Кіріспе

Католик епархиясы Оизде, Хаутс-де-Франс аймағында, Францияда.

Бове, Нойон және Сенлис епархиясы (Dioecesis Bellovacensis, Noviomensis et Silvanectensis;) – Франциядағы Католик шіркеуінің Латын шіркеуіне қарасты діни аумағы немесе епархиясы. Епархия Хаутс-де-Франс аймағындағы Оиз департаментін қамтиды. Епархия Реймс митрополиясының қарауындағы епархия болып табылады. Қазіргі епископ – Жак Бенуа Гоннин, ол 2010 жылы тағайындалған.

Тарих

Бове епархиясы 3-ші ғасырда, 9-шы ғасырда айтылған әңгімеге сәйкес, Әулие Лукиан (Лукиан, Люсиен) құрған. Алайда, 6-шы ғасырдың екінші жартысында жазған Турский Григорий Бове епархиясы немесе оның епископтары туралы ешқандай сөз қозғамайды. Сондай-ақ, 695 жылға дейінгі шіркеу кеңесінің ешбір құжатында Бове аты да кездеспейді. 1015 жылдан бастап, Бове епископтарының әрқайсысы бірден Бове графы және Францияның теңдесі болды. Одо де Бове графы король Роберттің келісімімен графтығындағы барлық жерлерін епископ Рожеге және Бове шіркеуіне сыйлады; сондай-ақ ол епископты графтықтың мұрагері етіп тағайындады. Епископ француз патшасының тәж кигізу рәсімінде және саясатта маңызды рөл атқарды. Епископ Роже II Бірінші крест жорығы кезінде қайтыс болды, Дрёнің Филиппі Үшінші крест жорығы мен Бувин шайқасына қатысты, ал Пьер Кошон Жанна д'Арк ісінің бас судьясы болды.

