Кіріспе
Гертруда Стайнның 1909 жылғы көркем шығармасы Үш өмір (1909) - американдық жазушы Гертруда Стайнның 1905 және 1906 жылдары жазған көркем шығармасы. Кітап үш әңгімеге бөлінген: "Жақсы Анна", "Меланкэтта" және "Жақсы Лена". Үш оқиға бір-біріне тәуелсіз, бірақ барлығы Балтимордағы қиялданған қала Бриджпойнтте орналасқан.
Three Lives (1909) is a work of fiction written in 1905 and 1906 by American writer Gertrude Stein. The book is separated into three stories, "The Good Anna," "Melanctha," and "The Gentle Lena." The three stories are independent of each other, but all are set in Bridgepoint, a fictional town based on Baltimore.
Қысқаша мазмұны
"Үш өмір" атты кітапта әрқайсысы Балтиморда тұратын жұмысшы таптағы әйел туралы әңгімелейді.
"Жақсы Ана"
"Жақсы Анна" - Гертруда Штайнның "Үш өмірінің" алғашқы романы. "Бриджпойнт" романында "солтүстік Германияның төменгі орта таптарының" қызметшісі Анна Федернер туралы баяндалады. Бірінші бөлімде Аннаның Матильданың үй шаруасын басқарушы ретінде бақытты өмірі және оның сенімсіз қызметшілермен және "құқықсыз иттер мен мысықтармен" кездесетін қиындықтары сипатталады. Ол өзінің "әдеттегі иттерін" жақсы көреді: Бэби, қарт, соқыр терьер; "жаман Питер", қатты және қорқынышты; және "құйрықты кішкентай Рагс". Анна үйдегі даусыз билік, және Матильда ханыммен бірге болған бес жылда ол кезекпен төрт қызметшіге: Лиззи, Молли, Кэти және Саллиге бақылау жасайды. Кейде тіпті жалқау және мейірімді Матильда Аннаның темір қолынан бас көтергендей сезінеді; ол Аннаның үнемі ақша беріп жүргеніне алаңдайды және оны көптеген кедей достарынан қорғауға тырысады. "Жақсы Ананың өмірі" деген екінші бөлімде осы оқиғаның мән-жайы баяндалады. Германияда туылған Анна жасөспірім шағында "түстікке" көшіп барады, онда анасы өлімге ұшырайды. Ол өзінің ағасы, нан пісіруші Бриджпойнтқа көшіп келеді және жетім болған Мэри Уадсмит мырзаның және оның жас немере інісі мен немере інісінің үй шаруасын қолға алады. Кішкентай Джейн Аннаның ерік-жігеріне қарсы тұрады, бірақ Анна оны ашуландырғаннан кейін "қамқор және құрметке бөленетін" болып, тіпті Аннаға жасыл тотықты береді. Алты жылдан кейін Джейн үйленіп, Анна Мэридің жаңа үйіне кіруден бас тартады. Жесір әйел және акушер Лейнтман Аннаның өміріндегі романтикаға көмектеседі. Анна доктор Шонженге жұмысқа барады, ол жақсы бакалавр, онымен жақсы қарым-қатынаста болады. Бұрын Шонжен оған операция жасатқан болатын, ал Аннаның жалпы денсаулығы нашар: оның басы ауырады, "желпіл және тозған". Екі баласының әкесі Лейнтман Аннамен ақылдаспай баланы асырап алса, Анна ашуланып, басқа үлкен жұмысшы отбасы - Дрехтендермен көбірек уақыт өткізеді. Ол өзінің нан пісіруші ағасына да барады, бірақ қайын қарындасымен қиындықтар туады, бірақ ақырында өзінің құда қызы немересі үйленгенде, ол өзінің жинақтарына көмектеседі. Лейнтман ханым шала ойланбай пансионат ашуға шешім қабылдайды, ал Анна оған қажетті ақшаны қарыз береді, өйткені "Романтика - бұл адамның өміріндегі идеал және оны жоғалтып алу өте жалғыз". Бірде Джонниді асырап алу мәселесінде жеңілгеннен кейін, ол енді қарым-қатынаста өз еркін таңдай алмайды. ("Достық қатынаста биліктің үнемі төмендеуі болады".) Доктор Шонжен "көкірек" және "көрінішті" әйелге тұрмысқа шыққанда, Анна жаңа лауазымға орналасады. Адалдықты болжаушы қыздың жігерленуімен ол Матильдаға жұмыс істеуге барады. Бұл оның ең бақытты жылдары, ақыры оның сүйікті иті Бейби қайтыс болып, Матильда Еуропаға тұрақты түрде кетеді. "Жақсы Аннаның өлімі" атты үшінші бөлімде оның соңғы жылдары баяндалады. Анна Матильданың үйінде тұрып, интернатты қабылдап жатыр, бірақ ақысы аз, сондықтан Саллиге көмектесуден бас тартуға мәжбүр. Ол әлі күнге дейін клиенттерімен және иттерімен бақытты, бірақ тым көп жұмыс істейді және