Кретарий кезеңінің Оңтүстік Америкалық қанатты кесірткесі – Птеродаустро
Pterodaustro
Pterodaustro: Аргентина мен Чилиде табылған ежелгі қазба ұшқыш рептилия. 105 млн жыл бұрынғы крейд кезеңінен қалған сүйектері зерттелді. Палеонтология.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ерте креда кезеңінен таралған тісті жақтарлы птерозаврлар туысы.
Genus of ctenochasmatid pterosaur from the Early Cretaceous
Птеродаустро – Оңтүстік Америкада кездесетін тісті жақтарлы птеродактилоидты птерозаврлар туысы. Оның қазба қалдықтары шамамен 105 миллион жыл бұрынғы ерте креда кезеңіне жатады.
Pterodaustro is a genus of ctenochasmatid pterodactyloid pterosaur from South America. Its fossil remains dated back to the Early Cretaceous period, about 105 million years ago.
Ашылуы және атауы
Алғашқы қазба қалдықтары, олардың ішінде холотип PVL 2571, яғни сан сүйегі, 1960 жылдардың соңында Жозе Бонапарт Аргентинаның Сан-Луис провинциясындағы Лагарсито формациясында, Альб кезеңіне жататын қабаттарда табылды. Кейіннен бұл туыс Чилиде Санта-Ана формациясында да кездесті. Аргентиналық табылған орында, үлкен "Loma del Pterodaustro" деп аталатын жерде, содан бері бірнеше экспедициялар барысында 750-ден астам Pterodaustro үлгісі жиналды, олардың 288-і 2008 жылға дейін тізімделді. Бұл түрді жұмыртқадан ересекке дейінгі барлық өсу сатыларынан белгілі үлгілері бар, ең жақсы зерттелген птерозаврлардың біріне айналдырды. Бұл туысқа 1969 жылы Жозе Бонапарт әлі толық сипатталмаған nomen nudum ретінде ат қойды. 1970 жылы алғашқы сипаттамасы жарияланып, атау жарамды деп танылды, типтік түрі Pterodaustro guiñazui болды. Туыстың атауы грек тіліндегі "қанат" деген мағынаны білдіретін птерон және латын тіліндегі "оңтүстік (жел)" деген мағынаны білдіретін австр сөздерінен құралған. Бұл элементтер птерон де австро, "оңтүстік қанаты" деген қысқартылған түрінде біріктірілген. Бұл атау палеонтолог Роман Гвиньясудың құрметіне берілген. 1978 жылы Питер Веллнхофер оны гуиназуи деп өзгертті, себебі нақты атауларда тильда сияқты диакритикалық белгілерге рұқсат етілмейді.
The first fossils, among them the holotype PVL 2571, a thigh bone, were discovered during the late 1960s by José Bonaparte in the Lagarcito Formation, situated in the San Luis Province of Argentina, and dating from the Albian. The genus has later also been found in Chile in the Santa Ana Formation. At the Argentine site, the just large "Loma del Pterodaustro", since then, during several expeditions, over 750 Pterodaustro specimens have been collected, 288 of them having been catalogued until 2008. This makes the species one of the best known pterosaurs, with examples from all growth stages, from egg to adult. The genus was named in 1969 by José Bonaparte as an as yet undescribed nomen nudum. The first description followed in 1970, making the name valid, the type species being Pterodaustro guiñazui. The generic name is derived from Greek pteron, "wing" and Latin auster, "south (wind)". The elements are combined as a condensed pteron de austro, "wing from the south". The specific name honors paleontologist Román Guiñazú. It was amended in 1978 by Peter Wellnhofer into guinazui, because diacritical signs such as the tilde are not allowed in specific names.
