Кіріспе

Гронинген теологиясы - XIX ғасырдың ортасында Голландия реформаторлық шіркеуінде теологиялық рационализм мен ортодоксалды кальвинизм арасындағы орта жолды іздеген теологиялық қозғалыс. Гронинген теологиясының жаңашыл өкілдері - Петрус Хофстед де Грот (1802-1886), Йохан Фредерик ван Оордт (1794-1852), Луи Герлах Парео (1800-1866) - Гронинген Корольдік университетінің профессорлары болды. Олар 1835 жылдан бастап апта сайын достармен және пасторлармен Жаңа келісімді зерттеу үшін кездесті. Профессор Виллем Мюрлинг (1805-1882) 1839 жылы Ван Оордт Лейденде кафедраны қабылдағаннан кейін қоғамға қосылды. Гронинген діни қызметкерлері ең алдымен 1837 жылдан 1872 жылға дейін шыққан "Wärheid in Liefde" (Сүйіспеншіліктегі ақиқат) атты журналы арқылы бүкіл ел назарын аударды. Гронинген мектебінің теологиясында практикалық христиандық тәрбие туралы түсінік басты орынға ие болды. "Барлығын басқаратын негізгі ой формасы мынау, - деп жазды Хофстед де Грот, - христиандық туралы ең басты нәрсе - Құдайдың Иса Мәсіхте бізге берген аян және білім, бізді Құдаймен көбірек сәйкестікке келтіру үшін. - Олар Платониялыққа сүйенді, әсіресе философ Филип Виллем ван Хьюсте (1778-1839) арқылы, христиандық қалыптасу туралы түсінігін түсіну үшін; Хофстед де Грот шіркеуді Платон өз Республикасындағы мемлекетке қате тағайындаған міндетпен, атап айтқанда, оның азаматтарын қалыптастырумен айыптады. Т. ретінде. Л.Хайтжема атап өткендей, Гронинген мектебінің шіркеуді қалыптасу орнына баса назар аударғаны оны он сегізінші ғасырдағы теологиялық рационализмнен ерекшелендірді. Грониген мектебінің теологиясында ұлтшылдық ұстаным қалыптасты. Гронинген діни қызметкерлері Мартин Лютер мен Джон Кальвинді құрметтегенмен, француз тілді босқындарды Дордт Синодында (1619 ж.) доктриналық төзімділік туралы жергілікті дәстүрлерді құрметтемейтін қатал кальвинизмді әкелуде кінәлады. Гронинген діни қызметкерлері Томас Кемписке, Вессел Гансфортқа, Дезидериус Эразмға, Корнелиус Янсенге және Йоханнес Коксейге, тағы басқаларға рухани алдыңғы қатар ретінде қарады. Олар Фридрих Шлейермахер сияқты қазіргі неміс теологтарының ықпалына қатысты көбірек алаңдаушылық танытты, бірақ соған қарамастан көптеген адамдар оларды салыстырды. Грониген мектебі теологияға деген көзқарасында толығымен христоцентрикалық болды, бірақ дәстүрлі ілімдік тұжырымдамаларға қатысты жиі ревизионисттік болды. Грониген мектебінің классикалық христологиялық және үчилтіктік ілімдерді қайта қарауы оларды Голландия реформаторлық шіркеуіндегі православиелік топтармен қайшылыққа әкелді. 1826-1829 жылдары Гронинген провинциясындағы Ульрумда пастор болып қызмет еткен Хофстед де Грот 1833 жылы өзінің мұрагері Хендрик де Кокпен 1834 жылы мемлекеттік шіркеуден бөлініп шыққан. Кейбіреулер Гроньен мектебінің ілімдерін бұл мұрагерлік үшін ішінара жауапты деп санайды, бұл айыптауды Хофстед де Грот әділетсіз деп санайды. 1842 жылы Ревильмен байланысты және Гийом Грен ван Принстерер бастаған православиелік миландар тобы Голландия реформаторлық шіркеуінің синодына Гронинген мектебін конфессиялық нормаларына қайшы деп жариялауға шақырды. Синод бұл өтінішті техникалық себептермен қабылдамағандан кейін, "Гаагадан келген жеті мырза" деп аталатын бұл адамдар шіркеу мүшелеріне тікелей үндеу жасап, оларды Гронинген мектебінің ықпалына қарсы тұруға шақырды. Гронингендегі шіркеу басшылары Гронинген діни қызметкерлерін қолдағанын ашық айтқаннан кейін дау басылды. Гронинген мектебі он тоғызыншы ғасырдағы Голландия реформаторлық шіркеуінде үлкен ықпал жасаса да, ол тұрып жатқан орталық тұрақсыз болып шықты және модернисттік және ортодоксальды топтар арасындағы өсіп келе жатқан ажырымды ұстай алмады.