Кіріспе

1948 жылы шыққан апокалиптикалық ғылыми-фантастикалық роман "Қара жалын" - американдық жазушы Стэнли Г. Вайнбаумның 1948 жылы Fantasy Press басылымы шығарған апокалиптикалық ғылыми-фантастикалық романы. Ол қайтыс болғаннан кейін Вайнбаум "ғылыми фантастиканың алғашқы культ авторы" болды; "Ат таңғы" 1936 жылы мемориалдық әңгімелер жинағының тақырыбы ретінде пайда болды, ал "Қара жалын" 1939 жылдың қаңтар айында "Стартлинг тастан" журналының тұңғыш санында басты рөлге ие болды. 1953 жылы Harlequin Books баспасында қайта басылып шықты, содан кейін 1970 жылы Avon Books баспасында басылды. Француз тіліндегі аудармалары 1956 және 1972 жылдары жарық көрді. 1995 жылы Tachyon Publications компаниясы Вайнбаумның түпнұсқалық қолжазбасының көміртек көшірмесі бойынша, оның немересі ұстап тұрған Вайнбаумның қағаздарының бір сандығынан табылған, едәуір ұзын "қайта қалпына келтірілген басылымын" шығарды.

Сюжет

Роман адамзат көпшілігінің індеттен құрып кеткенінен бірнеше жүз жыл өткеннен кейін басталады және әлемді озық ғылыммен жаулап алуға ұмтылған ажалды отбасы туралы әңгімелейді. Бұл - ажалдан құтылу жолындағы ағайынды-қарындас туралы әңгіме. "Аспанның таң шапағы" романында "Қара Марго" деп аталатын Урбс Маргаретінің әпкесі Жанна д'Арк түрінде, адамзаттың мутацияланғандарына қарсы шайқасты басқарады. "Қара жалын" кезінде ол шаршап, өлместік өмірдің қажырлы болатынын түсінеді.

Бастапқы басылымның басылым тарихы

Вайнбаум Милуоки Фикционерлерінің танымал мүшесі болды, бұл қаладан шыққан жазушылардың бос тобы. Жазушылар Вайнбаумның ең үздік шығармаларының естелік томын шығаруға шешім қабылдады. "Ауыз шалы" жинағын Рей Палмер редакциялап, Конрад Руперт баспаға шығарды. Бастапқыда кітаптың кіріспесі Палмердің қолынан болуы керек еді, бірақ Вайнбергтің жесірі жазуды "өте жеке" деп санады және Лоуренс Китингтің басқа кіріспесі ауыстырылды. Палмердің кіріспесі бар "Жалпының таңғы жарығы" кітабының тек бес данасы ғана бастырылды, олардың барлығы Вайнбаумға және баспа жобасына жақын адамдарға жіберілді. Ал қалған 250 данасы әрқайсысы 2,50 доллардан сатылды. Бұл кітап өте тартымды болды, ол толық терімен байланған және алтынмен мөрленген; жақсы қағаздан жасалған; және 300-ден астам беттер (Руперттің кітапты бітеушісі Киелі кітаппен байланыстырды және кітап қара теріден жасалған Киелі кітапқа ұқсады). Өкінішке қарай, 2,50 доллар көпшілік жанкүйерлерге тым көп болды және кітап нашар сатылды. "Ауыз шашу" өте сирек кездеседі және кез келген "Мамандық баспасы" коллекциясының негізгі элементі болып табылады.

Қабылдау

Сэм Московиц Fantasy Press басылымының басылымын мақтап, "Вайнбаумның әңгімелік шегін кескіндеу әдісі бұрынғыдай тиімді" деп атап өтті. Thrilling Wonder Stories басылымы да бұл кітапты жақсы бағалап, "Вайнбаумның жазуы оңай әрі жан-жақты, әрі оның сипаты оқырманға шын мәнінде не керек екенін сезінуге көмектеседі" деп жазды. Фредерик Поль, Вайнбаумның "Қара жалын" шығармасын құрастыру үшін "Ауыз шашудың сатылмай қалған негізгі сюжеті мен концепциясын қолданғанын" дәл атап өткенімен, "әрқайсысы, өз бетінше оқылса, бірінші деңгейдегі ғылыми фантастика романы" деген қорытындыға келді. Сэмюэл Р. Делани "Қара Марготты" Джоанна Расстың "Жейл" және Уильям Гибсонның "Молли" романдарымен салыстырып, Вайнбаумды "өзгеше әйел кейіпкерлерінің құрылысына қызығушылық танытқан адам" деп жариялады.