Кіріспе

Америкалық джаз әншісі (1907–1994) – музыкант.

Кэбелл Каллоуэй III (25 желтоқсан 1907 – 18 қараша 1994) – американдық джаз әншісі және оркестр жетекшісі. Ол Харлемдегі Cotton Club-та жиі орындаған, ол жерде свинг дәуірінің танымал вокалисіне айналды. Джаз бен водевильді үйлестіру арқасында ол 65 жылдан астам дамыған мансабында үлкен даңққа ие болды. Каллоуэй энергикалық скат әнінің шебері болды және 1930 жылдардың басынан 1940 жылдардың соңына дейін АҚШ-тағы ең танымал би оркестрлерінің бірін басқарды. Оның құрамында трубашылар Диззи Гиллеспи, Жонах Джонс және Адольфус "Док" Читем, саксофонистер Бен Вебстер және Леон "Чу" Берри, гитарист Дэнни Баркер, басист Мильт Хинтон және барабаншы Кози Коул болды. Каллоуэй 1930 және 1940 жылдары бірнеше хит-жазбаларын шығарды, ол бір дискінің миллион данасын сатқан алғашқы африкалық-американдық музыкант атанды. 1931 жылы жазылған "Minnie the Moocher" әнінен ол джаздың "Hi de ho" адамы ретінде танылды. Ол Billboard чартында бес онжылдық бойы (1930-1970 жылдар) көтерілді. 1993 жылы Каллоуэй АҚШ Конгресінен Ұлттық өнер медалін алды. 2008 жылы ол өлімінен кейін "Grammy Lifetime Achievement Award" сыйлығымен марапатталды. Оның "Minnie the Moocher" әні 1999 жылы Grammy атақ-даңқ залына енгізілді, ал 2019 жылы Конгресс кітапханасының Ұлттық жазбалар тізіліміне қосылды. Үш жыл өткен соң, 2022 жылы Ұлттық кино тізілімі оның үй фильмдерін "мәдени, тарихи немесе эстетикалық маңызға ие фильмдер" ретінде сақтап қалу үшін таңдады. Ол сондай-ақ Биг-Бенд және Джаз атақ-даңқының және Халықаралық Джаз атақ-даңқының залына енді.

Ерте өмір

Кэбелл Каллоуэй III 1907 жылғы 25 желтоқсанда Нью-Йорк штатының Рочестер қаласында афроамерикалық отбасында дүниеге келді. Оның анасы Марта Юлалия Рид – Морган мемлекеттік колледжінің түлегі, мұғалім және шіркеу органшысы болған. Оның әкесі Кэбелл Каллоуэй кіші 1898 жылы Пенсильвания штатының Линкольн университетін бітіріп, заңгерлік қызметпен және жылжымайтын мүлік саласында жұмыс істеді. 1919 жылы отбасы Мэриленд штатының Балтимор қаласына көшіп келді. Ұзақ өтпей әкесі қайтыс болды, ал анасы Джон Нельсон Фортунга қайта үйленді. Каллоуэй Батыс Балтимордың Друид Хилл ауданында өсті. Ол көбінесе мектепке бармай, газет сату, аяқ киім шылау және Пимлико ат жарыс жолында жылқыларды салқындату арқылы ақша табумен айналысты, сонда ол ат жарысына қызығушылық танытып, жылқы жарысына тікелей ставка жасауды үйренді. Шіркеудің баспалдағында ойнап отырғаны үшін анасы оны 1921 жылы Пенсильвания штатының Честер округіндегі анасының ағасы басқаратын Даунингтаун өндірістік және ауыл шаруашылығы мектебіне – реформалық мектепке жіберді. Ол 1925 жылы Фредерик Дуглас орта мектебін бітірді.