Боведегі саясат пен жанжал

1100 жылдан бастап бес жылдық шіркеулік, әлеуметтік және саяси келіспеушілік Бове қаласына түсті, соның салдарынан Шартр епискобы Иво, Реймс архиепискобы Манасс, екі папалық легаты – Иоанн Сент-Анастасия және Бенедикт Сент-Пудженциана, Франция королі Филипп I және Папа Паскаль II қатысты. 1099 жылдың қараша айында Бове епискобы Анселл қайтыс болғаннан кейін, оның орнын басу үшін екі қарсыласатын тараптың күресі анық болды. Бірі – діни қызметкерлер мен епархияның көпшілігі, олар қоғамның әлеуметтік жүйесіне бейімделіп, жағдайды өзгертуге ниеттемеді; екіншісі – реформа мен қатаңдық іздеген Сент-Квентин шіркеуінің дін қызметкерлері, олар кеңес және қолдау үшін бұрын Сент-Квентинде дін қызметкері болған Шартрлық Ивоға жүгінді. Капитул Францияның маршалы Гвильямның төртінші ұлы Этьен де Гарландты кандидат ретінде таңдады. Ол экскоммуникацияланған король Филипп I мен оның сүйіктісі Бертраданың қорғауында болды және олар Гарландтың олардың некелік мәселелерін шешуге көмектесетініне күмәнсіз сенді. Ол шіркеулік санға ие емес еді, бірақ Орлеанның деканы және Париждің архидиаконы болды. Сент-Квентин монахтары қолдаған екінші кандидат – Сент-Квентин аббаты Валон (Гуалон) еді. Сайлауда Этьен көпшілік дауысқа ие болып, жеңіске жетті. Реймс шіркеуінің провинциясы Сойссон қаласында синод өткізіп жатқанда, жеңген тараптың басшылары – Бове декан және архидиакондары сайлауды жариялау және Этьеннің игілігі үшін корольге және папаға хаттар жіберуді сұрап, провинциядағы Папаның өкілі Ламберт Аррасты да Папа Паскальға хат жазуға өтінді. Ламбертке жазылған хат сайлаудың бірауыздан өткенін көрсету арқылы фактілерді бұрмалады. Жеңілген тарап Шартрлық Ивоны шақырды, ол Этьен Гарландтың іс-әрекеттерін және мінез-құлқын мұқият зерттеді. Ол Гарландтың шіркеулік санға ие емес екенін, сауатсыз және құмар ойындарға құмар екенін, жаман моральдық беделі бар екенін, легат Хью де Дидің қоғамдық тәртіпсіздігі үшін экскоммуникациялағанын (ол шіркеулік лауазымға ие болуға құқығын жоятын) және оның сайлануына экскоммуникацияланған мирянның араласуын анықтады. Содан кейін ол папалық легаттарға, Иоанн мен Бенедиктке, сондай-ақ Папаның өзіне хат жазды. Папа бұл мәселені қабылдады, ал Этьен өзінің абыройын ақтау үшін Римге сапар шегуге мәжбүр болды. Ол сәтсіздікке ұшырады, бірақ Францияға оралғаннан кейін Шартрлық Иводан ұсыным хат алды. Алайда Папа оған сенбеді және сайлауды жоққа шығарды. Жаңа сайлауға бұйрық берілді, ал Ламберт Аррасқа сайлауға төрағалық ету тапсырылды. Канондық түрде шақырылған жиналыста Валон (Гуалон), Сент-Квентин аббаты сайланды. Алайда король сайлауды мойындаудан бас тартты, ал принц Луи Валон ешқашан Бове епискобы болмайтынын және король Этьенді дереу тағайындауы керектігін мәлімдеді, содан кейін осылай болды. Алайда Папа Гуалонның сайлануын ратификациялады және Реймс архиепискобы Манасқа оны қасиеттеу туралы жарлық берді. Алайда архиепископ сарайдың досы болғандықтан, ол экскоммуникацияланған корольді таққа отырғызған еді. Ол іс-қимылға кешікті. Сондықтан Гуалон Римге аттанды, онда ол Папаға осыншалықты әсер етті, Паскаль оны Польшаға апостолдық легаты етіп тағайындады. Осы уақытта Бове шіркеуі тәртіпсіздікке түсті, екі бәсекелес юрисдикциямен: канондық емес және қасиеттеуге ие емес Этьеннің және қасиеттеуге ие болмаған епископтың болмауына байланысты капитул тағайындаған викарийлердің. Король капитулға қарсы ашуланып, бірнеше канонды жер аударды, ал Шартрлық Иво капитулға олардың канондық тұрғыдан ақталғанын білдірді. Соңында Иво корольмен келісімге келді. 1104 жылдың қаңтар айында принц Луи Боведе капитулмен кездесу өткізді, бұл қалаға бейбітшілік әкелді. Париж епархиясы бос болғандықтан, Папа епископ Гуалонды Париж епархиясына ауыстыруға рұқсат берді, ал Бове епархиясы бос деп жарияланды. Желтоқсан айында король шіркеумен татуласып, оның экскоммуникациясы алынды.

