Кіріспе

LDS шіркеуінің ғибадатханасы Манхэттен Нью-Йорк ғибадатханасы - Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілері шіркеуінің (LDS шіркеуінің) 119-шы жұмыс істейтін ғибадатханасы. Бұл Гонконг Қытай ғибадатханасынан кейін салынған екінші "биік" LDS ғибадатханасы және қолданыстағы ғимараттан қайта құрылған үшінші LDS ғибадатханасы, алдыңғы екеуі Вернал Юта ғибадатханасы және Копенгаген Дания ғибадатханасы.

Тарихи негіздер

2002 жылдың 7 тамызында Нью-Йоркте ғибадатхана ашылатыны туралы хабарландыру жасалды. Бұл туралы хабарлар кеңінен тарады. Бірнеше ай бұрын, 2002 жылдың 24 наурызында, Манхэттеннен айналадағы діни топтар мен аудандарға арнаулы облыстық конференцияда ЛДС шіркеуінің президенті Гордон Б. Хинкли жиналғандарға келесі екі жылда сол жерде ғибадатхана салынады деп күтетінін айтты. Бұл сөздері бұрын жарияланып, бірнеше жыл бойы созылып жатқан Нью-Йорк штатының Харрисон қаласындағы ғибадатханаға қатысты деп ойлағандар. Алдыңғы он жылда жергілікті шіркеудің мүшелері үш есеге көбейіп, 42000-нан аса адам болды.

Іргетасы мен құрылысы

2002 жылдың 23 қыркүйегінде құрылыс жұмыстарының басталуымен бірге, жердің іргетасы қаланған салтанатты рәсім өткізілді. Ғибадатхананың сәулетшісі Фрэнк Фернандес болды, ол Манхэттендегі басқа да үлкен шіркеу құрылыстарының жобаларында жұмыс істеді, оны Ғибадатхана бөлімінің құрылыс менеджері Кори Карл бақылады. Вернал Юта ғибадатханасында жасалды, шіркеу 65-ші Батыс көшесі, Бродвей және Колумб даңғылының қиылысының солтүстік-шығыс бұрышында орналасқан және Линкольн орталығынан көшедің қарсы жағында орналасқан қалам орталық ғимаратын ғибадатханаға бейімдеуге шешім қабылдады. Алғашқы ғимаратты 1975 жылы мамыр айында шіркеу президенті Спенсер У. Кимболл бағыштады және екінші қабатта шіркеудің қоғамдық істер кеңсесі, үшінші қабатта шіркеу, мәдени зал, шомылдыру рәсімінің фонты және сыныптар орналасқан. Қазіргі уақытта ғибадатхана бірінші қабаттың бір бөлігін және ғимараттың төртінші, бесінші және алтыншы қабаттарының бәрін алып жатыр. (Бастапқыда, 2006 жылы жарияланған жөндеуден бұрын, ол бірінші және екінші қабаттардың бір бөлігін және бесінші және алтыншы қабаттардың бәрін, бірақ төртінші қабаттың ешқайсысын қамтыған жоқ, бұл қабатта 1975 жылдан бері Нью-Йорк Нью-Йорк Стакасының кеңселері орналасқан болатын.) Бұл қабаттардың ішкі жақтары толығымен жаңартылды. Бұрын бесінші және алтыншы қабаттар екінші шіркеуді және 2002 жылы ашылған сыныптар жиынтығын құраған, олар өз кезегінде көршілес пәтер кешенінің бөлігі ретінде салынған ертедегі спорт залы мен спорт клубынан бейімделген. Ғибадатхананың қабырғалары сырттағы көліктердің шуы ғибадатханаға келгендерге кедергі жасамауы үшін дыбыс өткізбейтін етіп жасалған. Ғибадатхананың жалпы ауданы шамамен 5 қабатта орналасқан екі бөлмеде және 6 қабатта орналасқан екі бөлмеде шомылдыру рәсімінің орындалуы мен бас қабатта шомылдыру рәсімінің орындалуы. Кейбір ғибадатханаларда екі прогрессивті рәсім бөлмесі бар, Манхэттен ғибадатханасының екінші рәсім бөлмесі біріншісіне перпендикуляр (ғимараттың өлшем шектеуі). Ғимараттың лифті жүйесі бірегей, өйткені ол жексенбі күндері ғибадат ету үшін жалпы жұрттық қабаттарға және ғибадатхананың басқа күндері жұмыс істейтін жерлеріне қызмет көрсетуге арналған.