1927-1929: Карьераның алғашқы жылдары

1927 жылы Каллоуэй үлкен әпкесі Бланш Каллоуэймен бірге танымал қара нәсілді музыкалық ревю «Plantation Days» гастрольдік сапарына қатысты. Каллоуэйдің анасы оның әкесі сияқты заңгер болуын қалағандықтан, сапар аяқталған соң ол Чикагодағы Крейн колледжіне түсті, бірақ оның ән айту мен көңіл көтеруге құштарлығы артық болды. Крейнде оқып жүргенде ол әншілік мансабын дамыту үшін «Гарлем глобтроттерс» баскетбол командасының ұсынысын қабылдамай, баскетбол ойнаудан бас тартты. 1929 жылы Каллоуэй оркестрмен бірге Нью-Йоркке көшті. Олар 1929 жылдың 20 қыркүйегінде «Савой балуан залында» өнер көрсетуді бастады. «Алабамиялықтар» тобы тараған кезде Армстронг Каллоуэйді «Коннидің ыстық шоколадтары» музыкалық ревюындағы әншіге алмастыруды ұсынды. Каллоуэй ревюде өнер көрсетіп жүргенде, «Миссуриліктер» оны өз тобының жетекшісі қылып шақырды.

19301955: Жетістік

1930 жылы Миссури тұрғындары Кэб Каллоуэй және оның оркестрі деп танылды. Нью-Йорктің Гарлем қаласындағы Cotton Club-та 1931 жылы топ Дьюк Эллингтон оркестрі гастрольде болғанда оның орнын басу үшін жалданып алынды. Олардың танымалдылығы тұрақты қызметке алып келді. Топ сондай-ақ аптасына екі рет NBC радиосында өнер көрсетті. Каллоуэй Уолтер Винчелл мен Бинг Кросбимен бірге радио бағдарламаларында қатысты және ұлттық синдикатталған радио шоуына ие болған алғашқы афроамерикалық болды. "Minnie the Moocher" әнінің табысынан кейін Каллоуэй "The Hi De Ho Man" деген лақап атымен танылды. 1930 жылдары Paramount компаниясының бірнеше қысқаметражды фильмдерінде ойнады. Каллоуэй мен Эллингтонның топтары сол дәуірдегі басқа джаз оркестрлерінен гөрі фильмдерде жиі пайда болды. Бұл фильмдерде Каллоуэй жылдам артқа қадам басу биін орындағанын көруге болады, кейбір бақылаушылар оны Майкл Джексонның айға қадам басуының алға күресі деп сипаттады. 50 жыл өткен соң ол "Бұрын ол "The Buzz" деп аталды" деді. 1933 жылғы "International House" фильмінде Каллоуэй өзінің классикалық "Reefer Man" әнін орындады, бұл марихуана шегетін адам туралы ән. Фреди Вашингтон 1934 жылғы "Cab Calloway's Hi De Ho" фильмінде Каллоуэйдің сүйіктісінің рөлін ойнады. Лена Хорн 1935 жылғы "Cab Calloway's Jitterbug Party" фильмінде биші ретінде кинода дебют жасады. Каллоуэй 1936 жылғы "The Singing Kid" фильмінде Ал Джолсонмен бірге алғашқы Голливудтағы толық метражды фильмінде ойнады. Ол Джолсонмен бірнеше дуэт орындады, ал фильмде Каллоуэйдің тобы мен Нью-Йорктен 22 Cotton Club бишісі болды. Фильм сыншысы Артур Найттың айтуынша, фильмнің авторлары "шектер мен айырмашылықтарды жоюға және оның ішінде түс сызығын ерекше атап өтуге тырысты, Каллоуэй өзінің ерекше стилімен ән айта бастағанда, сөздер ырғақ пен мелодияны зерттеу құралы болып табылады, американдық мәдениет Джолсонның айналасында өзгеретіні және Каллоуэй арқылы (және оның көмегімен) анық көрінеді". Каллоуэйдің тобы 1930 жылдан 1932 жылға дейін Брансуик және ARC дим-дүкендерінің лейблдері (Banner, Cameo, Conqueror, Perfect, Melotone, Oriole) үшін жазды, содан кейін бір жылға RCA Victor компаниясымен келісім жасады. Ол 1934 жылдың соңында Брансуикке оралды, содан кейін 1936 жылға дейін, содан кейін өзінің менеджері Ирвинг Миллс басқарған "Variety" журналына көшті. Ол депрессия кезінде лейбл құлаған кезде Миллсте қалды. Олардың жазбаларын Vocalion 1939 жылға дейін және OKeh 1942 жылға дейін жалғастырды. 1942-1944 жылдардағы музыканттардың ереуіліне байланысты AFM-нің жазбаға тыйым салуынан кейін Каллоуэй жазба жасауды жалғастырды. 