Кіріспе

2000 жылы Ян Ранкиннің криминалды романы. "Қараңғылықта" - 2000 жылы Ян Рэнкиннің қылмыс романы. Бұл Инспектор Ребус романдарынан он біріншісі. Ол 2005 жылы Du fond des ténèbres деген атпен Grand Prix du Roman Policier (Франция) сыйлығын жеңіп алды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

1999 жылы Шотландия парламенті 300 жылдан кейін Эдинбургте қайта ашылмақшы еді. Роман 1998 жылдың желтоқсанында, 1979 жылдың алғашқы айларына айтарлықтай сілтеме жасалып, Шотландия парламентіне арналған референдум жеткілікті дауыс ала алмады. Романның екі кезеңді де (1978-1979 және 1998-1999) таныстыруында Эдинбургтегі жылжымайтын мүлік пен құрылыс гүлдеп жатыр, бандиттер жаңа ұсынылып отырған мекемеге жақын аймақтарда болжамды. Детектив инспектор Джон Ребус жаңа мекемемен қауіпсіздікті қамтамасыз ету жөніндегі комитетте, Эдинбургтің түрлі бөлімшелерінің детективтерімен бірге. Жаңа Парламентке қосылатын Квинсбери үйін аралап жүргенде, комитет мүшелері ежелгі шатырды ашады және мумияланған кісі өлтіру құрбандығын табады. Бұл істі тергеу кезінде 1979 жылы, яғни құрбан қаза тапқан кезде ғимараттың қайта жаңартылуы туралы мәліметтерді қарастыру қажет. Родди Грив есімді лейборист MSP кандидаты Куинсберри үйінің аумағында өлтірілген күйінде табылды. Грив Эдинбургтің бай және өнерлі отбасының мүшесі, оның ішінде суретші ана, Тори парламенті депутаты, Ребус жас кезінде әйгілі модель болған әпке және 1979 жылы жоғалған ағасы бар. Гривті өлтіру маңызды іс, оны DI Дерек Линфордқа, амбициясы мен перспективалары бар жас жігітке тапсырады; Дегенмен, Ребус өз әдістерін артық көреді. Сол уақытта, полиция инспекторы Шивон Кларк жыныстық қылмыстар бөліміне ауыр жағдайдан келіп, өзін-өзі өлтірудің куәсі болады және сол істі тергейтін офицер болады. 1980 жылға дейін ешқандай тарихы жоқ, бірақ банкте көп ақшасы бар баспанасыз адам өз-өзіне қол жұмсады. Ол мен Ребус тергеу туралы ақпарат алмасқан кезде, олар ұзақ уақыт бұрын болған кісі өлтіру және Грив ісі екеуін шешуге немесе кем дегенде бір тұжырымға келтіруге көмектесетін қиылыстар табады. "Үлкен Гер" Кафферти, Ребус түрмеге жіберген мафиози, қазір қалада пайда болды, өйткені ол қатерлі ісікпен өліп жатыр деп болжанады. Ребус 70-ші жылдардың аяғында жергілікті мафиозилер мен жылжымайтын мүлік туралы көбірек білуге тырысады, сонымен қатар онкологиялық алаяқтықты ашып, оны тағы да сөрелердің артына қоюға шешім қабылдайды.

Құрылымы

Роман 1998 жылдың желтоқсан айында өтеді, 1999 жылдың 1 қаңтарында аяқталады. Барлық іс-әрекеттер 1999 жылғы Шотландия парламенті сайлауына дейін өтеді. Роман үш бөлікке бөлінеді, Сара Уильямстың "Ескі астроном өзінің шәкіртіне" өлеңінің соңғы екі жолынан жалпы эпиграф (эпиграфта төртбұрышты ретінде орнатылған); бұл эпиграф кітаптың атауын және "мұның жаны жарықта көтеріледі" деген оптимистік үмітті береді. Үш бөлік "Тығылу сезімі" (тарау. 115), "Қолай және қараңғы" (тарау. 16 - 28) және "Бұл тұманнан тыс" (тарау. 29-42) деген жолдарды қараңыз. Бірінші және үшінші бөліктерде эпиграфтар бар (1-бөлік Декон Блюдің "Wages Day" әнінен, ал 3-бөлік Ангус Кальдердің өлеңінен); 2-бөліктің тақырыбы Хью МакДиармидтің 1-тарауда Ребус өзіне келтірген өлеңінен алынған. Ян Ранкин сұхбатында бұл романы Родди Грийвтің Шотландия парламенттегі мансабынан кейінгі трилогияның бірінші бөлігі ретінде жоспарлағандығын атап өтті; дегенмен, ол Роддиді романда ертерек өлтіруді және тек "бір кітаптық трилогия" шығаруды шешті. 3-тараудағы Грийвтер отбасының бай және жайбарақат сипаттамасы Роддиді бірнеше кітапқа айналдырудың бұрынғы жоспарын көрсетеді.

Ребус романдарындағы орны

Жарияланған кездегі сұхбатында Ранкин Ребус зейнеткерлік жасқа жақындап келе жатқанын атап өтті, сондықтан менің ойымша, менде тағы бес немесе алты Ребус кітабы бар, ең көп дегенде. Ребус "Exit Music" -те зейнеткерлікке шығады, бұл алтыншы Ребус кітабы "Қараңғылықта" орнатылған, бірақ шын мәнінде серия оның зейнеткерлікке шыққаннан кейін жалғасты. Алайда, "Қараңғыда" кітабындағы екі өзгеріс осы оқиғаға дайындық болып көрінеді. "Тыңдаудың соңғы проблемасы" романының бір өзгерісі - Моррис Джеральд Каффертидің 1993 жылы "Қара кітап" романынан бастап Барлинни түрмесінен шығуы. Кейфферти Ребустың әр романында басты антагонист бола алмаса да, ол Exit Music-ке дейін және одан кейін де маңызды болып қала береді. Оның "Қараңғылықта" рөлі сол кездегі бір сыншыны бірнеше, әсіресе бірнеше романның уақытында [Ребус] мен Каффертидің бірге тұтқындалып, Рейхенбах шарлауығының каледондық баламасынан жоғалып кетуін көрсететін соңғы құпияны көретін болады. Тағы бір өзгеріс - Сиобхан Кларк рөлінің кеңейуі. Тағы бір полиция детективінің кейіпкерін жасау Ранкинге Ребус пенсияға шыққаннан кейін Ребус әлемі туралы жазуды жалғастыруға мүмкіндік береді, бірақ басқа көзқараспен. Романдағы осы уақытқа дейін Кларк Ребус үшін көмекші болып келді - "жаман қыз көмекшіден" көп емес. Дегенмен, "Қараңғылықта" ол көптеген тарауларда зорлау мен өзін-өзі өлтіруді тергейтін жалғыз немесе негізгі көзқарас кейіпкері болып табылады. Бұл үлгі басқа кітаптарда да жалғасады, өйткені ол Ребустан басқа жағдаймен немесе істің мүлдем басқа аспектісімен жұмыс істейді. Лаура Северин "Exit Music" басылымы кезінде жазған хатында Ребус, Кафферти және Кларктың рөлдерін былайша сұрыптады: "Ребус жамандық пен жақсылық бойынша құрылған патриархатқа инвестиция салған, ал Кларк әлеуметтік, мәдени және саяси күрделіліктерге озық бейімділік танытатын постпатриархалды әлемнің тұрғыны болып табылады. Кларктің "постпатриархалды" әлемі Ребус пен Каффертидің күресін әлі күнге дейін алмастырмаса да, "Қараңғылықта" бұл оның тұңғыш роман.