Кіріспе

Францияның католик архиепископиясы Aix en Provence and Arles архиепископиясы (лат. Archidioecesis Aquensis in Gallia et Arelatensis; French: Archidiocèse d'Aix en Provence et Arles; Occitan Provençal: Archidiocèsi de Ais de Provença e Arle немесе Archidioucèsi de z'Ais e Arle) - Францияның католик шіркеуінің латын шіркеуінің шіркеулік аумағы немесе архиепископиясы. Архиепископтық орын Экс-ан-Прованс қаласында орналасқан. Епархия Прованс Альп Коут д'Азур аймағындағы Буш-дю-Рон департаментіне (Марсель округін алып тастағанда) жатады. Қазіргі уақытта ол Марсель архиепископиясының суфраган болып табылады, сондықтан архиепископ енді паллий кимейді. Конкораттан кейін архиепископ Арль және Эмбрун атақтарын алды (1822), Акс архиепископиясы (АрльЭмбрун) (лат. Фрежус және Тулон епархиялары жойылып, Тулон мен Риждің кей бөліктері Экске берілді. Бірақ 1817 жылғы Конкордатта Арль митрополиясы ретінде қайта құрылды (бұл 1822 жылға дейін ғана созылып, Экске суфраган болды), ал Экс митрополиясына Фрежус (оның ішінде оның епискобы қазір тұратын Тулон), Динье және Гап суфраган епархиялары тағайындалды. 1838 жылдан 1867 жылға дейін Алжир епархиясы да Экс архиепискобының суфрагені (бағынышты) болды. 2007 жылы епархияның атауы қайтадан Aix (Arles) архиепископиясы болып өзгертілді (лат. 2008 жылы Папа Бенедикт XVI шешімімен Эмбрун атағы Гап епархиясына қайта берілді. Қазіргі архиепископ Кристиан Деларбре.

Тарих

Кейбір дәстүрлер бойынша, жетпіс екі шәкірттің бірі және Прованстағы Мария Магдаленаның серігі (біздің Киелі кітапта бұған ешқандай негіздеме жоқ) - Сент-Максимин, Экс қаласының алғашқы епискобы. Луи Дюшене жергілікті табынудың объектісі болған бұл әулие Aix-тің алғашқы епископы деп саналмағандығын немесе кейінірек аңыздардан басқа, XI ғасырдың ортасында Vézelay монахтары мен кафедральді собор салу үшін қаражат іздеген епископ Ростан де Фос ойлап тапқаннан басқа, Святая Мария Магдаленаның өмірімен байланысты емес екенін дәлелдеген көрінеді.

Рим империясы

Экс қаласы бесінші ғасырдың басында дау-дамайға ұшырады. Никей кеңесі төртінші канонында Рим империясының провинциясымен шектесетін әр шіркеу провинциясының астанасы провинцияның епископы болуы керек деп жарлық шығарған болатын. Экс Галлиядағы он жеті Рим провинциясының бірі - Галлия Нарбоненсис Секунданың Рим империясының астанасы болды. Галлия Нарбоненсис Секунда құрамына Экс, Гэп, Систерон, Апт, Риз, Фреж, Антиб және Ницца қалалары кірді. Төртінші ғасырдың аяғында, әрине, 381 жылы Ұлы Теодосийдің кезінде провинциялар саны он беске дейін қысқарды, ал Gallia Narbonensis Secunda Gallia Narbonensis Prima-мен біріктірілді. Ал, шіркеудің Галия Нарбоненцис Прима и Секунда провинциясының митрополиті кім болған? 401 жылы қыркүйекте (??) жиналған Турин кеңесі. ), арльский митрополит, виеннский митрополиті және марсельдік епископ Прокул (ал 381 жылы Аквилея кеңесіне галл делегаты болған) арасындағы бәсекелестік талаптарға тап болды. Кеңестің шешімі бойынша Марсель епискобының өзінің провинциясында болмағандықтан, Галлия секундада митрополит мәртебесіне құқығы жоқ еді. Епископ Прокул өмір бойы митрополит атағын ұстай алады, бірақ бұл оның жеке қасиеттерін құрметтеу үшін, принцип бойынша емес. Бұдан кейін, Вена мен Арль архиепископтарының талаптары бойынша, екеуінің қайсысы өзінің митрополит мәртебесіне құқығын дәлелдей алады, ол митрополит болуы керек. Бұл жерде Акс қаласының епискобы, тіпті оның өкілі де болған жоқ, ол Акс қаласының атынан сөйлеуге немесе оның мәртебесін дәлелдеуге мүмкіндік бермеді. Тарихта белгілі болған алғашқы Экс епискобы Лазар осы кафедраны V ғасырдың басында басқарған. Оны Марсельдік епископ Прокул тағайындаған, бұл абыройға ие болды және папа Зосим оны жала жапқан, өйткені ол Турин кеңесінде жалған куәгер деп айыпталған болатын. Ол узурпатор Константиннің тұсында тағайындалды, ал 411 жылы оның құлдырауында Лазар отставкаға кетті. Митрополит мәртебесі мәселесін Папа Зосим 417 жылы 29 қыркүйекте Вена провинциясының және Галлия Нарбоненсис Секунда провинциясының епископтарына жазған хатында шешті. 514 жылдың мамыр немесе маусым айындағы хатында Папа Симмах (498514) Арльский архиепископы Цезарьге, егер митрополит Экс епискобын немесе кез келген басқа епископты шақырса және ол мойынсұнудан бас тартса, ол шіркеулік тәртіпке бағынуы керек деп жазды.