1938 жылы Каллоуэй "Cab Calloway's Cat ologue: A "Hepster's" Dictionary" сөздігін шығарды, бұл афроамерикалықтар шығарған алғашқы сөздік. Ол Нью-Йорк қалалық кітапханасының ресми джив тіліндегі анықтамалық кітабына айналды. Кітаптың жаңартылған нұсқасы 1939 жылы профессор Кэб Каллоуэйдің Swingformation бюросымен бірге шығарылды. Ол 1944 жылы "The New Cab Calloway's Hepsters Dictionary: Language of Jive" атты соңғы басылымын шығарды. 2014 жылы BBC радиосының сөздік туралы деректі фильмінде ақын Лемн Сисси: "Кэб Каллоуэй бірнеше буын бұрын өз тілдерін жоғалтқан халық үшін тілді иеленді" деді. 1930 және 1940 жылдары Каллоуэйдің тобында Бен Вебстер, Иллинойс Жакет, Милт Хинтон, Дэнни Баркер, Док Читам, Эд Свайз, Кози Коул, Эдди Барефилд және Диззи Гиллеспи сияқты көптеген танымал музыканттар болды. Кейінірек Каллоуэй: "Мен музыканттарымнан күткенім - мен сатқан нәрсе: дәлдікпен дұрыс ноталар, өйткені мен бүкіл әнді скет немесе би қадамының айналасында құрастыратынмын". Олар жол жүріп, жергілікті жартылай кәсіби командалармен ойнап, қайырымдылық ойындар өткізді. Оның талантты музыкант ретінде танылуы 1940 жылы Микки Руни мен Джуди Гарландтың қатысуымен шыққан "Strike Up the Band" музыкалық фильмінің ашылу сахнасында, Роунидің кейіпкерін музыка мұғалімі "Сіз Кэб Каллоуэй емессіз" деп ескерткенде көрінді. 1941 жылы Каллоуэй Гиллеспиді сахнадағы жанжалдан кейін оркестрінен босатты. Ол Гиллеспиді кінәлады, ол Каллоуэйді аяғына кішкентай пышақпен шапты. 1941 жылдан 1942 жылға дейін Каллоуэй апта сайын "The Cab Calloway Quizzicale" атты радиолық викториналық шоуын жүргізді. Өзін "Доктор" Каллоуэй деп атаған ол оркестр жетекшісі Кей Кизер жасаған "The College of Musical Knowledge" радиолық байқауының пародиісі болды. Екінші дүниежүзілік соғыс жылдарында Каллоуэй АҚШ-тағы әскерлерді теңізден тыс сапарға шығар алдында көңіл көтерді. Каллоуэй оркестрі әлеуметтік мәселелерге толы әндерді де жазды, соның ішінде "Doing the Reactionary", "The Führer's Got the Jitters", "The Great Lie", "We'll Gather Lilacs" және "My Lament for V Day". 1943 жылы Каллоуэй "Stormy Weather" фильмінде, қара түсті актерлер қатысқан алғашқы Голливуд фильмдерінің біріне қатысты. Фильмде сол кездегі басқа да үздік орындаушылар, соның ішінде Билл "Bojangles" Робинсон, Лена Хорн, Николас ағай-інілері және Фэтс Уоллер болды. Каллоуэй Хорнның Селина Роджерс кейіпкерін фильмнің атау әнін орындаған кезде, екінші дүниежүзілік соғыс әскерлері үшін үлкен жұлдыздардың қойылымының бөлігі ретінде қабылдады. Каллоуэй "Coastin' with Cab" атты әзілдік жеңіл-жеңіл мақалалар жазды. Ол мынадай атақты адамдар туралы қысқаша мәліметтер жиынтығы болды, мысалы, 1946 жылғы мамыр айындағы келесі мәлімдеме: "Бенни Гудман Нью-Йорктегі Ciro's стейк-хаусында тамақтанып отырғанда өте жаман келген қыз кірді. 'Егер оның беті оның байлығы болса', - деді Бенни әзілдеп, 'ол салықтан босатылар еді'". Дегенмен, 1940 жылдардың соңында Каллоуэйдің нашар қаржылық шешімдері мен құмар ойындары оның тобының тарауына әкелді. 1958 жылдың наурыз айында Каллоуэй "Cotton Club Revue of 1958" альбомын Gone Records компаниясында шығарды. Оны Джордж Голднер өндірді, Эдди Барефилд дирижерлік етіп, аранжировка жасады. Сол жылы Каллоуэй "St. Louis Blues" фильмінде, У. С. Хэндидің өмірі туралы фильмде, Нэт Кинг Коул мен Эрта Киттпен бірге ойнады. 1959 жылғы "Cotton Club Revue" Оңтүстік Америкаға Рио-де-Жанейро және Сан-Паулу қалаларында өнер көрсету үшін сапарлады. Олар сондай-ақ Солтүстік Америкаға оралудан бұрын Уругвай мен Аргентинада тоқтады, соның ішінде Бродвейде де өнер көрсетті. Мервин Нельсон режиссерлік етіп, Джоэл Нобель хореографиялық қойған бұл қойылымда Кетти Лестер, The Three Chocolateers қатысты. 1959 және 1960 жылдары қойылым Еуропаға Мадрид, Париж және Лондон қалаларына сапарлады.