Боведегі кеңестер

845 жылы Бове қаласында король Карл Тоқалдың қатысуымен синод өтті. Синод Ремс архиепискобы лауазымына Гинкмардың сайлануын бекітті. 1114 жылдың 6 желтоқсанында Бове қаласында Папаның легаты, кардинал Куно фон Эрах (Конон, Коно) төрағалық еткен кеңес болды. Реймс, Бурж және Сенс архиепископтары мен олардың суфрагандары қатысты. Император Генрих V, Мюнстер епискобы және Лаон, Реймс және Амиен аймақтарын билеуге талпынған граф Томас де Марла тағы да анафемаға ұшырады. Амиен епискобы Гефруаның жағдайы талқыланды, оны қала тұрғындары өз қаласынан қуған еді, және оның отставкаға кетуі ұсынылды. Сойсон епархиясында манихейлік еретиктердің табылғаны туралы мәселе көтерілді, бірақ шаралар келесі синодқа шегерілді. Кардинал Куно фон Эрах 1120 жылдың 18 қазанында Бове қаласында тағы бір синод өткізді. Мақсаты – Сойсон епискобы Арнульфты (1087 жылы қайтыс болған) қасиетті деп жариялау мәселесін шешу болды. Синод оның қасиеттілігін мойындады және оның денесін Турне епархиясындағы Альденбург монастырінен Сойсон соборына көшіруге рұқсат берді. Chronicon Malleacense-де 1124 жылы Бове қаласында кеңес өткені туралы хабарлама бар. Бірақ оның туралы ештеңе белгілі емес. 1160 жылы Франция патшасы Людовик VII Бове қаласында маңызды кеңес шақырды. 1159 жылғы Папалық конклавтың нәтижесінде папа Александр III пен император Фредерик Барбароссаның марионеткасы, Сан-Сесилия кардиналы Октавиан де Монтичелли, өзін Виктор IV деп атаған арасында жарыс пайда болды. Кеңес патшамен келісіп, Александр III-ті нағыз папа деп шешті, бұл шешім 1160 жылдың күзінде Тулузада Людовик VII мен Генрих II Англияның бірлескен отырысында бекітілді.

Жүз жылдық соғыс

Бове, Англия мен Франция жерлерінің шекарасына жақын орналасқандықтан, ағылшындар мен олардың одақтастары, әсіресе бургундтардың шабуылдары мен қоршауына жиі ұшырады. Ағынкур шайқасы 1415 жылдың 25 қазанында Боведен солтүстікке қарай бірнеше шақырым жерде болды. 1427 жылдың 1 маусымында Бургундия герцогы Филипп Жақсының жақтасы және Карл VII-ні қолдамаған епископ Пьер Кошон, Париж епископтығына ағылшын үміткері Жак дю Шастельеді қадірлеу рәсіміне қатысты. Шарль армиясы Жанна д'Арк (Жанна Арк) басқарып келгенде ол Боведен қашып кетті. Кошон Руанға паналады, онда ағылшындар 1430 жылдың 23 мамырында тұтқындалған Жаннаның ісінде судья болып отыруға мәжбүр етті. Ұзақ сот процесінен кейін ол оны кінәлі деп танып, діннен тайып кеткен деп жариялап, өртеу үшін халық билігіне тапсырды. Ол 1431 жылдың 17 желтоқсанында Парижде ағылшын королі Генрих VI-ның тәж кию рәсіміне де қатысты. 1452 жылы папа Николай V-нің бұйрығымен, Бове епископының бұрынғы туысы кардинал Гийом д'Эстутевиль істі қайта ашты, бірақ ол түпкілікті нәтижеге келмеді. 1455 жылы жаңа папа Калист III-нің бұйрығымен іс қайтадан басталды, ал сол кездегі Бове епископы, епископ Гийом де Хеланде, Пьер Кошонның орнына келгендіктен, Кошонның әділдігін қорғау үшін адвокаттар ұсынуы керек болды. Сот 1456 жылдың 7 маусымында үкім шығарды: «Біз аталған процестер мен үкімдердің шындыққа да, заңға да сай емес, алдау, әділетсіздік, логикалық байланыссыздық және айқын қателіктерге толы екенін айтамыз, жариялаймыз, шешім қабылдаймыз және мәлімдейміз. Біз олардың бұрын да болғанын, қазір де бар екенін және болашақта да болады, сондай-ақ жоғарыда айтылған Қасиетті жерлеу, олардың орындалуы және содан кейін болған барлық нәрселер – жарамсыз, жоқ, құндылығы жоқ және әсері жоқ екенін айтамыз». 1472 жылы Бовеге Бургундия герцогының әскерлері шабуыл жасап, қоршауға алды. Олардың басшысы Филипп де Кревекёр, Сиер д'Эскердес (дес Корд) 27 маусымда шабуыл жасады, ол қамалдың бекіністерін бұзып, Сен-Квентин қалашығын басып алды. Епископ Жан де Бар дереу атқа мініп, қаладан қашып, патшалық көмек алу үшін Парижге баруға тырысты, бірақ ол қаладан ешкімнің шығуына рұқсат бермеу туралы бұйрық алған қорғаушылар тоқтатты. Жағдай түсіндіріліп, епископ 1 шілдеде Парижге келді. Ол коммуна басшыларына соборды салуға патша берген 1000 ливрге жуық ақшаны ұсынды. Сеньор де Трессур да атқа мініп, әртүрлі көздерден, соның ішінде Париж провосты Роберт д'Эстутевилльден бірнеше мың әскер жинады. Осы уақыт аралығында қоршаушылар басып алған Сен-Ипполит шіркеуі өртеніп, қабырғаға жақын орналасқан епископ сарайы үш жерде өртеніп, мүмкін өртке орай өрт сөндірушілердің салдарынан болды. Шабуылдар 6 шілдеге дейін жалғасты, содан кейін 9-ына дейін үзіліс болды. Үшінші шабуылда, бургундтардың туын қамал қабырғасына тіккенде, батыл Бове тұрғыны Жанна Ашетт оны ұстап алып, орға қойды, азаматтарды бургундтарды кері қайтаруға шақырды, тіпті түнгі шабуыл жасады, онда 200-ден астам адам, олардың көпшілігі офицерлер қаза табады. 3000-нан астам адамын жоғалтқаннан кейін Бургундия герцогы 22 шілдеде қоршаудан бас тартты. Үш күннен кейін епископ мисса өткізді. Сен-Квентин аббаттығында тұруға жарамсыз болды.