Ортағасырлық Эйкс

737 жылы Экс қаласын саррасендер басып алып, тонаған. Халық тау басына қашып кетті, ал қала қаңырап бос қалды. Діни жүйеге келтірілген залал соншалықты кең болды, ол 1 қаңтар 774 жылы Папа Адриан І-нің Вена архиепископы Бертерийге жазған хатына себеп болды. Ол архиепископқа патша Карл (Шарлемен) Римге апат туралы хабармен келгенін және оны қалпына келтіруге көмектесуді уәде еткенін айтты. Сондықтан Рим папасы митрополиттерге сегіз жүз жыл бұрын қалыптасқан мәртебе сақталуы керектігін және франк патшаларының өтініші бойынша паллийді суфрагандық (бағынышты) епископқа беру керек болса да, митрополиттердің артықшылықтары сақталуы керектігін хабарлайтын хаттар жіберді. Папа Леон II (662-663) кезінде болған жағдай қалпына келтірілуі керек. Aix, бәлкім, тек 8-ші ғасырдың соңында ғана архиепископтық болды; бірақ ол Арль қаласының митрополиті архиепископының бағынысты болды. 796 жылы Франкфурт кеңесі Экстің мәртебесіне қатысты күмән тудырады және мәселені папаға жіберуді шешті. XI ғасырдың аяғына дейін Экс соборы Notre Dame de la Sed-те болды, ол қаланың батысында, қабырғалардан тыс жерде орналасқан. Жаңа Қасиетті Құтқарушы кафедральді салу 1070 жылы архиепископ Ростан де Фос (10561082) қаржы сұрап басталды. Оны 1103 жылы 7 тамызда архиепископ Петрус (III) (11011112) құттықтады. Оған Арльдік архиепископ Гибелин, Кавайондық Иоанн, Фрежский Беренгар және Рицтік Аугерий, сондай-ақ Экстің беделді адамдары: провист, архидиакон, сакристан, екі архиепископ және кем дегенде алты канон көмектесті. Епископ Фулкс (шамамен 1115 1132 ж.) собордағы канондар санын он екіден жиырмаға дейін көбейтті және ол өзінің әрекеттері үшін Папа Хонорий II (1124 1130) санкциясын алды. 1693 жылы және 1771 жылы тек екі мәртебелі және он сегіз канон болды. 1097 жылы 6 қарашада Папа Урбан II Экс епархиясын Арль провинциясынан алып тастады және оны Нарбонн шіркеу провинциясына суфраган (кезектеме) ретінде тіркеді. 1099 жылы, таққа отырғаннан кейін көп ұзамай, Папа Паскаль II Нарбонн архиепискобы Бертранға жазған хатында осы шешімді қайталады. Бұл жағдайға қанағат етпей, жаңа архиепископ Пьер (III) (1101 - 1112 жж.) папалық билікке ықпал ету жолын бастады. 1104 жылы 28 наурызда жаңа Папа Паскаль II-ден паллийді алуға қол жеткізді. Бұл - Экс архиепискобының паллийді пайдалануға рұқсат етілген алғашқы оқиға.