1961-1993: кейінгі жылдары

Каллоуэй теледидардағы көріністері мен АҚШ және Еуропадағы сирек концерттерінің арқасында танымал атын сақтап қалды. 1961 және 1962 жылдары ол «Харлем Глобтроттерс» командасымен гастрольде болып, ойын кезінде жартылай кезеңде ойын-сауық көрсетті. Каллоуэй 1965 жылғы «Синциннати кіді» фильмінде Стив Маккуин, Энн Маргрет және Эдвард Г. Робинсонмен бірге «Йеллер» рөлінде ойнады. 1967 жылдың 19 наурызында Каллоуэй қызы Крис Каллоуэймен бірге «Эд Салливан шоуында» пайда болды. 1967 жылы ол Пёрл Бейлимен бірге «Hello, Dolly!» Бродвейдегі түпнұсқа қойылымда Хорас Вандергельдер рөлін ойнады. Крис Каллоуэй де Минни Фэй рөлінде актерлік құрамға қосылды. Жаңа актерлер шоудың сәл кемсіген бизнесін жаңғыртты және RCA Victor сол кезде сирек кездесетін жаңа актерлік құрамның жазбасын шығарды. 1973–1974 жылдары Каллоуэй Хэл Линден мен Барбара МакНейрмен бірге «Пижама ойынының» Бродвейдегі сәтсіз қайта қойылымында ойнады. Оның «Минни-Мунчер және мен» атты автобиографиясы 1976 жылы жарық көрді. Онда ол толық «Хепстер сөздігін» қосымша ретінде берді. 1978 жылы Каллоуэй RCA лейблында «Minnie the Moocher» әнінің диско нұсқасын шығарды, ол Billboard R&B тізіміне енді. 1988 жылдың тамызында Эрих Кунцель басқарған «Синсиннати Попс» оркестрімен жасаған өнерлесуі видеоға түсірілді, онда ол алғаш рет жазғаннан кейін 57 жыл өткен соң «Minnie the Moocher» әнінің классикалық орындалуын ұсынды. 1990 жылдың қаңтарында Каллоуэй «Мейерхофф симфония залында» Балтимор симфониясымен бірге өнер көрсетті. Сол жылы ол Джанет Джексонның «Alright» музыкалық видеосында эпизодтық рөлде ойнады. Ол «Нью-Орлеан джаз және мұра фестивалі» мен «Гринвуд джазы» сияқты джаз фестивальдерінде өнер көрсетуді жалғастырды. 1992 жылы ол Еуропаның джаз фестивальдеріне бір айлық турнеге шықты. 1993 жылы Нью-Йорк қаласындағы «Эвери Фишер залында» «Джаз байланысы: еврейлер мен афроамерикандықтардың қарым-қатынасы» тақырыбында сөз сөйлеуге шақырылды, бірақ үйде құлап кеткендіктен бас тартты.

