Кіріспе

Breviquartossan pterosaur of the Late Jurassic Sordes) туысы - Қазақстандағы Қарабастау Свитаның соңғы юралық (Оксфорд/Киммеридж) кезеңіндегі шағын птерозавр. Бұл тұқымға 1971 жылы Александр Григорьевич Шаров ат қойған. Тип түрі - Sordes pilosus. Жанр атауы латын тілінде "қоқыс" немесе "қоқыс" дегенді білдіреді; бірақ Шаров оны "нехист" деп аударады, бұл "шайтан" немесе "жаман рух" дегенді білдіреді, сондықтан мақсатты аударма "құйрықты шайтан" (белгілі атауы латын тілінде "құйрықты" дегенді білдіреді; sordes әйел жынысына қарамастан, ол әлі пілозаға өзгертілмеген).

Ашылу

Sordes PIN 2585/3 голотипке негізделген, ол плитада шағылған салыстырмалы түрде толық скелеттен тұрады. 1960 жылдары Қазақстандағы Қаратау тауының етегінде табылған. Шаров бұған дейін екінші үлгісін ұсынған: ПИН 2470/1, бұл да бір тақтада салыстырмалы түрде толық скелет. 2003 жылы тағы алты дана табылды.

Сипаттама

Сордстың қанатының ұзындығы 0,63 м. Қанаттары салыстырмалы түрде қысқа болды. Шаров пен Унвиннің айтуынша, сордестің аяқ жағына бекітілген қанатты мембраналары және аяқ арасына мембранасы бар. Оның мойны қысқа болды. Оның құйрығы ұзын, ұзындығы жартысынан аса, соңы ұзын шанақпен.

Бас сүйек пен тістер

Оның шашы ұзын, тік, тік, дөңгелек емес, жұқа болатын. Бас сүйегінің ұзындығы 8 см-дей. Көптеген птерозаврлардан айырмашылығы, оның бас жотасы жоқ. Жақсылықтардың алдыңғы жартысындағы тістер үлкен және олжаны ұстауға көмектесетін тісті. Бұлардың артында, жақтың артқы жартысында, алдыңғы жақтағы тістерге қарағанда әлдеқайда кішірек және көп тістер бар, бұл олардың көбірек соғу үшін болғанын білдіреді. Бұл тістердің екеуі де аулау қиын, бірақ жеу үшін күш салу керек болған жемді арнайы түрге айналдырды. Мүмкін, бұл тіршілік иелері - омыртқасыз жануарлар, олардың экзоскелеті қаттырақ, немесе су астында тіршілік ететін жануарлар, оларды ұстап алу өте сымбат, содан кейін оларды жұту үшін оларды біраз қимылдату керек.

Пикно талшықтары

Қалған қалдықтар жұмсақ бөліктердің, мысалы, мембраналар мен жүн тәрізді жіптердің қалдықтарын көрсетеді. Бұл птерозаврлардың денесін жіп тәрізді жүнмен қаптаған, кейіннен пикнолиздер деп аталатын алғашқы айқын дәлел болды. Пикно талшықтары оқшаулау ретінде қызмет етті, бұл топтың жылы қанды екенін көрсетеді және ұшқышты профилін қамтамасыз етеді. Пикнолиндер екі негізгі түрге бөлінеді: қанаттың шеткі бөлігінде ұзын және дененің жанында қысқа. 1990 жылдары Дэвид Унвин екі түрдің де негізінен шаштар емес, ұшу мембраналарының талшықтарын нығайтатынын дәлелдеді. Кейіннен ол жаңа үлгілер табылғаннан кейін, пикнолиндер түріндегі "түйе" шынымен де денесінде бар екенін атап өтті.

Жіктеу

Сордс Rhamphorhynchidae тұқымдасына жатқызылды. Олар триас дәуірінің аяғында пайда болған және юра дәуірінің аяғында тірі қалған ең ерте кездескен птерозаврлар болды. Унвиннің айтуынша, Rhamphorhynchidae ішіндегі Sordes Scaphognathinae тұқымдасына жататын. Алайда Александр Келлнер мен Лю Юньчан сияқты басқа зерттеушілер Сордстың рамфоринхид емес, әлдеқайда базальды екенін көрсететін кладистік талдаулар жасады.