Кіріспе

Британ мұражайының бұрынғы коллекциясы Секретум (латынша "жасырын") - XIX ғасырдың ХХ ғасырдың басында Британ мұражайының коллекциясы, онда жыныстық сипаттағы көрнекі деп саналатын артефактілер мен суреттер бар. Көптеген заттар амулеттер, сыйлықтар және ант беру ұсыныстары болды, көбінесе христиан дінінен бұрынғы дәстүрлерден, соның ішінде грек-рим құдайы Приапусқа табыну, құнарлылық және еркек жыныстық мүшелері. Басқа мәдениеттердің заттары адамзат тарихының кең ауқымын қамтыды, соның ішінде ежелгі Мысыр, классикалық дәуір Греко-Рим әлемі, ежелгі Таяу Шығыс, ортағасырлық Англия, Жапония және Үндістан. Музейге алғашқы сыйлықтардың немесе сатулардың көбі, соның ішінде коллекционерлер сэр Ханс Слоан, сэр Уильям Гамильтон, Ричард Пэйн Найт және Чарльз Таунлиден алынған заттар эротикалық немесе жыныстық бейнелер бар бұйымдарды қамтиды; оларды музей қызметкерлері бөліп тастады және оларды көпшілікке көрсетпеді. Қазіргі ғалымдар бұл бөлінуге мұражайдың патерналистік ұстанымы себеп болған деп санайды, олар моральдық қауіпті деп санаған материалдарды ғалымдар мен дін қызметкерлері ғана ала алмайды. 1860 жылдары мұражайда осындай 700-ге жуық бұйым болған. 1865 жылы антиквари Джордж Витт өзінің 434 артефактіден тұратын фаллоцентрикалық коллекциясын мұражайға сыйға тартты, бұл оның коллекциясын және ұқсас бұйымдарды сақтауға арналған Секретумды ресми түрде құруға әкелді. 1912 жылы Secretum коллекциясы біртіндеп бөлініп, элементтер олардың уақыт аралығы мен мәдениетіне сәйкес бөлімдерге ауыстырыла бастады. Secretum-ке соңғы рет 1953 жылы Британ кітапханасы 18-ғасырдағы презервативтерді 1783 жылғы басылымда кітап белгілері ретінде қолданылып жүргенін тапқан. Соңғы қалған бұйымдар 2005 жылы жинақтан шығарылды.

Өмірбаян

Британ мұражайы туралы заң бойынша Британ мұражайы 1753 жылы маусым айында құрылды. Заң дәрігер және коллекционер сэр Ханс Слоанның коллекциясын сатып алуды қарастырды; Антиквар сэр Роберт Коттон жинаған Котон кітапханасы; және Гарлеян кітапханасы, Роберт Харлидің жинағы, Оксфордтың 1-ші графы және граф Мортимер. Ол "барлық оқырман мен қызығушылық танытқан адамдарға" арналған ресурс ретінде қарастырылды және әлемдегі алғашқы тегін ұлттық мұражай болды. Классикалық бұйымдар коллекционерлері өздерінің сатып алынған бұйымдарын мұражайға сыйға тартты немесе сатып жіберді, соның ішінде 1816 жылы Элгин мәрмәрлері сияқты ірі жұмыстар да бар. Британдық мұражайдың кітапханалық қоры - бұл мұражайдан 1973 жылы Британдық кітапхананы құру үшін бөлінген - он тоғызыншы ғасырда кез келген әдепсіз немесе порнографиялық басылымдарды бөліп шығарды. Бұл басталған кезде келісілген күн болмаса да, мұндай жұмыстарды құлыптаудың бейресми тәжірибесі кем дегенде 1836 жылы қалыптасқан. Бұл практика ақырында жеке іс ретінде ресмиленді; оның басталуы үшін 1841 және 1870 жылдар аралығындағы күндер ұсынылды. Жұмыстарды жалпыға қолжетімді жинақтардан бөлектеу практикасы Неапольдегі Ұлттық археологиялық мұражайда болды - мұражайдың коллекциясына жақын маңдағы Помпеи, Стабиа және Геркуланум нысандарынан римдік артефакттер кіреді. Оның құпия кабинеті (итальянша: Gabinetto Segreto) осы орындарда табылған эротикалық жұмыстарды қамтыды.