Қайта өрлеу дәуірі

Экс университеті 1409 жылы Папа Александр V-ге құрылған, оны 1413 жылы 30 желтоқсанда Прованс графы Людовик (II) бекіткен. Қосымша артықшылықтар 1603 жылы король Генри IV (әдетте қайта құру, өйткені университет гугеноттар талабынан кейін өлі болып қалды); 1622 жылы Людовик XIII; 1660 және 1689 жылдары Людовик XIV; және 1719 жылы Людовик XV. Акс архиепискобы университеттің ректоры болды. Университет ректоры сайланды. Бұл университетте теология, заң және медицина факультеттері бар еді. Граф Людовик II 1415 жылы 14 тамызда Экс қаласында Прованс үшін парламент құрды. 1481 жылы Анжудағы Ренедің немере інісі Прованс графы Карл III қайтыс болғанда, ол өзінің мұрагері ретінде Франция королі Людовик XI мен оның мұрагерлерін атады. 1501 жылы Людовик XII провинцияда толықтай патшалық әкімшілік аппаратты құрды. 1580 жылы Франция королі Генри III Францияда жеті егемен шіркеу палатасының желісін құрды, ол епархиялық агенттіктер салған барлық салықтарға қатысты шағымдардан туындайтын құқықтық мәселелерді, сондай-ақ епархиялық агенттіктердің шешімдеріне қатысты шағымдарды қарауға арналған. Aix осы палаталардың бірінің орталығы болды, оған Aix, Apt, Gap, Fréjus, Riez, Sisteron епархиялары кірді; Марсель, Тулон, Оранж (Арль суфрагандары); Динь, Гландев, Грасс, Сенес және Венс (Эмбрун суфрагандары). Экс архиепискобы Экс палатасының президенті болды. Авиньон, Карпентрас, Кавайон және Вейсон кафедралары тікелей папаға тәуелді болды және Франция патшасының юрисдикциясына кірмеді. Сондықтан олар діни палатаның құзыретінен босатылды.