Сипаттама
Птеродаустроның бас сүйегі өте ұзын, дей тұрғанмен ұзын. Көз ұяларының алдындағы бөлігі бас сүйегінің ұзындығының 85 пайызын құрайды. Ұзын мұрын және төменгі жақ күшті иілген, мұрын ұшының жанамасы жақ буынының жанамасына перпендикуляр. Pterodaustro төменгі жағында мыңға жуық қыл тәрізді өзгертілген тістері бар, олар суда шабақ, планктон, балдырлар және басқа да ұсақ тіршілік иелерін сүзуге арналған болуы мүмкін. Бұл тістер көбінесе жеке тіс қуыстарында емес, жақ шеттеріне параллель екі ұзын ойыста орналасқан. Олардың ұзындығы және көлденең қимасы сопақ, ені шамамен 8 см. Алғашқыда бұл құрылымдар нағыз тістер емес деген күдік болған, бірақ кейінгі зерттеулер олардың эмаль, дентин және қабықшаны қоса алғанда, қалыпты тістер сияқты құрылғанын көрсетті. Өте қатты материалдан жасалғандықтан да, олардың ұзындығы мен енінің арақатынасы өте жоғары болғандықтан, белгілі бір деңгейде иілгіш болуы мүмкін, 45 градусқа дейін иілуі мүмкін. Жоғарғы жақта да тістер болған, бірақ олар өте кішкентай, жалпақ конус тәрізді негізі және шпатель тәрізді бас бөлігі бар. Бұл тістердің жеке тіс қуыстары жоқ, бірақ олар арнайы тіс төсегіндегі байланыстырғыш тіндермен ұсталып тұрған сияқты. Тіс төсегі сонымен қатар кішкентай сүйек тілімшелерімен жабылған. Бас сүйегінің артқы бөлігі де ұзын және төмен орналасқан, төменгі шатыр шығырының белгілі бір көріністері бар. Pterodaustro ересектердегі қанаттың ең үлкен аумағы шамамен және ең үлкен дене салмағы шамамен болды. Оның артқы аяқтары жеткілікті мықты және аяқтары үлкен. Оның құйрығы птеродактилоидтерге тән ерекше ұзын, онда жиырма екі құйрық омыртқасы бар, ал осы топтың басқа өкілдерінде он алтыдан аспайды.
Pterodaustro has a very elongated skull, up to long. The portion in front of the eye sockets comprises 85 percent of skull length. The long snout and lower jaws curve strongly upwards; the tangent at the point of the snout is perpendicular to that of the jaw joint. Pterodaustro has about a thousand bristle like modified teeth in its lower jaws that might have been used to strain crustaceans, plankton, algae, and other small creatures from the water. These teeth stand for the most part not in separate alveoli but in two long grooves parallel to the edges of the jaw. They have a length of and are oval in cross section, with a width of just At first it was suspected these structures were not true teeth at all, but later research established they were built like normal teeth, including enamel, dentine and a pulp. Despite being made of very hard material, they might still have been flexible to some extent due to their extreme length width ratio, a bend of up to 45 degrees being possible. The upper jaws also carried teeth, but these were very small with a flat conical base and a spatula formed crown. These teeth also do not have separate tooth sockets but were apparently held by ligaments in a special tooth pad, that was also covered with small ossicles, or bone plates. The back of the skull was also rather elongated and in a low position; there are some indications for a low parietal crest. Pterodaustro had a maximum adult wingspan of approximately and a maximum body mass of approximately Its hindlimbs are rather robust and its feet large. Its tail is uniquely elongated for a pterodactyloid, containing twenty two caudal vertebrae, whereas other members of this group have at most, sixteen.
