Кіріспе

Мароккодағы христиандар елдің 33,6 миллион халқының 1% -дан азын құрайды (2014 жылғы санақ). Христиандықты ұстанатындардың көпшілігі католик және протестанттар. Мароккодағы христиандық Рим дәуірінде пайда болды, ол Рим Мавританиясында христиандық берберлермен тәжірибеде болған кезде, бірақ VII ғасырда исламдық жаулап алулардан кейін құлдырай бастады. Солтүстік Африкадағы жергілікті христиан діні мұсылмандық жаулап алғаннан кейін 15-ші ғасырдың басына дейін жалғасты. Француз және испан протектораттары кезінде Мароккода еуропалық католик қоныстанушылардың едәуір саны болды; тәуелсіздік алдында Мароккода шамамен 470 000 католик өмір сүрді. Пью Темплтонның бағалауы бойынша, Мароккодағы христиандардың саны 20 000-ға жетеді. Мәсіхшілікке айналған марокколықтардың саны (олардың көпшілігі жасырын ғибадат етушілер) 8000-нан 50,000-ға дейін деп бағаланады. 1960 жылдан бері Марокко мұсылмандарының саны өсіп, христиан дінін қабылдауда.

Қылмыстық тыйым салулар

Марокко конституциясының 3-бабы "баршаға сенімдерін еркін жүзеге асыруға кепілдік береді". Алайда Марокконың қылмыстық кодексі исламнан басқа дінге айналуға тыйым салады. Мұсылмандардың христиан дінін қабылдауы (прозелитизм немесе жолдан таюшылық) колониялық кезеңде жиі орын алған, өйткені мұндай түрлендіруге қарсы заңдар болмаған. Марокконың қылмыстық кодексінің 220-бабына сәйкес, "мұсылманның сенімін бұзуға немесе оны басқа дінге айналдыруға итермелеуді қолданған кез келген адам" үш айдан алты айға дейін бас бостандығынан айырылып, 200-ден 500 дирхамға дейін айыппұл төлейді. Мұсылманды дінге айналдырудың кез келген әрекеті заңсыз. Шетелдік миссионерлер өздерінің прозелитизмін мұсылман еместерге ғана шектейді немесе өз жұмысын жасырын түрде жүргізуге тырысады. Осы шектеулерге қарамастан, 2015 жылы жүргізілген зерттеуге сәйкес, Мәсіхке сенетін мұсылман қауымының 3000-ға жуығы бар. 2023 жылы Марокко әлемдегі 30 елдің бірі болып саналды, онда мәсіхші болу өте қауіпті.

Ертедегі христиандық

Христиан діні біздің заманымыздың 2-ші ғасырында аймаққа енгізілген және қалаларда және құлдар арасында, сондай-ақ берберлер арасында да дінге айналды. IV ғасырдың аяғында романдық аймақтар христиандыққа айналды, ал бербер тайпалары арасында шабуылдар жасалды, олар кейде жаппай нанымға айналды. Сонымен қатар, шифралық және еретикалық қозғалыстар да, әдетте, саяси наразылық түрінде пайда болды. Бұл жерде яһудилердің де саны көп еді. Тетрархиядан бастап (император Диоклетианның 296 жылы үкіметтік құрылымдарды реформалауынан) Мавритания Тингитана Гиспан епархиясының (лат. көпше) бөлігіне айналды және сондықтан Галлияның преториандық префектурасына (Мавритания Цезаренсис Африка епархиясында, батыс империяның басқа преториандық префектурасында болды) енді. Дәстүрге сәйкес, Марцеллдің шейіт болуы 298 жылы 28 шілдеде Диоклетианның тұсында Тингисте (Танжер) болды. Диоклетианның қудалауы аймақтағы жікке бөлінуге себеп болған донатизм ересі деп аталатынға әкелді. Бербер христиан епискобы Донат Магнустың есімімен аталған донатизм төртінші және бесінші ғасырларда өркендеді.