Революция

1790 жылы Ұлттық конституциялық ассамблея француз шіркеуін мемлекет бақылауына алуға шешім қабылдады. Облыстардың азаматтық басқаруы "департаменттер" деп аталатын жаңа бірліктер болып қайта ұйымдастырылуы керек еді, бастапқыда олардың саны 83 немесе 84 болуы тиіс еді. Католик шіркеуінің епархиялары жаңа департаменттермен мүмкіндігінше сәйкес келуі үшін саны азаятын болды. Революция кезінде 130-дан астам епископтық бар болғандықтан, елуден астам епархияларды жою және олардың аумақтарын біріктіру қажет болды. Діни қызметкерлер азаматтық конституциясында көрсетілгендей, мемлекет пен оның Конституциясына адалдық ант беруі керек, ал олар мемлекеттің жалақылы қызметкерлері болады. Епископтар мен діни қызметкерлерді әр департаментке арнайы "сайлаушылар" сайлайды. Бұл дегеніміз - схизма, өйткені епископтарды Папалық енді мақұлдауы (преконенировать) қажет емес еді; епископтарды ауыстыру, бұрын канондық құқықта папаның айрықша құқығы болған, мемлекет мәртебесі болар еді; епископтарды сайлау енді соборлық тараулармен (барлығы жойылған) немесе басқа да жауапты дін қызметкерлерімен немесе Папамен емес, тіпті католик немесе христиан болуы керек емес сайлаушылармен. Франциядағы барлық монастырлар, монастырьлар және діни ордерлер таратылды, ал олардың мүшелері Ұлттық конституциялық жиналыстың бұйрығымен (бұл канондық емес) ант беруден босатылды; олардың мүлкі "қоғамдық игілік үшін" тәркіленді және француз үкіметінің шоттарын төлеуге сатылды. Соборлық бөлімдер де таратылды. Дін қызметкерлерінің азаматтық конституциясына қарсы наразылық актын Aix архиепискобы Жан де Дью Раймонд де Бойсгелин де Кусе дайындады және ол 1790 жылы 30 тамызда жиырма төрт епископтың қолдарымен жарияланды. "Bouches du Rhône" деп аталатын жаңа азаматтық департамент француз заң шығарушы жиналысы "Métropole des côtes de la Méditerranée" деп аталатын жаңа метрополияның бөлігі ретінде құрды. Ескі Экс епархиясы жойылып, оның орталығы Экс қаласында жаңа "Буш-ду-Рон епархиясы" құрылды; жаңа епархияның басшысы "Метрополь дес-кост де ла-Меддитерране" митрополиті деп аталды. 1791 жылы 15 ақпанда арнайы таңдалған сайлаушылар Экс қаласында кездесіп, 23 ақпанда жалпы 510 сайлаушының 365 дауысымен Эйрагтың пасторы Шарль Бенуа Руды өздерінің епископы етіп сайлады. Мидидің католик епископтарының ешқайсысы 1790 жылғы Конституцияға ант беруге дайын болмаған, сондықтан Ру 3 сәуірде Париждің конституциялық епискобы Жан Батист Гобельдің Парижде құлшылыққа тағайындалуы керек болды. Қасиеттеу жарамды, бірақ каноникалық түрде ретсіз, шикізат және құдайға қарсы (нағыз католик құрметіне қарсы). Ру епископтық міндеттерін орындауға тырысты, бірақ Midi халқы король Людовик XVI-ды өлтіруге санкция берген Ұлттық конвенцияға қарсы көтерілгенде, Ру көтерілісшілерді қолдады. Ол жасырынған, бірақ 1793 жылы 20 қыркүйекте тұтқындалған. Түрмеде ол өз қателіктерін конституциялық емес діни қызметкерге жасырын түрде мойындады. 1794 жылы 5 сәуірде Марсельде Революциялық трибуналдың бұйрығымен қазаланды. Ұлттық конвент барлық діндерді жойып, олардың орнына ақыл-ой құдайыны орнатқан. 1795 жылы Террордан кейін, ақыл-ой құлатылғаннан кейін және дін қалпына келтірілгеннен кейін, Экске конституциялық епископ Руның жалпы викарийлерінің бірі Жан Батист Симеон Обер қызмет етті, ол 1798 жылы 29 сәуірде "Буш-ду-Рон" епискобы болып тағайындалды.

