Кіріспе

Американдық астрофизик Алексей Владимир "Алекс" Филипенко (/f/ɪ/l//'/p/ɛ/n/k/oʊ/; 1958 жылы 25 шілдеде туған) - американдық астрофизик және Берклидегі Калифорния университетінің астрономия профессоры. Филиппенко Калифорнияның Голета қаласындағы Дос Пуэблос орта мектебін бітірген. 1979 жылы Санта-Барбарадағы Калифорния университетінен физика ғылымдарының бакалавры және филология ғылымдарының докторы атанды. 1984 жылы Калифорния технология институтының астрономия ғылымдарының докторы, Герц қоры мүшесі. Ол 1984-1986 жылдары Берклиде докторлық диссертациядан кейінгі Миллер стипендиаты болды және 1986 жылы Беркли факультетіне тағайындалды. 1996 және 2005 жылдары Миллер ғылыми-зерттеу профессоры, қазіргі уақытта ол Миллер аға науқасы. Оның зерттеулері суперноваялар мен белсенді галактикалар, сондай-ақ қара тесіктер, гамма сәулелері жарылыстары және Ғаламның кеңеюі.

Зерттеу

Филиппенко - жылдамдаған ғаламды және оның қара энергияның бар екендігін анықтауға ғаламнан тыс Ia типті суперноваларды бақылау арқылы пайдаланған Supernova Cosmology Project және High z Supernova Search Team командасының мүшесі болған жалғыз адам. Бұл жаңалық 1998 жылы Science журналы арқылы ең үздік ғылыми жетістік деп танылды және 2011 жылы физика бойынша Нобель сыйлығының екі жобалық топтың басшыларына берілуіне әкелді. Филиппенко Кацман автоматты бейнелеу телескобын (KAIT) әзірледі және басқарады, ол толық роботты телескоп, ол Лик обсерваториясының супернова іздеуін (LOSS) жүргізеді. 1998-2008 жылдар аралығында бұл салыстырмалы түрде жақын суперноваяларды іздеудің әлемдегі ең табыстысы болды, олардың 650-нен астамын тапты. Оның оптикалық спектроскопияға бағытталған зерттеулері көптеген ядролық ыдыраған суперновалардың жарым-жартылай немесе қатты бөлінген конверттері бар ірі жұлдыздардан пайда болатынын көрсетті, жұлдызды газбен өзара әрекеттесетін экзекуттармен сипатталатын IIn типті субкласты құруға көмектесті, кейбір суперновалардың ата-бабаларын байқау арқылы анықтады, көптеген суперновалардың өте асфералық екенін көрсетті және Ia типті суперновалардың едәуір әртүрлілігі бар екенін көрсетті. Филиппенконың алғашқы жұмыстары жақын маңдағы галактикалардың жарық ядролары квазарларға ұқсас физикалық белсенділікті көрсетеді, оларды супермассивті қара тесікке газдың жиналуы қозғады. Ол сондай-ақ супермассивті қара тесіктерді зерттеу үшін Хаббл ғарыш телескобын пайдаланатын Нукерлік топтың мүшесі және галактиканың орталық қара тесігінің массасы мен жылдамдықтың таралуы арасындағы байланысты анықтады. Ол жарты ондаған рентгендік қос жұлдызды жұлдыздар арасында жұлдыздық массалы қара тесіктің бар екеніне дәлел келтірді. Оның робот телескопы гамма сәулелерінің оптикалық жарылысын алғашқы өлшеулерді жүргізді. Томпсон Ройтерс "орындықтар" индексі 1996-2006 жылдар аралығындағы он жылдық кезең ішінде ғарыш ғылымы саласындағы ең көп келтірілген зерттеуші ретінде Филиппенконы атады.

БАҚ-та

Филиппенко жиі пайда болады Тарих арнасының сериясы Ғалам, сондай-ақ серияда Ғалам қалай жұмыс істейді. Жалпы алғанда, ол 120-дан астам ғылыми деректі фильмдерге қатысты. Филиппенко - "Адамның ғаламды түсінуі" атты сегіз томдық оқу-әдістемелік сериясының авторы және оқытушысы. Он кішігірім бөлімде үш негізгі бөлімге бөлінген бұл серияда жарты сағаттан тұратын 96 дәріс Астрономияға кіріспе (серияның кіші тақырыбы) бакалавриаттық зерттеу курсының материалын қамтиды. Оның басқа видео курстары - Қара тесіктер түсіндірілді және Skywatching: Космикалық ғажайыптарды көру және түсіну. Жазушы Джей М. Пасахоффпен бірге Филиппенко сыйлық иеленген "Космос: Жаңа мыңжылдықтағы астрономия" кітабының тұсаукесерін жазды.