Пре-Секретум, 1750-жылдан 1865 жылға дейін

Британ мұражайының алғашқы кездерінен-ақ оның қорына эротикалық немесе жыныстық бейнелерді бейнелейтін заттар да кірді. Мысалы, Слоанның қолына түскен үш шам: біреуі - биші, арт жағынан үлкен фаллосасын соқтырып, соқтырып тұрса, біреуі - әйел мен маймылдың жыныстық қатынаста болғанын бейнелесе, тағы біреуі - есектің арыстанмен жыныстық қатынаста болғанын бейнелейді. Кейіннен жыныстық бейнелер жинақталған коллекцияларға сэр Уильям Гамильтонның коллекциясының бір бөлігін 1772 жылы мұражайға 8,400 фунтқа сатып жіберді, ал кейіннен одан әрі сыйға тартты. Гамильтонның қайырымдылығына Италияның Изерния қаласынан алынған ораза құю үшін шайырдан жасалған фаллостар да кірді. Классикалық зерттеуші және коллекционер Ричард Пэйн Найттың христиан дінінің алдындағы мәдениеттерді зерттеуі, грек-рим құдайы Приапус, құнарлылық және еркек жыныстық мүшелері туралы көп нәрсе қамтыды. 1786 жылы ол жалған діндер мен діни үрдістерді зерттеуді "Приапусқа табыну және оның ежелгілердің мистикалық теологиясымен байланысы туралы" атты еңбегінде жариялады. Ол зерттеу барысында көп жинаған, 1824 жылы қайтыс болғаннан кейін оның жинаған дүниелері Британ мұражайына мұрагерлікпен қалдырылды. Олардың құны "кем дегенде 30 000 фунт стерлинг" немесе 50 000 фунт стерлинг деп бағаланды. Антиквар Чарльз Таунли өзінің классикалық мүсіндер жинағын 1805 жылы мұражайға сатып жіберді, ал қалған бөлігі оның туысы Перегринге мұра қалдырылды, ол оны мұражайға сатып жіберді. Таунлидің коллекциясына жыныстық ойын немесе зорлау әрекеті бейнеленген нимфа мен сатир мүсіні, Пэннің ешкімен жыныстық қатынаста болғаны және үнді тантра ғибадатханасының эротикалық фризі кірді. Гамильтон, Найт және Таунли жинақтарындағы эротикалық немесе жыныстық бейнелер ежелгі Мысырдан, грек-рим әлемі мен ежелгі Таяу Шығыстан алынған. Бұл заттар басқа сыйлықтардан бөлек қойылып, мұражайдың көрнекі экспозициясынан бөлек сақталды. Жыныстық бейнелер бар қосымша материалдар 1840 және 1850 жылдары жинаққа енгізілді.

