Кіріспе

Норвегиялық ғылыми-зерттеу институты Норвегияның қоғамдық денсаулық сақтау институты (НИЗЗ) (Норвегия: Folkehelseinstituttet; FHI) - Норвегияның мемлекеттік агенттігі және ғылыми-зерттеу институты, Норвегияның ұлттық қоғамдық денсаулық сақтау институты. Ол Денсаулық сақтау және әлеуметтік көмек көрсету министрлігіне қарайды. NIPH мемлекеттік органдар, денсаулық сақтау қызметі, сот, прокуратура органдары, саясаткерлер, БАҚ және жалпы жұртшылық, халықаралық ұйымдар мен шетелдік үкіметтер үшін кең мағынада қоғамдық денсаулық сақтау саласындағы ұлттық құзыретті мекеме ретінде әрекет етеді. Институтта 1400 қызметкер жұмыс істейді. Институттың негізгі қызметі денсаулық сақтауды қадағалау, зерттеу және алдын алу болып табылады. Институт инфекцияны бақылау және қоршаған ортаны қорғау, психикалық және физикалық денсаулық, денсаулық туралы мәліметтер және цифрландыру, сондай-ақ Қоғамдық денсаулық сақтау жөніндегі білім орталығы бойынша ғылыми-зерттеу бөлімдерінен тұрады. 2019 жылдан бастап Норвегияның зорлық-зомбылық және жарақатты стресс зерттеулер орталығы да NIPH құрамына кіреді. Институт Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымымен кеңінен ынтымақтастық орнатты. Камилла Столтенберг 2012 жылдан бері институт директоры болып қызмет атқарады.

Жұқпалы аурулармен күрес

Бүгінгі институттың алдыңғы адамы, Statens institutt for folkehelse (SIFF) 1929 жылы Рокфеллер қорынан 1 миллион норвегиялық кронаның табысы бойынша құрылған. Бірінші режиссер - Эйнар Азер. Алайда, халықтың денсаулық мәселелерін шешу үшін мемлекеттік институт идеясы елу жыл бұрын, ал мемлекеттік алдын алу шаралары үшін мемлекеттік жауапкершілік түсінігі одан да ерте пайда болды. Бастапқыда SIFF халыққа вакциналар мен сарысуларды жеткізуге және су мен тамақтың химиялық талдауын жүргізуге жауапты болды. Кейіннен SIFF иммундау бағдарламаларын іске асырды, бірақ бірнеше онжылдық бойы институт инфекциялық ауруларды бақылаумен шектелді. 1970-ші жылдары SIFF токсикология және эпидемиология бөлімдерін құрды, олар жұқпалы емес аурулардың алдын алуға, сондай-ақ дәстүрлі жұқпалы ауруларды бақылауға көбірек назар аударды. Денсаулық сақтау саласындағы зерттеулер 1980-ші жылдары енгізілген.

