Кіріспе

Архиеялық бақа (Leiopelma archeyi) - Жаңа Зеландияның Солтүстік аралында мекендейтін бақалардың архаикалық түрі. Голотип Окленд соғыс мемориалдық мұражайында сақталған. Ол тек Коромадель түбегінде және Жаңа Зеландияның Солтүстік аралындағы Те Куити маңында кездеседі. Бұл түрлер, басқа да туыстарымен бірге, соңғы 200 миллион жыл ішінде аз өзгерді, сондықтан олар "тірі қазбаларды" білдіреді.

Экология

Бұл түр толығымен құрлықтық, жергілікті ормандардағы ылғалды өсімдіктер арасында өмір сүреді және көбейеді. Қазіргі уақытта оның таралуы тек екі жердегі биік жерлерге ғана шектелген, бірақ 25 жыл бұрын бұл түр теңіз деңгейіне дейін кең таралған. Бұл түрдің табиғи тарихы туралы аз мәлімет бар. Бұл түр жыныстық жағынан мономорфты болса да, аталар алғашқы күтім жасаушылар болып саналады және емшіннің сәтті дамуын қамтамасыз ету үшін жұмыртқаларға антимикробтық пептидтер бөліп, олар күзететін "тоғандар" дайындай алады. Ұяшықтарының көлемі 4 - 15 жұмыртқадан тұрады. Ұрықтану толығымен жер бетінде жүреді; түйеқұйрықтар желе тәрізді жұмыртқа капсулаларында дамиды, ал ұрықтан шыққаннан кейін құйрықты бақалар еркектің арқасына жығылып, бірнеше апта бойы жүреді, онда олар метаморфозаны аяқтайды. Ересектер жарнамалық дауыстар шығармайды, бірақ химиялық сигнал беру арқылы қарым-қатынас жасай алады. Алайда бақалар жыртқыш аңға қауіп төнгенде, кейде қорқынышты дауыстар шығарады.

Қорғау

Бір Кормандел аймағында 1996 жылдан 2001 жылға дейін қарқынды бақылау жүргізіліп отырған популяция 88% -ға азайды, бірақ бұған дейін бақалар көп кездескен көптеген аймақтарда олар жоқ. Себебі популяция тез азайып, өсімдіктер сирек көбейеді, сондықтан бұл түрдің жойылып кету қаупі бар. 2006 жылы 70 Арчи жабайысы Пюрера орманына көшірілді, бірақ көбейту байқалғанына қарамастан, жабайылардың саны аз ғана саналды. Брюс Уолдман алғаш рет көрсеткендей, түрдің хитридиомикозға бейімделу деңгейі өте төмен. Алайда даладағы бақаларда басқа аурулармен байланысты болуы мүмкін клиникалық белгілер, соның ішінде көпіршіктер байқалады. Алайда, бақалар басқа да себептермен өліп жатқанын көрсететін далалық байқауларға қарамастан, Жаңа Зеландия зерттеушілері бұл түрдің хитридиомикоздан ең көп қауіп төндіретінін және олардың басқару стратегияларын негізінен осы аурудың қауіптерін азайту үшін жоспарлағандығын дәлелдеді. Оның зерттеулеріне рұқсат беруді Табиғат қорғау департаменті алып тастағаннан кейін, Валдман Жаңа Зеландиядан кетіп қалды. 2002 жылы Кентерберий университетінде түрлерді аурулардан қорғау үшін тұтқындықта өсіру бағдарламасы құрылды және бақалар сәтті өсірілді. 2005 жылы бағдарлама Оукленд зоопаркына ауыстырылды, онда бақалардың жартысынан астамы, оның ішінде Кентерберидегі мекемеде өсірілген жас бақалар да қайтыс болды. 2012 жылдың желтоқсан айында қалған бақалардың кейбіреулері ұрпақ тапты, олардың жетуі 2013 жылдың ақпан айына дейін тірі қалды. 8 жыл бойы Аукленд зоопаркында бақаларды көбейтуге тырысқаннан кейін, зоопарк қызметкерлері "ұлттық маңызы бар үлкен жеңіске қол жеткіздік" деп мәлімдеді. Оукленд зоопаркының ересек Арчи жабайыларының жаңа қоғамдық көрмесін насихаттаған баспасөз хабарламасына сүйене отырып, Оукленд зоопаркында тұтқында жабайылардың тұқым көбейгенін алғаш рет көрсеткендігі туралы кеңінен, бірақ дәл емес хабарланды. Окленд зоопаркы, Отаго университеті және Джеймс Кук университетінің зерттеушілері Окленд зоопаркындағы өлім-жітім мен репродуктивті сәтсіздіктерді ішінара метаболикалық сүйек ауруына байланысты деп санайды, олар Кентерберидегі мекемеде проблема болмаған деп анықтады. Жаңа Зеландияның қауіп-қатерлер жіктелу жүйесі бойынша бұл түр ұлттық деңгейде осал деп саналады және IUCN Қызыл тізімінде өте қауіпті деп саналады.