Ресми құрылуы, 1865 жылдан бастап

Британ мұражайы өзінің құрылуынан бастап әдепсіз деп саналатын материалдарды бөліп тастағанымен, Secretum (латынша "жасырын") 1865 жылы ғана ресми түрде құрылды. Секретум мұражайдың Британдық және ортағасырлық көнеліктер және этнография бөліміне қарады, оны Август Уолластон Фрэнкс басқарды. Ол кезде оның құрамында 700-ге жуық тауар бар еді. 1865 жылы антиквариаттар коллекционері Джордж Витт ауыр науқастанып, сауығып шыққаннан кейін Британдық мұражайдың басшысы Энтони Паницциге 434 артефактіден тұратын фалоцентрикалық коллекциясын ұсынды: Менің ауыр науқасым кезінде мен "Адамзаттың ертедегі ғибадат рәміздері" жинағын осындай түрде орналастырмағаным үшін қатты өкініп отырдым, өйткені оны тиісті түрде сақтаумен бірге маған оның құрылымын қадағалауға мүмкіндік берді. Осы сезімге сәйкес мен өз жинағымды Британдық мұражайға ұсынуды ұсынамын, оны қабылдау үшін кішкентай бөлме тағайындалады деп үміттенемін, онда осы тақырыпты көрсететін Музейдің қоршауында және басқа жерлерде бар маңызды үлгілер де сақталып, орналастырылуы мүмкін. Витттің қызығушылығы христиан дінінің дамуына дейінгі қоғамдардағы фаллизм мен құнарлылыққа, әсіресе Приапосқа табынуға байланысты. Уитт археолог және мұражай директоры Дэвид Геймстердің айтуынша, христиан дінінен бұрынғы барлық мәдениеттер құнарлы құдайларды құрметтеген ортақ діни негізге ие болды деп сенді. Уитт өзінің үлесіне Фальгиялық ғибадатты бейнелейтін жинақтың каталогы атты кітапшасын қосты. Сонымен қатар, Уитттің сатып алуларына грек, мысыр және рим ежелгі өнер бұйымдары, үнді ғибадатханаларының рельефі, ортағасырлық заттар және әлемнің әртүрлі мәдениеттерінен шыққан бала тудыруға қатысты заттардың суреттері мен суреттері бар тоғыз бума кітаптары кірді. Археолог Хелен Уикстед бұл кітаптарды "жыныстық археологияның тарихын зерттеу үшін әлемдегі ең құнды ресурстар" деп сипаттады. Витт коллекциясының көптеген бұйымдары сәттілік амулеті болды, көбінесе қанатты фаллостар тәрізді немесе бейнеленген. Ол сондай-ақ "жапондық эротикалық өнерінің" туындыларын, мұражайда тұңғыш рет сақталған және ортағасырлық пәктілік белбеуін сыйлады, бірақ бұл Виктория дәуірінде жасалған жалған. 2000 жылы журналист Лора Томас Уитттің "өзінің жинағын қандай да бір мәдени немесе хронологиялық ортаға орналастыруды ойламайтынын" айтты. Қайдан келгеніне қарамастан, [ол] тек қана әдепсіздік үшін таңдады". Геймстердің айтуынша, Секретум Витттің қайырымдылығы арқылы "ресми мәртебеге ие болды". Британдық музей Секретумның иесі екенін жарияламады және оған кіру діни қызметкерлер мен ғалымдарға ғана рұқсат етілді; олар мұражай директорына хатпен өтініш жазып, өздерінің сенімхаттарын және жинаққа кіргісі келгендерінің дұрыс себебін түсіндірді. 1948 жылы жинақтың тізілімінің көшірмесін сұраған бір ғалымнан "каталогты зерттеуге қажетті біліктілігін, фотостаттарды қалай қолдануға болатынын және қайтыс болғаннан кейін оларды қалай жоюға болатынын" түсіндіріп беруді сұрады. Классицист Джен Гроув Британдық музейдің жыныстық және порнографиялық материалдарға иелік етуінен ұялмаудың орнына Секретумды немесе олардың негізгі қорына қосу үшін белсенді және жүйелі түрде жыныстық антиквариаттарды іздегенін айтады. Бұл ынталы сатып алу он тоғызыншы ғасырдан жиырмасыншы ғасырға дейін жалғасты, оның ішінде 1912 жылдан бастап Secretum коллекциясы бөлініп, мұражайдың басқа бөлімдеріне берілді. Гроув кейбір заттарды Секретумға енгізгенін, ал көпшілігіне кірмегенін, оның орнына олардың уақыт аралығы мен мәдениетіне сәйкес музей бөліміне кіргенін атап өтті.

