Кіріспе
Кри соғыс басшысы Қаңғыбас Рух (Кепапамахаквау, Папамахаквайо, Эспирт Эррант; 1845 - 1885) - жазық крилер тобының соғыс басшысы. Айналайын рухтың өмірі туралы ақпарат аз. 1885 жылы Жабайы көлдегі қырғыннан аз уақыт бұрын басталған және Канаданың сот жүйесі оны кісі өлтіргені үшін айыптап, асып өлтіргенімен аяқталады. Алайда, оның жазық кри халқындағы рөліне қатысты біраз ақпарат бар. Wandering Spirit - жазық крилер арасындағы жас соғыс басшысы, ол жиі топтың көшбасшысы, Бас Үлкен аюмен қақтығысқа түседі. Үлкен аю топтан бір уақытқа кеткенде, Wandering Spirit және Үлкен аюдың ұлы Имази командалық міндетін атқарды. Екеуі де 1885 жылы Үлкен аюға толық басшылыққа қарсы шықты, бірақ сәтсіз болды. Wandering Spirit-тің көшбасшылыққа сәтсіз ұтылуы оның жақтастарының арасында танымалдылығын төмендете түсті, өйткені Үлкен аюдың тәжірибесі Wandering Spirit-тің өздерін езгілеушілерді жазалауға деген құлшынысынан жоғары бағаланды. Қаңқа көліндегі қырғыннан басқа, Айналайын рух шайқаста жеңімпаздықтарымен танымал болды. Өмірінде ол қара аяқ жауынгерлеріне қарсы көптеген шабуылдарға қатысып, олардың көпшілігін өлтірді.
Wandering Spirit (a. k. a. Kapapamahchakwew, Papamahchakwayo, Esprit Errant; b. c. 1845 – d.1885) was a war chief of a band of Plains Cree. There is little information on Wandering Spirit's life. Most of what is known begins shortly before the 1885 Frog Lake Massacre and ends with the Canadian justice system's convicting him of murder and hanging him. However, there is some information regarding his role within the Plains Cree people. Wandering Spirit was a young war chief among the Plains Cree and frequently came into conflict with the band's titular leader, Chief Big Bear. Whenever Big Bear left the band for a period of time, Wandering Spirit and Big Bear's son, Imasees, were left in command. Both had challenged Big Bear for full leadership in 1885 but were unsuccessful. Wandering Spirit's failed run for leadership left his popularity waning among his supporters, as Big Bear's experience was valued over Wandering Spirit's enthusiasm to punish their oppressors. Aside from the Frog Lake Massacre, Wandering Spirit gained notoriety for his conquests in battle. During his lifetime he participated in many attacks on the Blackfoot warriors and was successful in killing many of them.
Бастысы
Frog Lake қырғыны аштық, экологиялық өзгерістер, саяси және мәдени қақтығыстар жағдайында орын алды. 1880 жылдары жазық крилер бұқалардың санының азаюынан зардап шекті, олар дәстүрлі түрде тіршілік ету үшін соларға тәуелді болды. Бұқалар Канаданың барлық жерінде аңшылықтың шамадан тыс көптігінен сирек кездесті. Бұл жазық крилер мен метистер арасында ерекше жеккөрушілік тудырады, олар жазық крилердің аңшылық алқаптарына қол сұққан "жартылай тұқымдар" ретінде қаралды. Бұзаулардың азаюының тағы бір себебі - атыс қаруын енгізу, бұл еуропалық қоныс аударушылардың бұзау терісінен жасалған киім мен пеммиканға деген сұранысымен бірігіп, тұрақты емес аңшылық практикаларға жол берді. Олар бұл жерде өлгендердің барлығын сауда-саттықпен айналысқан Хадсон шығанағы компаниясының (HBC) қолына жүктеді. Түпкүллі агенттер оларды азық-түлік рационынан бас тарту арқылы резервацияға апаруға тырысты. Жергілікті индей агенті Томас Куинн еді. Тарихшылар оны "жаман мінезді, қарапайым, жанашырлық танытпайтын кішкентай адам" деп атайды. Бірде ол бақа көлінің маңындағы жерлестерді азық-түлік үйіне шақырып, оларға бұл сәуірдің ақымақ шалақысы екенін және олар ештеңе алмайтынын мәлімдеді. Осы оқиғадан кейін үкімет Куинннің өз қауіпсіздігі үшін Форт-Питке көшіруін ұсынды. Куин бас тартты да, "Құрбақ көлінде" қалды. Бұл наразылық қазаға себепші болды. Биг Бердің дипломатиялық әрекеттеріне қарама-қайшы, Wandering Spirit тобының соғысқа бейім мүшелерімен үндескен және оған көпшілік қолдау көрсеткен, агрессивті қарсылық стратегиясын қолдады. Бұл тоғыз еуропалық саудагердің өліміне әкелді.