әлсірейді. Дрехтен ханым, оның жалғыз досы, оны операция жасауға көндіреді. "Содан кейін олар операция жасады, содан кейін жақсы Анна өзінің күшті, шаршап, тозған денесімен қайтыс болды". Дрехтен ханым Матильдаға жаңалықтарды жазады. Әңгіме Стейннің қарапайым және кейде қайталанатын прозасымен жазылған, бірнеше айқын диверсиялар бар, мысалы романстағы билік пен достық туралы талқылау және медиумның кіршік үйінің сипаттамасы. Стайн Анна мен оның (әйел) қарсыластарының арасындағы қақтығыстарды керемет суреттейді. Бір кезде ол Аннаның өте күрделі костюмін сипаттайды. Бір тақырып әйелдер арасындағы байланыс, өйткені баяндаушы Аннаның миссис Лентманмен "романтикасына" баса назар аударады. Анна тек қана барлық нәрсені өзіне қаратып беретін пассивті және үлкен әйелдер үшін жұмыс істегенді ұнатады, әйтпесе ол ерлер үшін жұмыс істегенді жөн көреді, өйткені "Әйелдердің көпшілігі олардың жолдарына араласты". "Жақсы Анна" Густав Флаубердің Un Coeur Simple (Үш әңгіменің біріншісі) шығармасына байланысты, ол қызметші мен оның ақырғы өлімі туралы (екі әңгіменің де бір попугай бейнесі). Бірақ Стайннің Аннасы Флоберттің Фелиситиден әлдеқайда тәлімді және қасарысқан, және, қателесуге жомарт болса да, көп жағдайда өз еркіне жетеді.
"Мелланкхата"
"Melanctha" - Үш өмірдің ең ұзақ оқиғасы, нәсіл, жыныстық қатынас, жыныстық қатынас және әйелдердің денсаулығы арасындағы айырмашылықтарға және араласқандыққа назар аударатын әдеттегіден тыс роман. Штейн кейіпкерлерді жаңаша суреттеп беру үшін қайталаудың ерекше түрін қолданады. "Melanctha", Марк Шорр оны Гейлдің қазіргі заманғы авторлары онлайн-да суреттегендей, "ашудың қисығын, оның көтерілуін, шыңы, құлдырауы, жол бойындағы келіспеушілік пен татуласу арасындағы барлық ауысулар мен модуляцияларды іздеуге тырысады". Бірақ "Меланкхатта" бір әйелдің махаббатпен болған қайғылы тәжірибесі ғана емес, ол жан-жақты дүниеде мағына мен қабылдауды табудағы ішкі күрес пен эмоциялық күрес бейнесі. Негізгі кейіпкер Меланкэта - қара нәсілді әкесі мен аралас нәсілді анасының қызы. Ол әлемдегі рөлінен қанағаттанбағандықтан, білім мен билік іздеуде. Оның даналыққа деген шөлін өмір бойы өз-өзіне қол жеткізбей, өзін-өзі қанағаттандыру мен ашуға толы саяхатқа баруға мәжбүр етеді, өйткені ол өзін отбасы мүшелеріне, ғашықтар мен достарына, әрқайсысы физикалық, эмоционалдық және білімді күшті білдіреді. Ол өзін айналасындағыларға қатысты елестетеді, бірақ олардың үміттерін үнемі қанағаттандыра алмайды. Бірақ кейіпкерлердің жынысына қарай түстер мен жыныстар әлеуметтік және романтикалық табысқа әсер етпейді. "Меланкхта" әр кейіпкерін нәсілдік дәрежелер мен санаттар бойынша бейнелейді, бірақ олардың тағдыры оқырмандар күткеннен өзгеше болады. Өмірін құрту туралы ойлар жиі Меланктайға ұнайды, ол өзін "көк" және үмітсіз деп санайды. Соңғы сатқындық және Меланкэтханың соңғы соққысы, оның жақын досы Розаның оны қабылдамауы оны сындырған және ауру қалдырады. Новелланың кульминациясында Меланкэтханы оны басып алған физикалық ауру емес, өмір бойы сезінген үмітсіздік жалмайды. Ол жиі "ауру" сезінуіне, "жарақаттануына" және "ауырсынуына" шағымданады, бірақ, мүмкін, бұл физикалық ауырсыну әрқашан оның өмірдегі тәжірибелерінен туындаған терең психикалық ауырсынуды қамтиды. Меланкэт "тұтынудан" қайтыс болды, өйткені туберкулез сол кезде кеңінен белгілі болды, оқиғаның қорытындысы. Вернер Соллорс батыл түрде былай дейді: "Штейннің модернисттік стиль мен этникалық тақырыпты біріктіруі оның жазуын американдық этникалық авторларға ерекше мәнді етті, олар реализмнен тыс нақты себептерге ие болды және Стейннің "ескі" бөлшектеуін бостандыққа жеткізетін тәжірибе деп санады. "Меланкхатта" - интерпретацияға мүмкіндік беретін күрделі нәсілдік, гендерлік және жыныстық құрылымдар бар тәжірибелік жұмыс.
