Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотланд хирургы, анатомы және медицина авторы профессор Джон Лизарс ФРСЕ (1792 жылы 15 мамыр - 1860 жылы 21 мамыр) шотланд хирургы, анатомы және медицина авторы. Ол Эдинбургтегі Корольдік хирургтар колледжінің хирургия профессоры және Эдинбургтегі Корольдік аурухананың аға хирургы болды. Ол 1825 жылы Шотландияда алғашқы овуляция операциясын жасады. Оның шәкірттерінің бірі 1826 жылы Чарльз Дарвиннің ағасы Эразм Алви Дарвин болды, ол кезде ағалары екеуі де университетте оқыды. Темекі шегудің қауіптілігі туралы алғашқы еңбектің авторынан басқа, "Темкі қолдану және темекіні теріс пайдалану" деген атпен, Лизарс 19-ғасырдың басында бірқатар маңызды және әдемі суреттелген анатомиялық мәтіндерді жариялады.
Scottish surgeon, anatomist and medical author
Prof John Lizars FRSE (15 May 1792–21 May 1860) was a Scottish surgeon, anatomist and medical author. He was Professor of surgery at the Royal College of Surgeons of Edinburgh and senior surgeon at the Royal Infirmary of Edinburgh. He performed the first ovariotomy in Scotland in 1825. One of his pupils was Erasmus Alvey Darwin, older brother of Charles Darwin, in 1826 when both brothers were at the university. Besides authoring an early work on the dangers of tobacco, The Use and Abuse of Tobacco, Lizars published a number of important and beautifully illustrated anatomical texts in the early 19th century.
Өмір
Ол баспагер және гравёр Дэниел Лизарс Снр (1754-1812) мен оның әйелі Маргарет Хоумның ұлы болып, 1792 жылы Корольдік милядан алыста, Эдинбургтегі Парламент қасындағы "Артқы баспалдақта" дүниеге келді. Оның бауырлары: Джейн Хоум Лизарс, кейін сэр Уильям Джардинге үйленді; Уильям Хоум Лизарс; және Дэниел Лизарс. Ол Эдинбург университетінде медицинаны оқыды. Ол доктор Джон Беллдің (Джозеф Беллдің атасы) қолында шәкірт болды. Ол 1810 жылы докторлық дәрежесін алды, содан кейін адмирал сэр Чарльз Нейпирдің қолбасшылығындағы әскери кемеде хирург болып қызмет етті. Ол Португалия жағалауында, Жарым арал соғысы кезінде, лорд Эксмут қол астында белсенді қызмет атқарды. 1814 жылы Эдинбургке оралғаннан кейін ол Корольдік хирургтар колледжінің мүшесі болып сайланды және өзінің бұрынғы дәрігерлік ұстазы Джон Беллмен және Роберт Алланмен серіктес болды. Ол сәтті бастады, алдымен серіктестікпен, кейін жалғыз. 1821 жылы ол Эдинбург Корольдік қоғамының мүшесі болып сайланды. Оның ұсынысы лорд Уильям Нейпер болды.
The son of Daniel Lizars Sr (1754–1812), a publisher and engraver, and his wife Margaret Home, he was born in 1792 at the "Backstairs" on Parliament Close in Edinburgh, off the Royal Mile. His siblings were: Jane Home Lizars, who later married Sir William Jardine; William Home Lizars; and Daniel Lizars. He was educated at the Royal High School, Edinburgh going on to study medicine at the University of Edinburgh. He served his apprenticeship under Dr John Bell (Joseph Bell's grandfather). He obtained his doctorate (MD) in 1810, then acted as surgeon on board a man of war commanded by Admiral Sir Charles Napier. He saw active service on the Portuguese coast, during the Peninsular War, under Lord Exmouth. Returning to Edinburgh in 1814, he was elected a Fellow of the Royal College of Surgeons, and became a partner with John Bell, his old medical tutor, and Robert Allan. He was successful, first in partnership and afterwards alone. In 1821 he was elected a Fellow of the Royal Society of Edinburgh his proposer being Lord William Napier.