Үйдің ашылуы және салтанатты түрде

Жергілікті ғибадатхана комитетінің басшылығымен жалпы билік Гленн Л. Пейс, кейін Дэвид Р. Стоун болды, оның басшысы Брент Дж. Бельнап болды, шіркеудің Нью-Йорк Нью-Йорк Стакасының президенті және оған В. Блэр Гарф (кейіннен ғибадатхана президенті деп аталды), Стивен Д. Куинн және басқалар көмектесті. 2004 жылдың 8 мамыры мен 5 маусымы аралығында 53000-нан астам адам ғибадатханаға барып, оны тамашалады. Храмға кірмейтіндер де, кірмейтіндер де 15 минутқа созылған кіріспе бейнероликті көріп, ғибадатхананың бірінші, бесінші және алтыншы қабаттарын аралап, 40 минут бойы жүріп шықты. Сенімсіз дереккөз: date=October 2012 Мормон миссионерлерінің көмегімен көмекке шақырылған жергілікті LDS мүшелері турлар жасады. Ашық есік күніне арнайы шақырылған қонақтар арасында АҚШ Сенатының екі мүшесі және басқа да ұлттық және жергілікті беделді адамдар болды. 2004 жылдың 12 маусымында Радио Сити музыкалық залында "Халықтарға арналған стандарт" атты мәдени "жолы" өтті. Бұл екі сағаттық қойылым болды, оған аймақтан 2400 астам LDS жастар қатысты (Радио Сити Музыка залының сахнасында өнер көрсеткен ең үлкен актерлер құрамы). Бұл кездесуге ЛДС шіркеуінің президенті Гордон Б. Хинкли мен шіркеудің Он екі елшілердің тобына жататын Роберт Д. Хейлз қатысты. Бұл мерейтойлық шараның ұйымдастырушысы Дейв Чеккетс болды, ол мерейтойлық шара айналадағы діңгек орталықтарына хабарланып, дереу жастардың от жағатын шатырымен жалғасты. Хинкли Нью-Йорк Манхэттен ғибадатханасын 2004 жылы 13 маусымда төрт рет салтанатты түрде бағыштады. Бірінші бағыштау сессиясының бір бөлігі ретінде арнайы іргетасты қою рәсімі өткізілді, оның барысында Нью-Йорктан келген естеліктер, мысалы, The New York Times және басқа да шіркеумен байланысты заттар, соның ішінде жазба орындары, бағыштау рәсімі кезінде пайдаланылған қолжазбас және ноталар салынған уақыт капсуласы іргетастың ішіне қойылды.

