатын карикатурист Карл Джайлс әсіресе медбикелерді суретке түсіруге қызығушылық танытты. Тарихшы Джек Сондерс Джайлстың баяндамасында медбикелердің "қамқорлық пен жыныстық қатынасқа" "большевик және дербес" болып өзгергенін дәлелдеді. Джайлз аурулардан бұршақ ұрлаған медбикелердің мультфильмін тікелей Шығыс Саффолк медбикелер лигасына жіберді. Картинаға Джайлс "ең терең жанашырлықпен" деп жазды, бұл азық-түлік жарналарын қысқартуды білдіреді.

Күнделікті көңіл көтеру

Науқастар мен қызметкерлер бір-біріне күн сайын, уақыт бойы NHS туралы әзіл-аңыз айтып отыр. Алайда, оларды табу және түсіну өте қиын. Уорвик университетінің "NHS" халық тарихы жобасы осындай естеліктерді өз сайтында жинады және қосымша мәліметтерді алуға шақырады. Зерттеушілер мен дәрігерлер әзіл-сықақ пен күлді адамның денсаулығын жақсарту үшін қолдануға болады деп үміттенеді. "Гелотология" термині күлкі туралы зерттеуді білдіру үшін 1964 жылы Эдит Трейгер мен В. Фрай жасаған. 2011 жылы Оксфорд университетінің зерттеушілері жүргізген бір тәжірибеде комедиялық бейнелерді топта көру адамдардың ауырсыну деңгейін көтеретінін көрсетті. Бұл әсер видеоны жеке қараған кезде немесе зерттеуге қатысушылар табиғат көріністері сияқты видеоны көрген кезде сақталмаған. 2003 жылы суретші Никола Грин және кинорежиссер Лара Агню Корольдік Бромптон ауруханасында "күлкі кабинетін" құрды. Бұл кабинада науқастар мен қызметкерлер күліп жатқан адамдардың бейнелерін көре алады. "Күлкі - ең жақсы дәрі" деген сөзбен күлкіге емдік қасиеттер деген түсінік тілге де әсер етті.