Қайта ұйымдастыру және кеңейту

2002 және 2003 жылдары SIFF басқа бірнеше мекемелер мен бөлімшелермен бірігіп, жаңа, жан-жақты қоғамдық денсаулық сақтау институтын құрды. Жаңа институтқа Норвегияның онкологиялық тізілімінен басқа барлық денсаулықпен байланысты халық тізілімдері тапсырылды. Ол елдегі эпидемиологиялық деректерді жинауды үйлестіреді, сондай-ақ сот токсикологиясы мен есірткіге қарсы зерттеулер жүргізеді. Атауы Statens institutt for folkehelse-ден Nasjonalt folkehelseinstitutt-ға өзгерді, бірақ ағылшынша атауы, Норвегияның қоғамдық денсаулық сақтау институты, сол күйінде қалды. Ұлттық үйлестіруші ретінде бірнеше салада жаңа рөл университеттермен, ауруханалармен және басқа да ғылыми-зерттеу институттарымен ынтымақтастықтың маңыздылығын атап өтті және бірқатар ұлттық ынтымақтастық топтары құрылды. 2005 және 2006 жылдары институт өз аясын одан әрі кеңейтіп, денсаулық сақтаудағы әлеуметтік теңсіздіктерге назар аударды және психикалық денсаулыққа арналған бөлім құрды. Сонымен қатар, FHI темекі шегу, алкоголь мен есірткілерді шамадан тыс пайдалану, дене белсенділігін жоғалту, семіздік және белгісіз серіктестермен қорғанышсыз жыныстық қатынас сияқты мінез-құлық факторлары салдарынан болатын жарақаттар мен аурулардың алдын алуды өз мойнына алды. Норвегия сот медицинасы институты 2011 жылы Осло университетінен Норвегияның қоғамдық денсаулық сақтау институтына көшірілді, бірақ 2017 жылы Осло университетінің ауруханасының құрамына енді. Норвегияның алкоголь және есірткі зерттеу институты 2016 жылы Норвегияның қоғамдық денсаулық сақтау институтының құрамына енді. 2019 жылы Норвегияның зорлық-зомбылық және жарақатты стресс зерттеулер орталығы Осло университетінен Норвегияның қоғамдық денсаулық сақтау институтына ауыстырылады.

Өлшемі

1929 жылы институтта 18 қызметкер жұмыс істеді, 2016 жылы 1400-ден астамға дейін өсті. Жылдық бюджет сол кезеңде 107 000-дан 1 миллиард норвегиялық кронаға дейін өсті. Тіпті валютаның құнының өсуін ескере отырып, 1929 жылғы бюджет өте төмен болды және қызметкерлердің көпшілігі еріктілер болды. 1929 жылдан 2007 жылға дейінгі бюджет көлемінің айтарлықтай өсуі осы кезеңде ұлттық экономикадағы үлкен өзгерістердің көрінісі ретінде қарастырылуы мүмкін. Бұл сондай-ақ көзқарастың өзгеруін және халық денсаулығына қатысты тиімді алдын алу шаралары туралы хабардарлықтың артуын білдіруі мүмкін.

Іс-шаралар

Институт жұқпалы аурулар мен экологиялық медицина, психикалық денсаулық, есірткі зерттеулері, денсаулық, халықты зерттеу, зертханалық зерттеулер мен қадағалау саласындағы дайындыққа назар аударады. FHI қызметі халықтың ауруларына және денсаулық сақтау мен қоғамдағы қиындықтарға бейімделеді. Осыған байланысты, Ұлттық денсаулық сақтау институты келесі салаларға ерекше назар аударады: қартаю аурулары, өмір салты мен денсаулық, денсаулық сақтаудағы әлеуметтік теңсіздіктер, денсаулық сақтауды қадағалау және тіркеу, сондай-ақ денсаулық сақтаудың жаһандық проблемалары.

Ұйым

Институт инфекцияларды бақылау және қоршаған ортаны қорғау, психикалық және физикалық денсаулық, денсаулық туралы мәліметтер және цифрландыру, қоғамдық денсаулық сақтау жөніндегі білім орталығы бойынша ғылыми бөлімдерден тұрады. Камилла Столтенберг - институттың бас директоры.

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымымен ынтымақтастық

Норвегияның қоғамдық денсаулық сақтау институты Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымымен денсаулық сақтауды қадағалау, зерттеу, халықаралық қоғамдық денсаулық сақтау туралы ережелерді және комитеттерге қатысу бойынша кеңінен ынтымақтастық жасайды. Институтта ДДСҰ-ның екі серіктес орталығы, ДДСҰ-ға қарасты бірнеше зертханалар жұмыс істейді және Норвегияның Халықаралық денсаулық сақтау ережелері процестеріне қатысуына жауапты. Сондай-ақ, ол ДДСҰ-ға мамандар мен қызметкерлерді ұсынады, ал институттың көптеген қызметкерлері ДДСҰ комитеттерінде қызмет етеді. Институт сонымен қатар Малавидің қоғамдық денсаулық сақтау институтымен де ынтымақтастық орнатты.