Сайммен араздық
1838 жылы Лизарс Джеймс Саймның пациенттің өміріне қауіп төндіргенін және қан кетуді болдырмау үшін оның денсаулығын бұзғанын мәлімдеді; Сайм Лизарстың лауазымына сәтсіз бәсекелес болды. Сайм оған жауап ретінде сотқа жүгінді, онда ол жалған және зұлым мәлімдеме үшін зиянды өтеуді талап етті. Сот ісі сәтті өтті, бірақ тек қана символикалық зиянды өтеумен. Алайда Сайм хирургия колледжінің Лизарс лауазымынан шыққаннан кейін хирургия профессорын қайта сайламауына ықпал еткен. 1851 жылы Лизарс Сим қолданған сыртқы уретротомияны одан әрі сынға алды. Сайм жан-жақты жеке шабуылмен жауап берді; бұл жолы Lizars сотқа берді және жеңілді. Лизарс эксцентрикалық болып кетті және одан әрі қоғамдық қызметке орналаса алмады; оның жеке практикасы төмендеді.
Lizars claimed in print in 1838 that James Syme had endangered a patient's life and ruined his health by want of care in averting hemorrhage; Syme had been an unsuccessful competitor for the post held by Lizars. Syme replied with a lawsuit, in which he claimed damages for false and malicious statement. The suit was successful, but with token damages only. Syme, however, had a probable role in dissuading the College of Surgeons from re electing a professor of surgery when Lizars's tenure of the office finished. Lizars published further criticism, in 1851, of external urethrotomy as practised by Syme. Syme retaliated with a comprehensive personal attack; this time Lizars sued, and lost. Lizars had become eccentric, and was unable to obtain further public appointment; and his private practice declined.
Өлім
Лизарс 1860 жылы 21 мамырда Шарлотта алаңынан 15 Оңтүстік Шарлотта көшесіндегі соңғы үйінде кенеттен қайтыс болды. Оның себебі лауданумды шамадан тыс мөлшерде қабылдау. Ол әжелері мен отбасымен бірге Принс-стрит бақшасының батыс жағындағы Сент-Кутберт шіркеуінің бақшасында жерленген. Қабір оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан.
Lizars died suddenly on 21 May 1860, at his final home, 15 South Charlotte Street off Charlotte Square. The suspected cause was an overdose of laudanum. He is buried with his grandparents and family in St Cuthbert's Churchyard at the west end of Princes Street Gardens. The grave lies in the raised south west section.
Шығармалары
1822 жылы Лизарс өзінің қазіргі атымен танымал болған еңбегін шығарды, Адам денесінің анатомиялық пластиналарының жүйесі, сипаттамаларымен және физиологиялық, патологиялық және хирургиялық байқауларымен бірге, Эдинбург. Табақтарды оның ағасы Уильям Лизарстың бақылауымен жасады. 1835 жылы "Заболевшие яичники" суреттеледі, 1835 жылы "Табиғаттан кейін боялған тақталар" және 1835 жылы "Практическая хирургия" жүйесі, көптеген түсіндірме тақталармен, "Табиғаттан кейін суреттер" Эдинбург. Оның "Тың иісі мен темекінің пайда болуы" атты кітабы 1859 жылы жарық көрді.
Lizars in 1822 issued the work by which he is now known, A System of Anatomical Plates of the Human Body, accompanied with Descriptions, and Physiological, Pathological, and Surgical Observations, Edinburgh. The plates were done by his brother William under Lizars's close supervision. It was followed in 1835 by Observations on Extraction of diseased Ovaria, illustrated by Plates coloured after Nature, 1835, and in 1835 by a System of Practical Surgery, with numerous explanatory Plates, the Drawings after Nature, Edinburgh. His book The Use and Abuse of Tobacco was published in 1859, and is one of the first works to recognise both its addictive nature and its potential damage.