Сәулет және дизайн элементтері

Ғибадатханада Иса Мәсіхке және оның соңғы күндердің қасиеттілері түсінген ілімдеріне қатысты LDS шіркеуінің негізгі ілімдік нанымдарын, сондай-ақ жергілікті қоғамда маңызды рәміздерді еске түсіретін түрлі символикалық элементтер бар. Манхэттен ғибадатханасының дизайны мотивтеріне "тірі сулар", аралар, зәйтүн және зәйтүн ағаштары, жүзім бұталары, жұлдыздар жарылыстары және Еркіндік мүсіні жатады. Тіпті жиһаздың төсемдік шүберектері белгілі бір символикалық элементтерді (мысалы, тәждер, жұлдыздар, аралар және т.б.) қамтиды. Орташа боялған емен ағашы панельдер мен қалыптарға аралықтар оюланған, ал есіктің тұтқасы эскушене тақталарына Азатдық мүсіні отшаңы, інжір немесе жүзім жапырақтары мен жұлдыздар енгізілген. Қасиетті бөлме есіктері мен айналарының үстіндегі қисық аркаларда тұзды көл ғибадатханасынан арнайы бейімделген дизайн элементтері бар. Ғибадатхананың негізгі (бірінші немесе жерүсті) қабатта, абстрактілі жұлдыздар жарылыстарын қамтитын екі ішкі қола есіктің алдында, қайта тірілген Мәсіхтің Еммаус жолындағы екі шәкіртімен сөйлескенін бейнелейтін үлкен көркем шыны қабырғалық сурет бар. Сондай-ақ бас қабатта баптистерия орналасқан, онда орынбасарлық шомылдыру рәсімдері жүргізіледі. Шомылдыру рәсімінің орындарынан жоғары Иордан өзенінің суының шомылдыру рәсімінен өтіп жатқан жерін бейнелейтін үлкен сурет салынған. Ғибадатхананың бесінші қабатында қамқоршыны ауыстыру аймақтары, кішкентай часовня (алғашқыда ғибадатхананың кеңсесі ретінде қызмет еткен) және сый-тарту рәсімдері бөлмелері бар. Бірінші ақтау ординациясы бөлмесі (дәстүрлі ғибадатхананың жаратылыс бөлмесі, бақ бөлмесі және әлем бөлмесі (немесе телестілдік патшалық)) Хадсон өзені аңғарында таралған табиғи ландшафты мен фаунаны бейнелейтін қабырғадан төбеге дейінгі қабырғалық суреттерді қамтиды. Екінші қорландыру бөлмесі (жер бетіндегі патшалықты бейнелейтін) шамамен бір жарым қабатты биіктікте орналасқан және екі әшекейсіз жасалма шыны терезелер мен ақ алтын жапырақтарымен алтынға боялаған иондық бағаналар бар. Шалдың үстінде зәйтүн жемісі мен бұтақтары бар көлденең шыны терезе орналасқан. Аспан бөлмесі өте төрт бұрышты. Қабырғаларын 8 Коринф бағаналары (төрт жарты бағана және 4 төрттен бір бағана) қоршап тұр, олардың бас жақтары сары және ақ алтын жапырағымен жеңіл алтынға айналдырылған, сонымен қатар 4 айна және екі жасалма шыны терезелер. Аспан бөлмесінің биіктігі екі қабатты қамтиды және ашық тік кеңістіктің сезімін арттыратын жоғарғы деңгейдегі балконды (меценаттарға қолжетімді емес) қамтиды. Балконның аркалары мен көркем шыны терезелердің үстінде, бөлменің әр қабырғасында төрт дөңгелек абстрактілі жұлдызды терезелер бар. Ғибадатхананың алтыншы қабатта ұзын дәліз және ашық баспалдақ бар, олар екі пломбалау бөлмесіне әкеледі, олардың әрқайсысында аспан бөлмесінде табылған екі жалған көркем шыны терезе бар. Аспан бөлмесінің және екі тұйық бөлменің қабырғалары кремалы венециандық гипсте бітірілген. Барлық ішкі көркем шыны терезелерді Юта штатындағы суретші Том Холдман жасаған. Барлық көшелер тыныш, көлік қозғалысы кедергісіз болу үшін жарықтандырылады. Коридор қабырғалары бойында табиғаттың көріністерін бейнелейтін белгілі ландшафтық суретшілердің түпнұсқалық өнер туындылары, сондай-ақ басқа да ЛСД ғибадатханалары мен кездесу үйлерінде кездесетін басқа да көркем туындылар бар. Бірінші сыйлау рәсімдер бөлмесі мен шомылдыру рәсімінің суреттерін Линда Керли Кристенсен суретке түсірді. Ғибадатхананың сыртқы жағында бастапқы травертин тас қасбеттің көп бөлігі сақталған. Ғибадатхананың сыртында ағын су бейнеленген үлкен шыны панельдер орналасқан.

