Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Өлі жануарларды көрмелер үшін толтыру және орнату
Stuffing and mounting dead animals for display
practice of stuffing and mounting animals
Таксидермия – жануарлардың денесін көрмеге қою немесе зерттеу мақсатында арматураға бекіту (монтаждау) немесе ішін толтыру арқылы сақтау өнері. Жануарлар көбінесе, бірақ әрқашан емес, тірідей бейнеленеді. Таксидермия сөзі жануарды сақтау процесін сипаттайды, сонымен қатар аяқталған өнімді де атайды, олар таксидермиялық экспонаттар деп аталады немесе жай ғана "таксидермия" деп айтылады. Таксидермия сөзі ежелгі грек тіліндегі τάξις (taxis) – (рет, тәртіп) және δέρμα (derma) – (тері) сөздерінен шыққан. Осылайша, таксидермия "терінің реттелуі" деп аударылады. Бұл әдіс сүтқоректілер, құстар, балықтар, бауырымен жорғалаушылар және сирек жағдайларда – амфибияларға қолданылады, ал кейбір жағдайларда ірі жәндіктер мен кенелерге де қолдануға болады. Таксидермия түрлі формалар мен мақсаттарда кездеседі, оның ішінде аңшылық трофейлері мен табиғат тарихы мұражайларындағы экспонаттар бар. Ет өңдеуден айырмашылығы, таксидермия басқа жағдайда тірі қалуға мүмкіндігі болған жануарды өлтіруді қажет етпейді. Мұражайлар таксидермияны түрлерді, оның ішінде жойылып кеткен және қорғауға алынған түрлерді зерттеу үшін терілер мен толық көлемді экспонаттар түрінде сақтау әдісі ретінде пайдаланады. Таксидермия кейде үй жануарларын еске алу үшін де қолданылады. Таксидермиямен айналысатын адам таксидермист деп аталады. Олар кәсіби тұрғыда мұражайлар мен спортшыларға (аңшылар мен балықшыларға) немесе әуесқойлар ретінде қызмет көрсете алады. Таксидермистке анатомия, мүсін жасау, сурет салу және терілеу өнері туралы білім көмектеседі.
Taxidermy is the art of preserving an animal's body by mounting (over an armature) or stuffing, for the purpose of display or study. Animals are often, but not always, portrayed in a lifelike state. The word taxidermy describes the process of preserving the animal, but the word is also used to describe the end product, which are called taxidermy mounts or referred to simply as "taxidermy". The word taxidermy is derived from the Ancient Greek words τάξις taxis (order, arrangement) and δέρμα derma (skin). Thus taxidermy translates to "arrangement of skin". (mammals, birds, fish, reptiles, and less commonly on amphibians) but can also be done to larger insects and arachnids under some circumstances. Taxidermy takes on a number of forms and purposes including hunting trophies and natural history museum displays. Unlike meat harvesting, taxidermy does not require killing an animal that could have otherwise remained alive. Museums use taxidermy as a method to record species, including those that are extinct and threatened, in the form of study skins and life size mounts. Taxidermy is sometimes also used as a means to memorialize pets. A person who practices taxidermy is called a taxidermist. They may practice professionally, catering to museums and sportspeople (hunters and fishers), or as amateurs (hobbyists). A taxidermist is aided by familiarity with anatomy, sculpture, painting, and tanning.