Қазалау
Үлкен аю шабуылдарға қарсы болса да, кейін оны тоқтатпай, түрмеде отырды. Бұл соғыс басшысы, Айналайын рух, ол шабуыл кезінде тайпаның билік етуші билігін ұстады және ол өзінің позициясын пайдаланып, Үлкен аю жоқ кезде ер адамдарды Жабайы көл қонысына алып барды. Тарихшылар Big Bear-тің сол кездегі тобынан кету себебін растай алмаса да, ең көп тараған теория - ол алкогольге уланудан зардап шеккен. Метистердің Duck Lake шайқасында табысқа жеткенін көргеннен кейін, крилер Канада үкіметіне қарсы күресуге деген сенімділігін арттырды және отаршылдық үкіметке қарсы өздерінің әрекетімен күресуге мүмкіндік алды. Олар Фрог-Лейк қонысындағы адамдарды тұтқынға алып, оның қорын тартып алып, Форт-Питте метистер мен Луи Риелге қосылуға үміттенді. Фрог көлінің шабуылдан кейін Томас Куиннді өзінің үйінде тұтқынға алды, себебі оның мәртебесі мен қатыгездігі жоғары еді. Қала тұрғындарына шіркеудегі ғибадатханаға қатысуға рұқсат етілген соң, крилер оларды үйден шығарып жібермей, ішке алып кірді. Крилер өздерінің тұтқындарын қаладан олар орнатқан әскери лагерьге көшіруге тырысқанда, Куинн олармен одан әрі ынтымақтастық жасаудан бас тартты, бұл Wandering Spirit-ті оның мылтығынан бас жағына атуына әкелді. Бұл тұтқындар арасында үрей тудырды. "Айнала жүретін рухтың" әрекетіне таңданып, оның жауынгерлері тағы сегіз қарусыз адамды өлтірді. Тоғыз адам қаза тапқаннан кейін, Крилер қалған қоныстарды тұтқынға алды. Крилер тұтқындарды соғыс басталғанға дейін елді мекеннің сыртында орнатылған әскери лагерьге алып барды. Қалдықтарға лагерьде аман-есен болатындары, ал сыртында табылғандардың бәрі жау деп саналатыны ескертілді. Биг Бер жаңалықты естігенде ХБК менеджерінің әйелімен бірге таңғы ас ішіп отырды, бірақ зорлық-зомбылыққа тоқтам салу үшін дереу өзінің тобына оралды. Ол тайпаны зорлық-зомбылықтан оқшаулау үшін тайпаны солтүстікке қарай жылжытты.
Питт фортын басып алу
"Айналайын рух" "Құрбақ көлінде" болған қырғыннан екі апта өткен соң Форт Питті басып алуға шешім қабылдады. Қалдықта аштықтан өлген крилерге ұнайтын азық-түлік пен оқ-дәрілер бар еді. Жеңіс сонымен қатар Луи Риелдің қолдауымен болды, өйткені Форт Питта Солтүстік-Батыс атлы полициясының (NWMP) жасағы болды, ол бүлік кезінде қауіп төндіре алады. Бұл қысқа және қансыз қақтығыс болды. Капрал Дэвид Коуэн атып өлтірілгеннен кейін Питт форты Криге берілді. NWMP офицерінің өлімі үлкен наразылық тудырды. Қоныс аударушылар Криге тағы бір Риелдің қастандық жасауы туралы уайымдарын білдірді, олар Саскачеван Геральд сияқты газеттерде қарақшы ретінде бейнеленген. Алайда, "Байтақ рух" крилердің тек аштыққа қарсы әрекет еткенін және қол астында үлкен жер учаскесі жоқ екенін айтты. Осы уақыт ішінде Wandering Spirit тобы оны дағдарыс сезімінен бастап, бірақ жалпы алғанда зорлық-зомбылықты жек көреді. Топ ұрланған заттарын алып, солтүстікке қарай кері шегінді. Олар полиция қызметкерлерінің қудалауымен бірнеше айдан кейін "Байтақ рух" қамауға алынды. Ол өзін-өзі ұстап берді және көкірекке пышақпен өзін-өзі өлтіруге тырысты, бірақ тек өкпесін тесіп алды. Ол тұтқындалды.