Құрмет пен марапаттар

Филиппенкоға 1992 жылы астрономия бойынша Ньютон Лейси Пирс сыйлығы және 2000 жылы Гуггенхайм стипендиясы берілді. 1997 жылы Канада астрономиялық қоғамы оны астрофизикалық зерттеулерге қосқан елеулі үлесі үшін Роберт М. Петри сыйлығы бойынша лекция беруге шақырды. 2012 жылы 42-ші Оппенгеймер мемориалдық лекциясын беруге шақырылды. Ол сол кездегі Миллер постдокторлық науқасы Адам Г. Рисспен бірге жасаған жұмысы үшін және алыс суперноваялардың көрінетін жарықтығын өлшеудегі жоғары мамандандырылған үлесі үшін 2007 жылғы Грубер космология сыйлығына ие болды, бұл ғаламның қарқынды кеңейіп жатқаны туралы қорытындыны қолдайтын қашықтықты дәл анықтады. (Рисс бұл ашылуы үшін 2011 жылы физика бойынша Нобель сыйлығын алды.) Филиппенко 1999 жылы Калифорния ғылым академиясының, 2009 жылы Ұлттық ғылым академиясының және 2015 жылы Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. 2021 жылы ол Америка астрономиялық қоғамының мүшесі болып сайланды. Ол 2015 жылы фундаменталдық физикадағы жетістік сыйлығын Брайан П. Шмидт, Адам Рисс, Саул Перлмуттер, High Z Supernova Search Team және Supernova Cosmology Project командасымен бөлісті. Стипендиясын мойындаудан басқа, ол өзінің бакалавриат оқыту және қоғамдық аудит үшін көптеген марапаттар алды, соның ішінде 2007 жылы Америка физика мұғалімдері қауымдастығы жыл сайын беретін Рихтмайер ескерткіш сыйлығы және 2004 жылы Wonderfest ғылыми танымалдық үшін Карл Саган сыйлығы. 2006 жылы Филиппенкоға АҚШ-тың Ұлттық Жыл Профессоры сыйлығы берілді, оны Карнеги оқытуды дамыту қоры қолдады және Білімді дамыту және қолдау кеңесі (CASE) басқарады. Сонымен қатар, ол 2010 жылы Тынық мұхиттың астрономиялық қоғамы берген колледж астрономиясын оқытудағы үздіктері үшін Ричард Х. Эмонс сыйлығын жеңіп алды. 2022 жылы ол Америка астрономиялық қоғамының білім беру сыйлығын алды. Берклидегі оқытушылық наградаларына физикалық ғылымдардағы бакалавриат оқытудағы үздіктік үшін Дональд С. Нойс сыйлығы, сондай-ақ оның бакалавриаттық оқыту мен тәлімгерлігін мойындаған басқа да наградалар кіреді. Беркли студенттері оны тоғыз рет университеттің "Ең үздік профессоры" деп таныды. 2001 жылдан 2003 жылға дейін Тынық мұхит астрономиялық қоғамының президенті болды. 1988 жылы ол UC Santa Barbara Distinguished Alumni Award үшін таңдалды, ал 2017 жылы Caltech Distinguished Alumni Award сыйлығын алды. 2021 жылы ол Америка астрономиялық қоғамының сайланған мүшесі болды, ал 2022 жылы қоғам оған AAS білім беру сыйлығын берді.

Даулар

2015 жылдың сәуірінде Филиппенко Санта-Крус университетінің профессоры Сандра Фабердің Мауна-Кеадағы 30 метрлік телескоптың келіспеушілікке ұшырауына қатысты электрондық поштасын жіберді. Бұл хабарламада Фабер "Отыз метрлік телескоп қиындыққа ұшырады, оған жобаның таудағы әсері туралы өтірік айтып, ТМТ қызметкерлерінің қауіпсіздігіне қауіп төндіретін гавайлықтардың тобына шабуыл жасалды. Үкімет өкілдері ТМТ-ның заңдылығын қолдайды, бірақ жолды бұғаулап отырған наразылық білдірушілерді тұтқындамайды". Фабер астрономдарды ТМТ-ның наразылықтары туралы көбірек оқып, ТМТ-ға қолдау білдіретін, Гавайидің жергілікті орта мектебінің студенті Майлани Нилдің жазған өтінішіне қол қоюға шақырды. Филиппенко бұл электрондық хатты Беркли университетінің астрономиялық электрондық пошта тізіміне кіретін 200-ден астам астрономнан тұратын топқа жіберіп, "Сэнди Фаберден (бірақ мен оның айтқандарын қолдаймын) " деп жазды. Астрономиялық қауымдастық ішіндегі және сыртындағы кейбір адамдар электронды поштаға, TMT қызметкерлері қауіп-қатерде екендігі туралы жалған мәлімдемеге (персоналға өтуге рұқсат берілмеді, мұны істегісі келгендерге сөз жүзінде және мүмкін физикалық қауіптермен) және "жалған сөйлейтін гавайлықтардың үйірін" атауға шоқ пен қарсылық танытты. IPhone телефонынан жіберген жедел хат арқылы қысқаша кешірім сұрағаннан кейін, Филиппенко кейіннен ұзын мәлімдеме жасады. Онда ол Фабердің хабарламасын жібермей, оны редакцияламағаны үшін шын жүректен кешірім сұрайды, ол сол кезде әкімшілік кездесуде бос болмағандығын және оның хабарламасын мұқият оқымағанын түсіндіреді. Ол Фабердің хабарында қолданылған "сезімсіз және қоздырғышты" тілді анық мойындайды, ол "Мен өтінішті қолдаймын" деп жазуды мақсат еткенін айтады. Ф.Филиппенконың мәлімдемесі көптеген ТМТ-ға қарсы ТМТ-ға қарсы позицияға қарсы пікір білдіреді. Көптеген адамдар да осылай ойлайды. Америка астрономиялық қоғамы өзінің расистікке қарсы ұстанымын қайталап мәлімдеме жасады және Филиппенконың кешірім сұрауы шынымен "нағыз және ешқандай шектеусіз" болды ма деген мәселе бойынша келіспеушіліктерге назар аударды. Фабер де, Филиппенко да оқиғадан кейін бұқаралық ақпарат құралдарының пікір беру сұрақтарын қабылдамады.

Жеке өмір

Филиппенко Ноэль Филиппенкоға үйленген және төрт баласы бар: Зои, Симон, Каприэлла және Орион.