"Жігіт Лена"
"Жайлы Лена" - Стайнның "Үш өмірінің" үшінші бөлімі. Ол Ленаның өмірі мен өлімі туралы, ол неміс қызын Бриджпойнтқа алып келді. Лена Америкада қызметші қыз ретінде өмір сүруді бастайды, бірақ ақырында неміс иммигранттарының ұлы Герман Кредирге үйленеді. Ерлан мен Ленаның екеуі де ерекше пассивтілікпен ерекшеленеді, ал некелері негізінен олардың үлкендерінің қалауларына құрметпен жасалады. Некеде тұрған кезінде Ленадан Херманға үш бала туады, бірақ ол үнемі пассивті және алыстаған болып өседі. Төртінші баласын көтерген Лена да, сәби де аман қалмайды, сондықтан Герман "үш жақсы, жұмсақ баласына өте қанағаттанған".
Өмірбаян
Стайнның алғашқы кітабы "QED" өлімінен кейін ғана жарық көрді. Ол 1903 жылы "Американдықтардың құрылуы" атты тағы бір еңбегін бастады және оны 1911 жылы аяқтады, бірақ 1925 жылға дейін баспаға шықпады. Стайнның Парижде бірге тұрған ағасы Лео француз тілін жақсарту үшін Флоберттің "Үш әңгімесін" аударуға талпындырды. Содан кейін ол "Үш өмір" романын жазуға кірісті. Ол бұл жобаны 1905 жылы Үш тарих деген атпен бастады және оны 1909 жылы аяқтады. Кітаптың дамуы барысында Стайн авторлық баяндаушыны, Джейн Сэндсті қосады, кейін оны тастап кетеді, мүмкін ол Джордж Сэндтің есімімен аталған, оның еңбегін бағалаған. Кітаптың басылымдардағы тақырыптары: "Автордың пайда болуы", "Бір әйелдің тарихы" және басқалары. 1904 жылы Лео Штайн Пол Сезаннның суреті Портрет мадам Сезаннды сатып алды (1881 ж. шамасында), ол суретшінің әйелі жоғары арқалы қызыл креслода отырып, желдеткіш ұстап отырған. Бұл сурет Гертруда Стайнның "Үш өмір" романын жазған кезде оның үстелінің үстінде ілінеді. Осы кезеңде Пикассо Гертруда Штайнның портреті (1906) суреттеледі, онда шашты, қолды және бет маскасын Сезаннның әйеліне ұқсатады.
Стиль
Штайнның кейінірек жазған күрделі шығармаларынан айырмашылығы - "Үш өмір" повесінің баяндау стилі салыстырмалы түрде қарапайым. Штайн "Алиса Б. Токластың өмірбаянында" кітаптың баспасынан келген елшінің оған келіп, оның америкалық екенін білгеніне таңғалып, шетелдік көрінетін синтаксис қасақана жасалғанын уәде еткенін жазды. Штейн Флобер мен Сезаннның екеуіне де өз тақырыптарын қатаң түрде бейнелеуден гөрі, сөз білдіру құралдарына деген құлшыныстары үшін құрмет көрсетті. Штайн американ әдебиетінде кең тараған натурализмнен бас тартуды қалады. Оның ағасы Лео оның назарын Сезанн картиналарының композициялық аспектілеріне аударды, әсіресе оның ықтималдыққа емес, бейнеленген фигуралардың кеңістіктік қатынастарына назар аударды. Сол сияқты, өзінің жазуында Штайн кейіпкерлердің арасындағы қозғалыстың қатынастарына назар аударды және композицияның әрбір бөлігі басқалары сияқты салмақ болуы керек деп ойлады.