Күндізгі күйдіру және ерте толтыру әдістері
Адамзат тарихы бойында жануарлардың терісін сақтау практикасы қолданылып келген. Мысалы, Мысыр мумияларымен бірге бальзамдалған жануарлар да табылды. Бальзамалау тірідей көрініс беруге мүмкіндік берсе де, ол таксидермия саналмайды. Орта ғасырларда астрологтар мен дәріханалар таксидермияның алғашқы, қарапайым үлгілерін көрсеткен. 1748 жылы Францияда Рене Антуан Фершо де Реамур табиғаттану кабинеттері үшін құстарды сақтаудың алғашқы әдістерін жариялады. 1752 жылы М. Б. Столас монтаждау техникаларын сипаттады. Франция, Германия, Дания және Англияда таксидермияның алғашқыларын жасаған бірнеше адам болды. Бір кезде жұмсақ бөліктерді жасау үшін саз қолданылатын, бірақ ол үлгілерді ауырлататын. 18 ғасырға қарай, көптеген қалаларда тері илеу іскерлігі дамыды. Соған шамамен бір уақытта, әсіресе Жан Батист Бекьордың еңбегінің арқасында, таксидермия маңызды практикаға айналды. Франциядағы Ұлттық табиғи тарих мұражайының таксидермисі Луи Дюфрен Бекьордың арсендік сабын қолданылған таксидермия процесін қайта ашты және оны «Nouveau dictionnaire d'histoire naturelle» (1803–1804) мақаласы арқылы таныстырды. Бұл техника мұражайға құстардың үлкен коллекциясын құруға мүмкіндік берді. 19 ғасырда кейбір аңшылар өз жүлделерін мата тігу шеберханаларына алып баратын, онда шеберлер жануарлардың терісін тігіп, мата және мақтамен толтыратын. «Толтыру» немесе «толтырылған жануар» термині осы қарапайым таксидермия түрінен пайда болды. Кәсіби таксидермистер «монтаждау» терминін «толтырудан» артық көреді. Көп ұзамай, мақтамен оралған сымнан жасалған денелер, тігілген теріні ұстап тұратын конструкциялар пайда болды. Дюфреннің әдістері 19 ғасырдың басында Англияға тарады, онда сол кездегі жетекші табиғат зерттеушілері, соның ішінде Роуленд Уорд және Монтег Браун уытсыз және жаңартылған сақтау әдістерін әзірледі. Уорд Пикадиллидегі Роуленд Уорд Лтд. атты алғашқы таксидермия фирмаларының бірін құрды. Дегенмен, таксидермия өнері салыстырмалы түрде жақсы дамымаған еді және үлгілер қатал әрі сенімсіз болып қалды.
Preserving animal skins has been practiced throughout human history. For example, embalmed animals have been found with Egyptian mummies. Although embalming incorporates lifelike poses, it is not considered taxidermy. In the Middle Ages, crude examples of taxidermy were displayed by astrologers and apothecaries. The earliest methods of preservation of birds for natural history cabinets were published in 1748 by René Antoine Ferchault de Réaumur in France. Techniques for mounting were described in 1752 by M. B. Stollas. There were several pioneers of taxidermy in France, Germany, Denmark, and England. For a while, clay was used to shape some of the soft parts, but this made specimens heavy. By the 18th century, a majority of towns had a tannery business. It was around the same time, with the work of Jean Baptiste Bécœur in particular, that taxidermy became a more serious practice. Louis Dufresne, a taxidermist at the [[Muséum national d'Histoire naturelle in France, rediscovered Bécœur's taxidermy process using arsenical soap and made it known through an article in the Nouveau dictionnaire d'histoire naturelle (1803–1804). This technique enabled the museum to build an immense collection of taxidermy birds. In the 19th century, some hunters took their trophies to upholstery shops, where the upholsterers would sew up the animal skins and stuff them with rags and cotton. The term "stuffing" or a "stuffed animal" evolved from this crude form of taxidermy. Professional taxidermists prefer the term "mounting" to "stuffing". More sophisticated cotton wrapped wire bodies supporting sewn on cured skins soon followed. Dufresne's methods spread to England in the early 19th century, where updated and non toxic methods of preservation were developed by some of the leading naturalists of the day, including Rowland Ward and Montague Brown. Ward established one of the earliest taxidermy firms, Rowland Ward Ltd. of Piccadilly. However, the art of taxidermy remained relatively undeveloped, and the specimens remained stiff and unconvincing.
Жануарларды баулау өнері
Таксидермияның алтын ғасыры Виктория дәуірінде болды, сол кезде жануарлардың тұрғызылған үлгілері интерьер дизайны мен әсемдеудің танымал бөлігіне айналды. Ағылшын орнитологі Джон Хэнкок қазіргі заманғы таксидермияның әкесі саналады. Өзі жеке атып алған құстарды ынтамен жинаған ол, оларды саз балшықтан жасап, гипстен құюды бастады. 1851 жылы Лондонда өткен Ұлы көрмеде ол құстардан жасалған мүсіндерді көрмеге қойды. Олар көпшілік пен ғалымдардың қызығушылығын тудырды, олар бұрынғы үлгілерден жақсырақ деп есептеді және бұл көрнекі үлгілердегі алғашқы өмірге ұқсас және көркем туындылар ретінде қарастырылды. Төреші Хэнкоктің көрмесі "таксидермия өнерін осы уақытқа дейін жоғары дәрежеде бағаланған басқа өнер түрлерімен бір деңгейге көтеруге үлкен үлес қосады" деп мәлімдеді. Хэнкоктің көрмесі таксидермияға ұлттық қызығушылықты арттырды, соның салдарынан, әуесқойлар мен кәсіби коллекциялар көптеп ашылды. Құстарды көрсету орта таптың Виктория дәуіріндегі үйлерінде кең таралған, тіпті Виктория патшайымы да құстардың әсерлі коллекциясын жинады. Таксидермияны қайтыс болған үй жануарларын "қайта тірілту" үшін де жиі пайдаланды.
