Кіріспе

Оаху аралындағы Иса Мәсіхтің Әулиелер шіркеуінің ғибадатханасы – Лаие Гавайи ғибадатханасы, Гавайи аралындағы Оаху аралының солтүстік-шығыс жағалауында орналасқан. Ғибадатхана Тынық мұхитынан жарты миль қашықтықта, Гонолулудан 35 миль (56 км) қашықтықта, Лаие қаласында орналасқан. Бригам Янг Университеті–Гавайи және Полинезия мәдени орталығымен бірге Лаие Гавайи ғибадатханасы Лаие қаласының маңызды бөлігі болып табылады, ал Келушілер орталығы жыл сайын 100 000-нан астам адамды тартады. Ғибадатхананың бастапқы құрылысы мен салынысынан бөлек, бірнеше шіркеу президенттері оны пайдалануға арнады. Ғибадатхананың жері 1915 жылдың 1 маусымында Джозеф Ф. Смит, ал аяқталған құрылысы 1919 жылдың 27 қарашасында Хебер Дж. Грант арқылы бағышталды. Спенсер У. Кимболл ғибадатхананы маңызды кеңейтуден кейін 1978 жылдың 13 маусымында қайта бағыштады. Сейсмикалық жаңартулар мен жөндеулерден кейін Томас С. Монсон ғибадатхананы 2010 жылдың 21 қарашасында қайта бағыштады. Лаие Гавайи ғибадатханасы – шіркеудің континенттік АҚШ-тан тыс жерде салған алғашқы ғибадатханасы. Бұл ғибадатхана Ютадан тыс жерде жұмыс істейтін ең көне ғибадатхана және шіркеудің әлі де жұмыс істеп тұрған бесінші ең көне ғибадатханасы. Лаие Гавайи ғибадатханасы бұрын Гавайи ғибадатханасы деп аталатын, шіркеу ғибадатханалары үшін стандартты атау жүйесі енгізілгенге дейін.

Сандвич аралдарына арналған миссия

Калифорниядағы алтын асығу кезінде, Гавайиге алғашқы он мормон миссионері "Имаум оф Маскат" кемесімен Сан-Францискодан аттанды. Теңізде 20 күннен кейін, 1850 жылдың 12 желтоқсанында кеме Гонолулу портына, сол кезде "Сэндвич аралдары" (Гавай аралдары) деп белгілі болған жерге жетті. Бір аптадан соң тоғыз миссионер өздеріне берілген тапсырмаларды алды: екеуі Кауаи аралына, үшеуі Мауи аралындағы Лахайнаға, екеуі Гавайи аралына, ал екеуі Гонолулуда қалды. Осы тоғыз миссионер "Сэндвич аралдары миссиясының" негізін қалады. Гавайидегі шіркеудің алғашқы қауымы 1851 жылы Мауи аралында құрылды. Алғашқы он миссионердің бірі Джордж К. Кэннон 1900 жылы Лайеге сапар шекті және қауымдары арасында жаңа Гавай ғибадатханасы идеясын таратуы үшін пайғамбар ретінде құрметке ие болды. 1915 жылы шіркеудің алтыншы президенті Джозеф Ф. Смит, Құрама Штаттардың құрлық бөлігінен тыс жердегі алғашқы ғибадатхананың жоспарларын жариялады және оны салу үшін Лайені таңдады. Шіркеу президенті Хебер Дж. Грант 1919 жылдың 27 қарашасында Гавайи ғибадатханасының бағышталу рәсімін өткізді. Грант гавайиліктерді "Лехи ұрпақтары" деп атады (Мормон кітабындағы пайғамбар) және Лайедегі жаңа ғибадатхананың болашағын Полинезиядан келген жаңа мүмінге тартымды орын ретінде көреді. Кейбір әңгімелерде ғибадатханаға шабуыл жасауға тырысқан жапон ұшқышы, Жапониядағы шіркеу миссионерлерінің қолындағы ғибадатхананың суретін көргеннен кейін шіркеуге өтіп кеткенін айтады.

Жаңарту

1976 жылдың мамыр айынан бастап ғибадатхана екі жылдық қайта құру жобасына жабылды, ал шіркеу президенті Спенсер У. Кимболл 1978 жылдың 13 маусымында ғибадатхананы қайта бағыштады. Ғибадатханаға апаратын Хейл Лаа бульвары бойында 5,5 миллион долларлық жөндеу, жаңарту және көркейту жұмыстары 2003 жылы басталды, ол 14 айға созылды: термиттерден зардап шеккен Норфолк қарағайлары патша пальмаларымен алмастырылды, террасаларға жаңа әсем жарықтар қосылды және абаттандырылған айналымдар орнатылды. Сонымен қатар, келушілер орталығы интерактивті терминалдармен және жаңа экспонаттармен жаңартылды. 2008 жылдың желтоқсан айында Лайе Гавайи ғибадатханасы құрылымдық және сейсмикалық жаңартулар жүргізу үшін, сондай-ақ ординациялық бөлмелерді бастапқы түріне келтіру және игіліктерді прогрессивті стильде көрсету (бұл ретте фильмдер де қолданылды) үшін қайтадан жабылды. Шомылу орны жөнделіп, жаңадан жаңартылды. 2010 жылдың 21 қарашасында Томас С. Монсон ғибадатхананы қайта бағыштады. 2020 жылы, шіркеудің басқа барлық ғибадатханалары сияқты, Лайе Гавайи ғибадатханасы да коронавирус пандемиясының салдарынан жабылды.

Сәулет

Шіркеу президенті Джозеф Ф. Смит Лайе Гавайи ғибадатханасының сәулеті Киелі кітаптағы канонда айтылған Сүлеймен ғибадатханасына ұқсас болуын қалады. Бұл ғибадатхананы жас сәулетшілер Хайрум Поуп пен Гарольд В. Бертон жобалаған Кардстон Альберта ғибадатханасымен жиі салыстырады. Поуп пен Бертонның дизайны Лайе үшін де қолданылды, ал олардың жұмысы ХХ ғасырдың басында архитектор Франк Ллойд Райт танытқан Прерия стиліне негізделген. Ғибадатханалар Бёртонның өте ұнатуымен мезоамерикалық сәулеттік мотивтерді де еске салады. Ғибадатхана бір кезде үлкен қант қызылшасы плантациясының бөлігі болған жерде орналасқан. Модельдің бес бөлігінен төрт бөлігі нақты өлшемде жасалып, бетоннан құйылған, соның ішінде Жүсіптің әкесінен бата алуы және Мормон кітабындағы Нефидің екінші кітабынан Лехи пайғамбардың бір көрінісі бейнеленген. Ғибадатхана аумағында гибискус, бразилиялық қауырсын, жұмақ құстары, лантана, қызыл имбирь, бугенвилья, плумерия, иксора сияқты өсімдіктер өсетін тропикалық бақтар бар. Ғибадатхананың төменгі жағында Отбасы тарихы орталығы мен Келушілер орталығын бөліп тұратын фонтан орналасқан, ал кіреберісте Bertel Thorvaldsen-нің Christus мүсілінің он фут көшірмесі тұр. Осы ережелерге сәйкес, белсенді ұсынысы жоқ адамдар ғибадатханаларға кіре алмайды, бірақ сыртқы аумаққа және келушілер орталықтарына қоғамдық экскурсиялар ұйымдастырылады.

Ғибадатхана президенттері

Атақты ғибадатхана президенттері: Эдвард Л. Клиссольд (1936–1938, 1943–1944, 1963–1965); Д. Артур Хейкок (1986–1989) және Дж. Ричард Кларк (1998–2001).