Шешеннің аяқталуы және кейінгі өзгерістері

Ғибадатхананы бағыштау рәсімінен бұрын 2004 жылдың күзінде аяқталуға жақын тұрған мұнараның басына періште Морони мүсіні салынатыны туралы хабарланды. 2004 жылдың 9 қазанында бірнеше мың адам он фут биіктіктегі алтын жапырақты мүсіннің манараның басына қойылғанын көруге келді. Көптеген шіркеулердің ғибадатханаларының үстіндегі Moroni періштесінен айырмашылығы, Moroni періштесі осы ғибадатхананың оңтүстік-батысына қарай бағытталады, өйткені бұрынғы ғимарат сол жаққа қараған. 2006 жылы 12 қарашада жергілікті шіркеу конференциясында төртінші қабатты, ол кезде үшінші қабаттағы шіркеумен байланысты сыныптар мен парақ кеңселері орналасқан, ғибадатхананың бөлігіне айналдырылатындығы және Нью-Йорк Нью-Йорк парақ орталығы Шығыс 87-ші көшедегі жаңа жерге көшірілетіндігі ресми түрде жарияланды. Бұл жұмыс 2007 жылдың тамызында аяқталды. Ғибадатхананың баптистері ғимараттың бірінші қабатының бір бөлігін, ал ғибадатхананың қалған бөлігі төртінші, бесінші және алтыншы қабаттардың бәрін алып жатыр. Үшінші қабат жергілікті қауымдардың шіркеуі болып табылады, ал екінші қабатта қоғамдық істер кеңсесі, сондай-ақ шағын тарату орталығы және көп пайдалану бөлмесі орналасқан. Кейіннен үшінші қабаттағы мәжілісхананың кеңістігін жаңарту кезінде ғибадатхананы салу кезінде табиғи жарыққа жол берген, бірақ жабылып қалған часовняның терезелері қайтадан ашылып, көркем шыны терезелер арқылы табиғи жарыққа жол берілді. 2010 жылы ғибадатхананың сыртқы жағы Колумб проспекті бойындағы аркаданың бойымен таспен қапталған тірек бағаналарды қосу үшін өзгертілді. 2011 жылдың басында тірек бағаналар мен ғибадатхананың арасындағы жаяу жүргінші аралығы ғибадатхананың басқа жерлерінде кездесетін стильді гранитті аралық медальондарды қосу үшін жаңартылды.

Құбырлы орган

2004 жылы шіркеу орган жасаушы Себастьян М. Глюкке Нью-Йорктің діни орталығының шіркеуінде жаңа құбырлы органды жобалауды және жасауды тапсырды. Бұл жобаға шатырдағы органшы Клей Кристиансен де қатысты. Бұл Глюк мырзаның слайдерлік және паллетті желкішелермен жасалған алғашқы аспаптары болды, бұл оның әдеттегі электропневматикалық Питман әрекеттерінен ауытқу болды. Қазіргі заманғы аспаптар шіркеудің ортасында тұр.

Жаңалықтар

Манхэттен ғибадатханасының ашық үйі басқа да жуырда аяқталған ғибадатханалармен салыстырғанда ерекше болды. Ғибадатхана туралы көптеген ұлттық газеттерде, соның ішінде The New York Times, The Washington Post, Los Angeles Times, The Wall Street Journal және USA Today, сондай-ақ Еуропа мен Азия газеттерінде жарияланды. Ол CNN телеарнасында да көрсетілді. 2008 жылы 12 қарашада мыңдаған гейлер құқығын қорғаушы белсенділері қатысқан мормонға қарсы наразылық акциясына Храмның сыртында жиналды. Ғибадатханаға қатысты ешқандай вандализм туралы хабар берілмеген. 2020 жылы Манхэттен Нью-Йорк ғибадатханасы коронавирус пандемиясына байланысты жабылып қалды.

Жаңартулар

2023 жылдың 28 тамызында шіркеу ғибадатхананың 2024 жылы жабылатынын, бұл шамамен үш жылға созылатын жөндеу жұмыстарын жүргізуді білдірді. Ғибадатхана ғимаратындағы кездесу залын қолданатын жергілікті қауымдар жөндеу жұмыстары кезінде сол аймақтағы басқа кездесу залына көшірілетін болады.