The golden age of taxidermy was during the Victorian era, when mounted animals became a popular part of interior design and decor. English ornithologist John Hancock is considered to be the father of modern taxidermy. An avid collector of birds, which he had shot personally, he began modeling them with clay and casting in plaster. For the Great Exhibition of 1851 in London, he mounted a series of stuffed birds as an exhibit. They generated much interest among the public and scientists alike who considered them superior to earlier models, and they were regarded as the first lifelike and artistic specimens on display. A judge remarked that Hancock's exhibit " will go far towards raising the art of taxidermy to a level with other arts which have hitherto held higher pretensions". Hancock's display sparked great national interest in taxidermy, and amateur and professional collections for public view proliferated rapidly. Displays of birds were particularly common in middle class Victorian homes – even Queen Victoria amassed an impressive bird collection. Taxidermy was also increasingly used by the bereaved owners of dead pets to 'resurrect' them.
Антропоморфтық таксидермия
XIX ғасырдың аяғында антропоморфтық таксидермия деп аталатын стиль танымал болды. «Викториялық қиял» деп аталған бұл стильде жануарлар адамдардай киіндіріліп немесе адамдардың іс-әрекеттерімен айналысқандай көрсетілді. Бұл жанрдың алғашқы үлгісін Германияның Штутгарт қаласынан келген Герман Плуке Лондондағы Ұлы көрмеде көрсетті. Осы жанрдың ең танымал шебері – ағылшын таксидермисі Уолтер Поттер, оның ең әйгілі туындысы – «Көктемгі таранның өлімі мен жерлеуі». Оның басқа да көріністерінің ішінде «жергілікті полициясының шабуыл жасаған егеуқұйрықтарға», 48 кішкентай қоянның кішкентай тақташаларға жазумен айналысатын «ауыл мектебі» және мысықтардың әдеп-ғұрыптары мен крокет ойынын көрсететін «Мысықтардың шай ішуі» бар. Адамдардың өмірін бейнелеуден басқа, ол екі басты қозылар мен төрт аяқты тауықтар сияқты ерекше деформацияланған жануарлардың да үлгілерін қосты. Поттердің мұражайының танымалдығы соншалық, Брамбер теміржол станциясының платформасы кеңейтілді. Антропоморфтық таксидермиялық жұмыстарымен танымал басқа викториялық таксидермистер – Уильям Харт және оның ұлы Эдвард Харт. Олар боксшы белгішелерді бейнелейтін диорамалардың атақты сериясымен танылды. Уильям мен Эдвард осы диорамалардың бірнеше жиынтығын жасады. Боксшы белгішелерді бейнелейтін төрт диорамадан (шамамен 1850 жыл) тұратын жиынтық 2013 жылы аукционда рекордтық бағаға сатылды. Төрт диорама бір жиынтық ретінде жасалды (әр диорама белгішелердің бокс матчының әртүрлі кезеңдерін көрсетеді); алайда, жиынтық бөлініп, әр диорама бір аукционда жеке-жеке сатылды. Бұл жиынтық жылдар бойы жасалған боксшы белгішелерді бейнелейтін жиынтықтардың бірі болды. Сондай-ақ, сиамдық егіз белгішелер мен адамдардың іс-әрекеттеріне қатысатын ұшатын маймылдарымен танымал суретші Сарина Брюердің туындылары да бар.
In the late 19th century, a style known as anthropomorphic taxidermy became popular. A 'Victorian whimsy', mounted animals were dressed as people or displayed as if engaged in human activities. An early example of this genre was displayed by Herman Ploucquet, from Stuttgart, Germany, at the Great Exhibition in London. The best known practitioner in this genre was the English taxidermist Walter Potter, whose most famous work was The Death and Burial of Cock Robin. Among his other scenes were "a rat's den being raided by the local police rats [a] village school featuring 48 little rabbits busy writing on tiny slates, while the Kittens' Tea Party displayed feline etiquette and a game of croquet." Apart from the simulations of human situations, he had also added examples of bizarrely deformed animals such as two headed lambs and four legged chickens. Potter's museum was so popular that an extension was built to the platform at Bramber railway station. Other Victorian taxidermists known for their iconic anthropomorphic taxidermy work are William Hart and his son Edward Hart. They gained recognition with their famous series of dioramas featuring boxing squirrels. Both William and Edward created multiple sets of these dioramas. One 4 piece set of boxing squirrel dioramas (circa 1850) sold at auction in 2013 for record prices. The four dioramas were created as a set (with each diorama portraying the squirrels at a different stage during their boxing match); however, the set was broken up and each was sold separately at the same auction. The set was one of a number they created over the years featuring boxing squirrels. and the work of artist Sarina Brewer, known for her Siamese twin squirrels and flying monkeys partaking in human activities.