Палеобиология
Птеродаустро тісті тарағымен азығын сүзіп алған болуы мүмкін, бұл әдіс қазіргі фламинголарда да кездеседі. Тамағын ұстағаннан кейін, Птеродаустро жоғарғы жағындағы кішкентай, дөңгелек тістерімен ұнтақтаған. Басқа ктенохазматоидтар сияқты, Птеродаустроның да ұзын денесі және пропорционалды түрде ірі, жайылып орналасқан артқы аяқтары бар, бұл жүзуге бейімделудің нәтижесі. Роберт Баккердің пікірінше, фламинголардағыдай, осы птерозаврдың тамақтануы қызғылт түске ие болуы мүмкін. Кем дегенде екі Птеродаустро үлгісі табылды: MIC V263 және MIC V243, олардың асқазан қуысында асқазан тастары болған, бұл кез келген птерозавр үшін алғаш рет тіркелді. Бұрышты шеттері бар кішкентай тастардың жиынтығы, Птеродаустроның сүзіліп тамақтану арқылы негізінен кішкентай, қатты қабықты су омыртқасыздарымен қоректенгенін көрсетеді. Мұндай жәндіктер қазба жатқан жердің шөгінділерінде көптеп кездеседі. Птеродаустроның өсу кезеңдерін зерттеу нәтижесінде, жас дарақтар алғашқы екі жылында салыстырмалы түрде жылдам өсіп, ересектердің шамамен жартысына жететіні анықталды. Содан кейін олар жыныстық жағынан жетіліп, төрт-бес жыл бойы өсуі баяулап, соңында тоқтатылды. 2004 жылы жұмыртқадағы Птеродаустро эмбрионы табылды, үлгісі MHIN UNSL GEO V246. Жұмыртқа сопақта, ұзын және ені, ал оның иілгіш қабығы 0,3 миллиметрлік кальцит қабатымен жабылған. 2014 жылы үш өлшемді сақталған жұмыртқалар туралы хабарланды. Птеродаустроның склеральды сақиналарын қазіргі құстар мен бауырымен жорғалаушылармен салыстыру, оның түнгі өмір салты болғанын және түнде қоректенетін қазіргі ансериформды құстарға ұқсас белсенділік үлгілерін көрсетіп тұр, бірақ бұл зерттеу әдісіне кейбір зерттеушілер күмәнмен қарайды. Ұзын денесі, мойны және салыстырмалы түрде қысқа аяқтары болғандықтан, Птеродаустро птерозаврлар арасында ұшу қиындығымен ерекшеленді. Төрт аяқты птерозаврдың ұшыру механизмімен де, ашық кеңістікте ғана мүмкін болатын, тіксіз және жылдам ұшып кетуді қажет еткен болар еді, дәл қазіргі қаздар мен аққулар сияқты.
Pterodaustro probably strained food with its tooth comb, a method called "filter feeding", also practised by modern flamingos. Once it caught its food, Pterodaustro probably mashed it with the small, globular teeth present in its upper jaw. Like other ctenochasmatoids, Pterodaustro has a long torso and proportionally massive and splayed hindfeet, adaptations for swimming. Robert Bakker suggested that, like flamingos, this pterosaur's diet may have resulted in a pink hue. At least two specimens of Pterodaustro have been found, MIC V263 and MIC V243, with gizzard stones in the stomach cavity, the first ever reported for any pterosaur. These clusters of small stones with angled edges support the idea that Pterodaustro ate mainly small, hard shelled aquatic crustaceans using filter feeding. Such invertebrates are abundant in the sediment of the fossil site. A study of the growth stages of Pterodaustro concluded that juveniles grew relatively fast in their first two years, attaining about half of the adult size. Then they reached sexual maturity, growing at a slower rate for four to five years until there was a determinate growth stop. In 2004 a Pterodaustro embryo in an egg was reported, specimen MHIN UNSL GEO V246. The egg was elongated, long and across, and its mainly flexible shell was covered with a thin layer of calcite, 0.3 millimeters thick. Three dimensionally preserved eggs were reported in 2014. Comparisons between the scleral rings of Pterodaustro and modern birds and reptiles suggest that it may have been nocturnal and similar in activity patterns to modern anseriform birds that feed at night, although method of this research is questioned by some researchers. Because of its long torso and neck and comparatively short legs, Pterodaustro was unique among pterosaurs in having difficulties to launch. Even with the pterosaurian quadrupedal launching mechanism, it would have required frantic and fairly low angled take offs possible only in open areas, much like modern geese and swans.