Кафедральдық және Капитулярлық

875 жылы епископ Одо, король Карл Түлкілінің келісімімен, зор жомарттық актісі ретінде, Сент-Пьер соборындағы канондар санын елуге дейін арттырды. 1320 жыл шамасында соборға сегіз лауазымды тұлға (әлеуметтік мәртебе емес) және қырық каноннан тұратын шаптер қызмет етті. Бұл лауазымдар: декан (сонымен қатар Брей архидиаконы), қазынашы, Бове архидиаконы, Белвацинио архидиаконы, кантор, сукценттор, пенитенциарий және канцлер болды. Деканды шаптер сайлады, ал қалғандары епископ тағайындады. 1679 жылға қарай лауазымдар саны беске дейін азайды. Боведегі алты шіркеу де капитулярлық шіркеулер болып табылды: Сент-Николас (6 пребенд), Сент-Бартоломей (7 пребенд), Сент-Мишель (13 пребенд), Сент-Лоран (7 пребенд), Нотр-Дам-дю-Шатель (12 пребенд) және Сент-Васт (11 пребенд). Бұл лауазымдардың барлығы епископтың немесе шаптердің сыйы болды және олар иеленушілеріне тұрақты табыс әкелді. Бұл лауазымдар адал ізбасарларды марапаттаудың бір жолы еді. Геберойда да колледждік шіркеу болды (декан басқарды, 5 пребенд, кейін 12 пребенд). 1516 жылы король Франциск I папа Лев X-пен Болонья конкордаты деп аталған келісімге қол қойды, онда король және оның мұрагерлері Франциядағы барлық епископтарды тағайындау құқығын алды, Метц, Туль және Верден епархияларын қоспағанда.