Тоңазытқышпен кептірілген тұтқа
Жануарды тоңазыту арқылы кептіру – күннен-күнге кеңінен таралған әдіс. Шын мәнінде, тоңазыту арқылы кептірілген жануар – мумияланған жануардың өзі. Дайындау барысында ішкі органдары алынып тасталады, бірақ қалған барлық тіндер денесінде қалады. (Скелеті мен оған қоса бұлшық еттері терінің астында сақталады.) Жануар қажетті позаға келтіріліп, содан кейін осы мақсатқа арнайы жасалған тоңазыту-кептіру машинасының камерасына орналастырылады. Машина жануарды тоңазытады және камерада вакуум құрайды. Камерадағы қысым жануар денесіндегі ылғалды буландырып, оның кебуіне көмектеседі. Кептіру жылдамдығы бу қысымына байланысты. (Қысым неғұрлым жоғары болса, үлгі соғұрлым жылдам кебеді.) Бу қысымы камера температурасымен анықталады; температура жоғарылаған сайын, белгілі бір вакуумда бу қысымы да артады.
An increasingly popular trend is to freeze dry the animal. For all intents and purposes, a freeze dried mount is a mummified animal. The internal organs are removed during preparation; however, all other tissue remains in the body. (The skeleton and all accompanying musculature is still beneath the surface of the skin) The animal is positioned into the desired pose, then placed into the chamber of a special freeze drying machine designed specifically for this application. The machine freezes the animal and also creates a vacuum in the chamber. Pressure in the chamber helps vaporize moisture in the animal's body, allowing it to dry out. The rate of drying depends on vapor pressure. (The higher the pressure, the faster the specimen dries.) Vapor pressure is determined by the temperature of the chamber; the higher the temperature, the higher the vapor pressure is at a given vacuum.
Көбейту құрылғысы
Трофейлік нұсқаларды жасаудың кейбір әдістері жануардың нақты денесін сақтауды талап етпейді. Оның орнына, жануардың егжей-тегжейлі фотосуреттері мен өлшемдері алынады, содан кейін таксидермист шайыр немесе шыны талшықтан нақты көшірме жасай алады, оны нақты жануардың орнына қоюға болады. Мұндай трофейлік нұсқаларды жасау кезінде жануарлар өлтірілмейді. Бұл әдіс көбінесе спорттық балық аулауда қолданылады, онда балықты ұстап, қайта жіберу практикасы кеңінен таралған. Көшірме нұсқалар әдетте форель, бас, қылыш балық және көк марлин сияқты ірі тұзды су түрлері үшін жасалады. Көшірме трофейлерді жасаудың тағы бір жағдайы – жойылу қаупі төнген түрлерге қатысты жағдайлар. Құрып бара жатқан және қорғалатын түрлер, мысалы, мүйізқұйрық, нақты оқтардың орнына транквилизатормен қапталған мылтықпен ауланады. Жануар есінен таныған кезде, аңшы оның өлшемдерін көшірме жасау үшін немесе нақты жануарға ең жақын келетін алдын ала дайындалған шыны талшықтан жасалған трофей басының мөлшерін анықтау үшін фотоға түседі. Оқталған жануарға ешқандай зиян келтірілмейді. Содан кейін аңшы аң аурудың естелігі ретінде шыны талшықтан жасалған бас мүсінін нақты жануардың басының орнына қабырғаға іледі.
Some methods of creating a trophy mount do not involve preserving the actual body of the animal. Instead, detailed photos and measurements are taken of the animal so a taxidermist can create an exact replica in resin or fiberglass that can be displayed in place of the real animal. No animals are killed in the creation of this type of trophy mount. One situation where this is practiced is in the world of sport fishing where catch and release is becoming increasingly prevalent. Reproduction mounts are commonly created for (among others) trout, bass, and large saltwater species such as the swordfish and blue marlin. Another situation where reproduction trophies are created is when endangered species are involved. Endangered and protected species, such as the rhinoceros, are hunted with rifles loaded with tranquilizer darts rather than real bullets. While the animal is unconscious, the hunter poses for photos with the animal while it is measured for the purpose of creating a replica, or to establish what size of prefabricated fiberglass trophy head can be purchased to most closely approximate the actual animal. The darted animal is not harmed. The hunter then displays the fiberglass head on the wall in lieu of the real animal's head to commemorate the experience of the hunt.