Сот
Wandering Spirit тұтқындалғаннан кейін, ол Батлфордтағы сотқа дейін қамауда болды. Сот процесін судья Чарльз Руло басқарды. Бақа көліндегі қырғын кезінде Руло үйінің Батлфордты тонау кезінде крилер өрттеп жібергенін хабарлайтын жеделхат алды. Бұл уақытта тағы бірнеше жергілікті ерлер, мысалы Кішкентай аю (Апаскискоос), Аспанда жүру (а. к. а. Round the Sky), Bad Arrow және Miserable Man, Iron Body, Ika (а. к. а. Олар "Құрбақ көлінде" болған қаза үшін сотталды. Wandering Spirit соты барысында ол өз әрекеттері туралы ашық айтты. Бұл оның ар-ұжданын тазартып, өлімнен кейінгі өмірге сенімді болу үшін кінәсін мойындауы еді. Алайда, бұл уақытта Wandering Spirit-ке заңгерлік кеңес алуға рұқсат етілмеген. Сонымен қатар, сот ағылшын тілінде өтті, бұл айыпталушылардың көпшілігіне айыптауларға қарсы өзін қорғауға мүмкіндік бермеді. Заңдық мәселелерді қоспағанда, Wandering Spirit-тің көпшілігі миссионерлермен қарым-қатынаста болды, олар көбінесе жерлестерді, мысалы Wandering Spirit және тұтқынға алынған басқа адамдар қылмысты жасағанына қарамастан кінәсін мойындауға шақырды. Бастапқыда Айналайын рух өлтіру алдында "рухани ояну" болғанға дейін миссионерлермен сөйлесуден бас тартты. Осы кезде "Жолшы рух" шомылдыру рәсімінен өтті. Wandering Spirit өзіне тағылған айыптарды мойындағанымен, ол көтерілісте кішігірім рөл атқарғанын, өйткені ол Frog Lake қырғында және Томас Куинннің өліміне қатысты рөлін өте ауыр сезінгенін айтты. Ол тіпті "оған қарсы күрескенін, Имасей мен басқалардың оны жібермегенін" айтты. 22 қыркүйекте, Томас Куиннді бас жағына қалың қашықтан атқандығын мойындағаннан кейін. "Айнала жүретін рухты" Руло асып өлтіруге үкім шығарды. Руло "Жолшыбай рухты" "Америкада екі аяқпен жүрген ең үлкен кісі өлтіруші" деп сипаттады. Көптеген жағдайларда Wandering Spirit сотында өлім жазасын қолдану азаматтық тәртіпсіздік кезінде үкімет үшін жер мен оның тұрғындарына деген үстемдігін қайта нығайтудың жолы ретінде қарастырылды.
Өлім
Канада үкіметі "Жолшы рух" пен оның адамдарын болашақтағы жергілікті халықтардың көтерілістерін болдырмау үшін үлгі ретінде көрсетуге үміттенді. Сэр Джон А. Макдональд "біз ақ адамның орнын қорғауымыз керек; біз үндістерге заңның не екенін үйретуіміз керек" деді. "Айналайын рух" өзінің өлімімен ғана жасаған істерін өшіріп, басқа жеті адамның өзімен бірге өлуіне қайғыратынын айтқан. Бір аңыз бойынша, "Жолшы рух" өлген кезде әйеліне махаббат жырын жырлаған. Алайда, бұл пікірді растайтын сенімді дереккөздер жоқ. Бірнеше дерекке сүйенсек, "Байтақ рух" ату кезінде аяусыз күйде болған, ал басқалар өлім жырын шырқаған.
Мұра
1976 жылы Паулин Шерт пен Верн Харпер Торонтода Wandering Spirit Survival School (Жолшы рухтардың аман қалу мектебі) мектепін құрды. Мектеп бірнеше баламен Бейн Кооптың Харпер Шерт үйінің қонақ бөлмесінде жинала бастады және көп ұзамай кеңістікке жетті. 2019 жылдың ақпан айында мектептің атауы Қапапамахчакув "Жолшы рухтар мектебі" деп өзгертілді. Оның үлкен немересі қайта бағыштау рәсімінде бас биші болды. 1985 жылы Солтүстік-Батыс жүз жылдық кеңес комитеті (NWCAC) және Батлфорд қалалық кеңесі Батлфордта өлім жазасына кесілген сегіз адамның есімдері жазылған қабір тасын орнатты. Оған мәдениет және демалыс министрі Рик Фолк, Poundmaker бас Лоренс, NWCAC мүшесі Гордон Тутоозис және NWCAC директоры Харви Джонсон қатысты. Ол адамдардың жасаған әрекетімен келісеміз бе, жоқ па, олардың соңғы тынығатын жерін құрметтеуіміз керектігін айтты.