Конкорат шіркеуі

1801 жылғы Конкоратқа бірінші консул Наполеон Бонапартпен қол қойылғаннан кейін Папа Пий VII Францияның барлық епископтарының отставкаға кетуін талап етті, кім заңды епископ, кім Конституциялық алдап жүргені туралы ешқандай күмән қалдырмау үшін. Содан кейін ол дәл осы себеппен Францияның барлық епархияларын бірден жойды. Содан кейін ол бұрынғы Ансиан Режим епархияларын немесе олардың көпшілігін қалпына келтіре бастады, бірақ Революция алдындағыдай шекаралармен емес. Экс епархиясын Папа Пий VII 1801 жылдың 29 қарашасында Qui Christi Domini бұрасымен қайта жаңғыртты. Жаңа архиепископ тағайындалды, Жером Мари Чемпион де Сисе, және конституциялық епископ Оберт өзінің ұсынысын Сисеге ұсынды, содан кейін Римге барып, папа Пий VII-ден кешірім сұрады. Алайда Конкорат бойынша Бонапарт Францияның патшалары сияқты, әсіресе папаның рұқсатымен бос епархияларға епископтарды тағайындау құқығына ие болды. Бұл практика 1815 жылы Реставрацияға дейін жалғасты, онда тағайындау мәртебесі Франция короліне қайтарылды. 1804 жылы Империяны жариялау кезінде архиепископ де Сиче Құрмет легионының мүшесі және Империяның графы болды. Рим папасы Пий VII мен король Людовик XVIII арасындағы 1817 жылы 11 маусымда қол қойылған конкордатқа сәйкес, Ванес епискобы де Боссетті Экс архиепископиясына 1817 жылы 1 қазанда ауыстыру туралы ұсынылды. Эмбрун архиепископиясы басылып қалды, ал оның атағы Экс архиепископиясына берілді. Экс-Эмбрун архиепискобы Фреж, Динье және Гап епархияларының митрополиті болды. Алайда, Конкоратты француз Ұлттық Ассамблеясы ешқашан ратификацияламады, ол корольге қарағанда роялистік деген беделге ие болды, сондықтан, таңғаларлықтай, Наполеондық заңнама ешқашан заң кодексінен алынып тасталмады (1817 жылғы Конкоратта келісілгендей) және 1817 жылғы Конкораттың шарттары ешқашан мемлекеттік заңға айналған жоқ. 1881 және 1882 жылдары Жюль Ферри заңдарын қабылдауға жауапты болды, ол бүкіл Францияда тегін бастауыш білім беруді және міндетті зайырлы білім беруді орнатты. Мемлекет қаржылай қолдаған бес теология факультеттері (Париж, Бордо, Экс, Руан және Лион) тоқтатылды. 1890 жылдары Экс архиепискобы Франсуа Ксавье Гуте Сулард Парижмен де, Ватиканмен де, оңшыл экстремистік антиреспубликалық Аспенсия қауымын (аспенсиандар) қолдағаны үшін, беделін жоғалтты. Олардың газеті "La Croix" газетіне қолдау хат, онда Гут Сулард "Біз республикада емес, масондықта өмір сүреміз" деп жазды, бұл архиепископқа 1892 жылы француз соттарының қылмыстық айыптауын әкелді. Оған 3000 франк айыппұл салынды және жалақысы тоқтатылды. 1896 жылы Ла Круа сайлау процесінің барлық деңгейлерінде яһудилерге, масондарға және социалистерге қарсы тұру мақсатында сайлау комитеті, Comité Justice Égalité құрды. Рим папасы Лео XIII және оның мемлекеттік хатшысы Мариано Рамполла, республикашылдарды ренжіткісі келмеген, бірақ әлі де католик адалдарын қолдаған, Ассимпионистердің көзқарастарын қалыпты етуге тырысты, тіпті Францияның епископтарына елшілерді жіберіп, папаның сайлау саясатын түсіндірді. 1898 жылғы сайлау циклына католик және консервативті, бірақ республикашыл және антисемит болудан алыс болған сенатор Пьер Вальдек Руссо республика президенті лауазымына үміткер болған кезде оппортунистер мен Раллие арасында сайлау альянсын құрды. Ассимпционисттер мен Ла Круа консервативті-ортақшыл одақты бұзу үшін қолдан келгеннің бәрін жасады, ал Дрейфус ісінен кейінгі қызған атмосферада айтарлықтай залал келтірді. Вальдек Руссо оларды ешқашан кешірмеді және Аспенсияға барушыларды заңсыз қауым ретінде сотқа берді. 1900 жылдың қаңтар айында олар айыпты болған кезде, архиепископ Гуте Сулард және тағы бес епископ Ла Круада хаттар жариялады, олар Аспенсияның қиын жағдайына жанашырлық танытты. Алайда, оларға Рим папасы жазуды тоқтатуды бұйырды. Архиепископ Гуте Сулард оларды қорғауға келіп, папаны оң қолының меңзеуші саусағын кескені үшін сынға алды. Вальдек Руссо содан кейін архиепископқа қарсы шабуыл жасап, 30 қаңтарда алты епископтың әрқайсысына заңға қарсы тұрулары қабылданбайтынын және Кассалардағы төлемдерінің тоқтатылғанын хабарлап, хабарлама жіберді. Гут Сулард 1900 жылы 9 қыркүйекте қайтыс болды. Алайда католик оң жағындағы республикаға қарсы жаулық анти-республикализм дінге қарсылық білдіруді жалғастырды. 1904 жылы екі француз епискобы, Лавальдың Пьер Гей және Дижонның Альберт Ле Нордез, олар республикашылдар екендерін жариялауға батылдық танытты және олар Француз Республикасыме�...

Сыртқы сілтемелер

Франция шіркеуінің ұлттық мұрағаты, L'Épiscopat francais depuis 1919, 2016 12 24-де алынған. Дэвид М. Чейни, Католиктік иерархия: Экс. Алынған: 2016 07 05