Революция

Француз революциясы кезінде Бове епархиясы Діни қызметкерлердің азаматтық конституциясы (1790 ж.) бойынша Заң шығарушы Ассамблеямен таратылды. Оның аумағы «Ойзе» деп аталатын жаңа епархияға қосылды, ол сол аттас жаңа азаматтық департаментпен шектес болды. Ойзе «Манш жағалауының метрополиясы» деп аталатын метрополияның бір бөлігіне кірді. Жаңа азаматтық конституция епископтарды әр «департамент» азаматтарының сайлауын міндеттеді, бұл бірден канондық құқықтағы ең ауыр мәселелерді тудырды, себебі сайлаушылардың католик болуы міндетті емес еді және Папаның келісімі қажет емес, тіпті тыйым салынған. Сонымен қатар, жаңа епархияларды құру және епископтарды ауыстыру канондық тұрғыдан азаматтық билік пен Франциядағы шіркеудің құзырына кірмейтін мәселелер еді. Нәтижесінде «Конституциялық шіркеу» мен Рим-католик шіркеуі арасында жарылыс туды. Бове епархиясының заңды епискобы Франсуа Жозеф де ла Рошфуко азаматтық конституцияға ант беруден бас тартып, Парижге бет бұрды, онда ол айыпталып, тұтқындалды. Ол ағасы Пьер Луи, Сен-Эн-Сентес епискобымен бірге кармелиттер монастырында қамалды. Екеуі де 1792 жылдың 2 қыркүйегінде қаза табады. 1791 жылы «Ойзе» сайлаушылары жиналып, конституциялық епископ ретінде бұрын Вернонда, содан кейін Нансиде мұғалім болған Жан Батист Массиуді сайлады. Ол 1782 жылы Понтуаз маңындағы Сергиде діни қызметкер болды және Сенлис билігі үшін Эстаттар Генералына сайланды. Ол сайлау кезінде Парижде болып, азаматтық конституцияны жасаған шіркеу комитетінің белсенді мүшесі болды. Ол сондай-ақ Заң шығарушы Ассамблеяның хатшысы болып сайланды. 1791 жылдың 6 наурызында ол Париждің Нотр-Дам соборында конституциялық епископ Жан Батист Гобельдің, конституциялық епископтардың жетіншісінің қолынан киелі рухқа ие болды. 1791 және 1792 жылдары оның мінез-құлқы күрт радикалданды. Ол король Людовик XVI-ны өлімге кесуге дауыс берді. Ол діни қызметтен бас тартып, Террорды ұйымдастыруға көмектесті. Ол Гивет қаласының мэрінің қызына үйленді және Ақыл-сана мерекелерін өткізді. Алайда, оған қарсы көптеген шағымдар түсті, сондықтан ол Қоғамдық қауіпсіздік комитетіне хабарланды және 1794 жылдың 9 тамызында сотталды. Бірақ ол өлім жазасынан құтылып, 1794 жылдың қазанында кешіріліп, Версальдегі мектепте мұғалім болып жұмысқа орналасты. Оның Конституциялық шіркеуде ізбасары болмады, ол бұрынғы Бове епархиясында оның жек көрінуіне себепкер болды. 1802 жылы заңды шіркеулік басқару қалпына келтірілген кезде бұрынғы Бове епархиясының аумағы Амиен епархиясының бір бөлігіне айналды. Конституциялық Ассамблеяның қоғамдық игілік үшін тәркілеген шіркеу мүлігі қайтарылмады. Сондықтан епископтар мен діни қызметкерлер мемлекеттен алатын жалақыға тәуелді болды, бұл практика 1905 жылғы шіркеулер мен мемлекеттің ажыратылуы туралы заңға дейін сақталды. Бове епархиясы 1822 жылы қайта құрылды, ал Бове, Нойон және Сенлис епархиясы 1851 жылы құрылды, ол бұрынғы үш бөлек епархияның аумақтарын біріктірді. Бове соборы кеңейтілген епархияның орталығы болып табылады.

Анықтамалық еңбектер

510–512 беттер. (Абайсызда қолданыңыз; қолданыстан шыққан)
(латын тілінде) 132-бет. (лат. тілінде) 104-бет.
131-бет.
113-бет.
117-бет.
119-бет.

Зерттеулер

Душене, Луи (1915). Ежелгі Галлияның епископтық тарихы. Том үшінші. Париж: Фонтемойн 1915, б. 119–122.