Бөлу, 1912 жылдан 2000 жылға дейін

ХХ ғасырдың басында Секретумнан заттар шығарыла бастады, кейбір артефакттар 1912 жылы грек және рим ежелгі заттары бөліміне берілді. 1937 жылдан бастап коллекциядан заттардың одан әрі көшірілуі болды, бірақ мұражай коллекцияны кеңейтуді жалғастырды. Secretum-ке соңғы рет 1953 жылы Британ кітапханасы музейге 1783 жылғы "Денсаулық, сұлулық, байлық және құрмет туралы нұсқаулық" басылымында кітап белгілері ретінде пайдаланылған 18 ғасырдағы презервативтерді тапсырған. Кондомдар қойдың ішегінен жасалып, оның ашық жағында оларды бекіту үшін жіптер салынған. 1953 жылдан кейін мұражайға енген эротикалық мазмұндағы жаңа бұйымдар олардың уақыт аралығы мен мәдениетіне сәйкес бөлімде сақталды немесе көрсетілді. 1960 жылдары Секретумның кураторлығы жаңадан құрылған Ортағасырлық және кейінгі көнеліктер бөліміне ауыстырылды, онда олар мұражайдың 55 және 54 шкафтарында орналастырылды; "Сакретум 55" Secretum белгілі болған лақаптардың бірі болды. Жинақ уақыт өте келе тиісті бөлімге заттар беру арқылы біртіндеп қысқартылды және 2000 жылы онда Витттің 200-ге жуық сыйлығы мен 1865 жылға дейінгі сыйлықтардың 100 данасы болды. 2002 жылы коллекцияның кураторларының бірі "Secretum-да қалған нәрселер өте өкінішті. Ол екінші деңгейдегі және басқа жерде көрсетілуге лайық емес, сондықтан оны осы жерде сақтаймыз". 2005 жылы соңғы қалған заттар қайта бөлінді, бірақ 2009 жылы Эротикалық баспалар мен мультфильмдер бөлімінің 205 шкафында әлі де бар еді. 1970-ші жылдардан бастап, негізгі экспозицияларға римдік вазалар қойылған кезде, Британ мұражайы жыныстық сипаттағы нысандарды басты экспозицияларға біріктіруді таңдады, бұл Неаполитан ұлттық археологиялық мұражайынан айырмашылығы, оларды кіру кезінде ескерту белгілері бар бір бөлмеге бөлді.

Негізгі себептері

Кейбір классицистер мен кураторлар, соның ішінде Геймстер және археолог және мұражай кураторы Кэтрин Джонс Джонс "Викториялық әдепсіздік" деп атаған нәрсе негізгі коллекциядан жыныстық сипаттағы элементтерді бөлу шешімінің артында тұрған деп жазды. Геймстер мұндай жіктеудің академиялық негізде емес, моральдық негізде болғанын байқады; Джонс артефактілерді әдепсіздік негізінде жіктеу "академиялық жағынан қорғалмайтын" және кез-келген затты әдепсіз деп белгілеудің ғылыми негізі жоқ деп санайды. Көркемөнер мұрағаты Марина Уоллес де бұл шешімнің артында патерналистік көзқарас тұрғанын және заттардың цензурасын білімді адамдар жасады деп санайды, олар өзін эротикалық немесе жыныстық бейнелерді бейнелейтін артефакттерді зерттей алады деп ойлады. Геймстер Секретум ресми түрде 1857 жылғы "Обсускеней жарияланымдар туралы" заң енгізілгеннен кейін көп ұзамай басталғанын атап өтті. Заңнама материалдың білім беру сипатына ешқандай мүмкіндік бермеді, ал 1860 жылы Лидстегі анатомиялық мұражай осы заң бойынша сотталды және анатомиялық модельдер "қоғамдық моральға қауіпті" деген негізде жойылды. Геймстер Секретумның құрылуы жаңа заңнаманың нәтижесінде болған деп санайды.

Академиялық тәртіп

Көркемөнер тарихшысы Питер Уэбб Секретумды "дүниедегі эротикалық шығармалардың ең үздік жинақтарының бірі" деп санайды. Мысырлық ғалым Ричард Паркинсон "Секретум" - бұл "мәдениеттердегі адамның жыныстық қатынасын зерттеудің" алғашқы ғылыми қадамдарының бірі деп жазды. XIX ғасырдың соңында осы өсіп келе жатқан пән дәрігер және сексолог Магнус Хиршфельдтің зерттеулеріне негіз болды. Тарихшы Виктория Доннелан бұл жинақты "қабылдауға болатын және ұяттылық деп саналатын сызықтардың ауысуы туралы қызықты жағдайды зерттейді" деп санайды. Геймстер оны Викториялық коллекция мәдениетінің үлгісі ретінде пайдалы деп санайды; 2000 жылы ол коллекция "өз уақытының, орнының және мәдениетінің өнімі" деп жазды. Бұл - тарихи артефакт, сонымен қатар болашақ ұрпақ тарихшыларына өздерінің заманауи бейімділіктерін өткеннің материалдық мәдениетіне таңудан сақтайды". Джонс әр затты өз уақытында зерттеу керектігін айтады: "Осы заттарды уақытынан алып, оларды біріктіргенде, оларды шығарған мәдениетпен емес, Виктория Англиясының мәдениетімен байланыстырасыз".