Қайта құру орнағышы
Қайта құру монтаждаулары – бұл қазіргі кезде немесе жойылған түрлердің нақты өлшемдегі көшірмелері болып табылады, олар бейнеленген жануарда табиғатта кездеспейтін материалдардан жасалады. Олар басқа жануарлардың жүнін, қауырсындарын және терісін пайдаланады. Ұлттық таксидермия қауымдастығының мәлімдемесіне сәйкес: "Бұл [байқау] санаты үшін қайта құрулар бейнеленген жануардың табиғи бөліктерін қамтымайтын туындылар ретінде анықталады. Қайта құрулар түпнұсқа мүсіндер мен кескіндерді қамтуы мүмкін. Егер бұл бөліктер бейнеленген түрге жатпаса, табиғи бөліктерді пайдалануға болады. Мысалы, құс бүркітін түрік қауырсынынан жасауға болады, ал сиыр терісін африкалық жануарларды бейнелеу үшін қолдануға болады". Таксидермист Кен Уокер жасаған, боялған және ағартылған қара аюдың терісінен құрастырылған алып панда – қайта құрудың танымал мысалы.
Re creation mounts are accurate life size representations of either extant or extinct species that are created using materials not found on the animal being rendered. They utilize the fur, feathers, and skin of other species of animals. According to the National Taxidermy Association: "Re creations, for the purpose of this [competition] category, are defined as renderings which include no natural parts of the animal portrayed. A re creation may include original carvings and sculptures. A re creation may use natural parts, provided the parts are not from the species being portrayed. For instance, a re creation eagle could be constructed using turkey feathers, or a cow hide could be used to simulate African game". A famous example of a re creation mount is a giant panda created by taxidermist Ken Walker that he constructed out of dyed and bleached black bear fur.
Зерттеу терілері
Зерттеу терісі – жануардың дене пішінін емес, тек қана терісін сақтап дайындалатын, минималистік тәсілмен жасалған зоологиялық таксидермиялық үлгі. Аты айтқандай, зерттеу терілері ғылыми зерттеулер үшін қолданылады және көбінесе музейлерде сақталады. Зерттеу терісінің жалғыз мақсаты – деректерді сақтау, жануарды тірідей көрінетіндей етіп қайта жасау емес. Зерттеу терісін дайындау өте қарапайым. Жануардың терісі сыпырылғаннан кейін, терісінің ішкі жағындағы май мұқият жоғарылады. Содан соң терінің ішкі жағына бор немесе арша ұнтағы ыдырылады, бұл оның тезірек кебуіне көмектеседі. Жануарға мақта толтырылып, тігіледі. Сүтқоректілер құрсақтарымен жатқызылады. Құстар арқаларымен жатып дайындалады. Зерттеу терілері осы күйде кептіріледі, соның нәтижесінде түйінделген және жұқа болып шығады, осылайша көптеген үлгілерді жазық қобдишаларда қатарлап сақтауға болады, ал бұл аз орынды ғана алады. Зерттеу терілері эстетикалық талаптарды ескере отырып дайындалмағандықтан, басқа таксидермиялық үлгілердегідей жалған көзге ие болмайды, ал олардың мақта толтыруы көзге арналған тесіктерінен көрінеді.
A study skin is a taxidermic zoological specimen prepared in a minimalistic fashion that is concerned only with preserving the animal's skin, not the shape of the animal's body. As the name implies, study skins are used for scientific study (research), and are housed mainly by museums. A study skin's sole purpose is to preserve data, not to replicate an animal in a lifelike state. A study skin's preparation is extremely basic. After the animal is skinned, fat is methodically scraped off the underside of the hide. The underside of the hide is then rubbed with borax or cedar dust to help it dry faster. The animal is then stuffed with cotton and sewn up. Mammals are laid flat on their belly. Birds are prepared lying on their back. Study skins are dried in these positions to keep the end product as slender and streamlined as possible so large numbers of specimens can be stored side by side in flat file drawers, while occupying a minimum amount of space. Since study skins are not prepared with aesthetics in mind they do not have imitation eyes like other taxidermy, and their cotton filling is visible in their eye openings.