Жариялану тарихы
Стайнның серіктесі Элис Б. Токлас "Үш өмір" сынақтарын дайындауға көмектесті. Оның стилі ерекше болғандықтан, кітапты шығаруды табу қиын болды. Оның ағасы Леоның досы, жазушы Хатчинс Хапгуд, кітаптың мүмкіндіктеріне күмәнданып қараса да, оны табуға көмектесуге тырысты. Оның алғашқы бас тартуы Питс Даффилд пен компанияның Питтс Даффилдінен келді, ол кітаптың француз ықпалын мойындады, бірақ оның "өте әдеби" және реалистік қасиеттерін қабылдады, ол қазіргі замандағы оқырмандарды табады деп сенді. Әдеби агент Флора Холли мен Стайнның досы Мейбл Уикс де баспагердің қызығушылығын туғызбай алды. Бір жыл бойы бас тартудан кейін, тағы бір досы Мэри Букставер Нью-Йорктің бос сөз баспасын тапты; Стейн өзінің шығындарымен 660 долларға Үш өмірді басып шығарды. Бұл оның алғашқы басылып шыққан кітабы. Алғашқы басылымның 500 данасы 1909 жылдың 30 шілдесінде шығарылды.
Қабылдау және мұра
Стайн кітаптың көшірмелерін танымал жазушылар Арнольд Беннеттке, Х. Г. Уэллске, Джордж Бернард Шоу мен Джон Галсвортиге жіберді және кітап коммерциялық табысқа жетеді деп үміттенді. Кітап аз сатылды, бірақ әдеби ортада ол туралы айтылды. Джонс Хопкинс университетінің психология мұғалімі Уильям Джеймс оны "жаңа, әдемі реализм" деп атады. Кейінгі шығармаларына қарағанда кішірейгенімен, бұл кітап стилі жағынан радикалды деп саналды. Жазушы Израиль Зангвилл: "Мен әрқашан оның ақыл-ойы дұрыс жас әйел екенін ойлайтынмын, оның қымбатты ағасы үшін бұл қандай ауыр соққы болуы керек" деп жазды. 1910 жылдың басында Чикаголық "Рекорд геральд" газетінің бір сыншысы Стейннің "аналогты әдістері" мен Генри Джеймстің "өз білетін әлемін әңгіме арқылы таныстыратын" зерделі еңбектері туралы жазды; Стейннің "мұңайған адамдар Джеймстің адамдары сияқты шындықпен көрсетілді, олар сөйлеумен ғана емес, сөйлеген кезде өмір сүреді". Штайн бұл кітаптың көшірмелерін африкалық америкалық жазушылар В. Дю Боис пен Букер Т. Вашингтон. Афроамерикандықтардың Меланкхада Стайнның бейнелеуіне реакциясы әртүрлі болды: роман жазушы Ричард Райт "негр өмірінен таңғажайып және ақылға қонымды ештеңе таппаған" шағир Клод МакКей "теңізге терең, таза негр диалектісінде сөйлейтін әже сөзін ести алатынын" жазды. Мелканча, мулатка, еврей әйел болуы мүмкін". Үш өмір - Стайнның ең көп оқылатын кітабы болып табылады, ол 1914 жылы шыққан "Кубистік" тендерлік түймешіктер сияқты кейінгі шығармаларына қарағанда қол жетімді деп саналады.
what a terrible blow this must be for her poor dear brother." A reviewer for the Chicago Record Herald wrote in early 1910 of the "analogous methods" of Stein and the subtle works of Henry James, who "presents us the world he knows largely through conversations"; Stein’s "murmuring people are as truly shown as are James' people who not only talk but live while they talk". Stein sent copies of the book to African American writers W. E. B. Du Bois and Booker T. Washington. African American reactions to Stein's portrayal of Melanctha varied: novelist Richard Wright wrote that he could "hear the speech of grandmother, who spoke a deep, pure Negro dialect", while poet Claude McKay "found nothing striking and informative about Negro life. Melanctha, the mulatress, might have been a Jewess." Three Lives continues to be the most widely taught of Stein's books, considered more accessible than her later works, such as the "Cubist" Tender Buttons which followed in 1914.