Некелер мен балалар

1927 жылдың қаңтар айында Каллоуэйдің Камай есімді қызы дүниеге келді, оның анасы – студент әріптесі Зельма Проктор. Каллоуэй 1928 жылдың шілде айында Венона "Бетти" Конахермен алғашқы рет үйленді. Каллоуэй 1949 жылдың 7 қазанында Зульме "Нуффи" МакНилге үйленді. Олар Нью-Йорк штатының Лонг-Айленд аралының оңтүстік жағалауындағы Лонг-Бич қаласында, көршілес Лидо-Бичпен шектес жерде тұрды. 1950 жылдары Каллоуэй отбасымен Нью-Йорк штатының Вестчестер округіне көшіп, онда Нуффимен бірге Крис Каллоуэй (1945–2008), Сесилия "Лаэль" Юлалия Каллоуэй және Кабелла Каллоуэй (1952–2023) қыздарын тәрбиеледі.

Құқықтық мәселелер

1945 жылдың желтоқсанында Каллоуэй мен оның досы Феликс Х. Пейнн Миссури штатының Канзас-Сити қаласында, тек ақ нәсілділерге арналған Pla Mor Ballroom-да оркестр жетекшісі Лайонель Хэмптонды көруге тырысқандары үшін полиция қызметкері Уильям Э. Тоддтың қолынан ұрып-соғылып, тұтқындалды. Олар жарақаттарымен ауруханаға жеткізілді, содан кейін мас күйде болды және тұтқындауға қарсылық көрсеткені үшін айыпталды. Хэмптон оқиғаны білген соң концертті тоқтатуға мәжбүр болды. Тоддтың сөзінше, оларды танымаған менеджер олардың кіруге тырысқанын хабарлаған. Ол олардың кетпеуге қарсылық көрсетіп, өзін ұрғанын айтты. Каллоуэй мен Пейн оның айыптауларын жоққа шығарып, олардың ешқашан мас болмағанын мәлімдеді; айыптар алынып тасталды. 1946 жылдың ақпан айында NAACP-ті қоса алғанда, алты азаматтық құқықтар ұйымы Тоддты жұмыстан босатуды талап етті, бірақ ол жалақысы кесілгеннен кейін бұрынғысынан кетіпті. 1952 жылы Каллоуэй Вирджиния штатының Лисбург қаласында, Чарльз Таун штатындағы жарыс жолына бара жатқанда тұтқындалды. Ол жылдамдықпен жүргені және полицейге пара беруге тырысқаны үшін айыпталды.

Өлім

1994 жылғы 12 маусымда Каллоуэй Нью-Йорк штатының Вестчестер округіндегі үйінде инсульт алды. 2009 жылы Big Bad Voodoo Daddy тобы Каллоуэйдің музыкасын қамтыған “How Big Can You Get? : The Music of Cab Calloway” альбомын шығарды. 2012 жылы Каллоуэйдің мұрасы PBS телеарнасының “Американдық шеберлер” циклындағы “Кэб Каллоуэй: Эскиздер” атты эпизодында тойланды. Отбасы мүшелері мен Ұлттық тарихи сақтау қоры үйді африкалық американдық мәдени мұраның маңызды артефактісі ретінде сақтауды қолдады. Блок Ұлттық тарихи орындар тізілімінде “тарихи маңызды” деп белгіленгенімен, Балтимор қалалық шенеуніктер 2019 жылғы 9 шілдеде өткен тыңдауда Каллоуэй үйіне және оған жақын орналасқан үйлерге “көптеген құрылымдық зақымдар” келгенін мәлімдеді. Дегенмен, Тарихи және сәулеттік сақтау комиссиясының атқарушы директоры Каллоуэй үйінен де нашар күйдегі үйлердің қалалық салық жеңілдіктері бағдарламасы арқылы қаржылық қолдаумен қалпына келтірілгенін айтты. Мэриленд штатының губернаторы Ларри Хоган Нью-Йорктегі Луи Армстронг үйі сияқты тарихи үй-мұражай ретінде сақтау мақсатында Каллоуэй үйін бұзуды тоқтатуға шақырды. Наразылықтарға қарамастан, үй 2020 жылғы 5 қыркүйекте бұзылды.