Мұсылмандық жаулап алу

Археологиялық және ғылыми зерттеулер христиан дінінің мұсылмандық жаулап алғаннан кейін де өмір сүргенін көрсетті. Католик шіркеуі латын диалектісімен бірге біртіндеп құлдырап кетті. Алайда, тағы бір көзқарас бар, ол Солтүстік Африкадағы христиан діні Солтүстік Африканы Ислам Омейяд халифаты 647 709 жылдар аралығында жаулап алғаннан кейін көп ұзамай аяқталды. Алмохадтардың тұсында мәсіхшілерге қатысты жағдай мен оларды қудалау да түбегейлі өзгерді. Көптеген мәсіхшілер өлтірілді, түркі дінін қабылдауға мәжбүрленді немесе қашуға мәжбүр болды. XIV ғасырдағы бір хаттан Солтүстік Африкада әлі де төрт епископтық орын бар екені көрінеді. Алмохад Абд әл-Му'мин 1159 жылы Тунис пен Магрибтің христиандары мен яһудилерін дінге айналуға мәжбүр етті. Бербер христиандары Магрибте 15 ғасырдың басына дейін өмір сүруді жалғастырды, ал "он бесінші ғасырдың бірінші ширегінде біз Тюнистің жергілікті христиандары, көптеп ассимиляцияланғанымен, өз шіркеуін кеңейткенін оқимыз, мүмкін бүкіл Магрибтен келген қуғын-сүргінге ұшыраған мәсіхшілердің соңғысы сол жерге жиналғандықтан". Мосарабтықтар деп аталатын христиандардың тағы бір тобы Солтүстік Африкаға ислами Испаниядан жер аударылғаннан кейін келді. Олар Папа Иннокентий IV-тің Марокко шіркеуін құруы ретінде танылды. Магрибте христиан дінінің тағы бір кезеңі 15-ші ғасырда португалдардың келуімен басталды. Реконкиста аяқталғаннан кейін португалдықтар мен испандықтар Солтүстік Африканың көптеген порттарын басып алды. 1225 жылдың маусым айында папа Онорий III Vineae Domini custodes атты бұқа жарлығын шығарды, онда Доминикан орденінің екі монахтарына, Доминик пен Мартинге, Мароккода миссионерлік қызмет орнатып, сондағы мәсіхшілердің істерін қарауға рұқсат берілді. Марокконың епискобы Лоп Фернандес де Айн Африка шіркеуінің басшысы болды, бұл континентте уағыз айтуға ресми түрде рұқсат етілген жалғыз шіркеу, 1246 жылы 19 желтоқсанда Папа Иннокентий IV. Иннокентий IV Тунис, Сеута және Бугия әмірлеріне Лопес пен францискан монахтарына сол аймақтардағы мәсіхшілерге қамқорлық жасауға рұқсат беруді сұрады. Ол халифа әл-Саидқа христиандарды қорғағаны үшін алғыс айтып, оларға жағалауда қамалдар құруға рұқсат беруді өтінді, бірақ халифа бұл өтінішті қабылдамады. Маракеш епископтығы XVI ғасырдың аяғына дейін өмір сүрді және Севилья суфрагендерімен бірге болды. Хуан де Прадо миссионерлік қызметті қайта құруға тырысты, бірақ 1631 жылы қаза тапты. Дегенмен, 1637 жылы францискандық миссия жалғасты және ресми түрде тұтқындар мен жергілікті мәсіхшілерге қамқорлық жасауға рұқсат етілді. Францискан монастырлары Мекнес қаласында 18 ғасырға дейін сақталып қалды.

Еуропалық ықпал (шамамен 1912 1956)

Испания мен Францияның Марокконы қорғауы кезінде католик шіркеуінің жағдайы өркендеп, бүкіл елде католик шіркеулері, мектептер мен ауруханалар салынды, ал 1961 жылға дейін жексенбілік күштерлік мерекелер радио мен теледидар желілерінде хабарланды. Тәуелсіздік алғанға дейін Мароккода жарты миллион еуропалық мәсіхші қоныстанушы өмір сүрген. Мароккодағы француз протектораты кезінде Касабланка қаласының тұрғындарының жартысына жуығын еуропалық христиандар құрады. Тәуелсіздікке дейін француздық Мароккодағы католиктердің саны шамамен 360 000-ға жетіп, халықтың шамамен 4,1% -ына жетті. 1956 жылы тәуелсіздік алғаннан бері еуропалық халық саны едәуір азайды, ал көптеген католиктер Францияға немесе Испанияға кетті. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі жылдары Танжер тұрғындарының төрттен бір бөлігі еуропалық мәсіхшілер болды. 1950 жылы Марокко мен Танжердегі испан протекторатындағы католиктер халықтың 14,5% -ын құрады, ал испандық Мароккода 113 000 католик қоныстанушы болды. Дегенмен, елде тұратын мәсіхшілердің саны 40 мыңға жетеді. Шетелдік тұрғындардың шамамен 3000-ы орыс және грек православие шіркеулеріне жатады. Христиандардың көпшілігі Касабланка, Танжер, Марракеш және Рабат қалаларында тұрады. Мароккодағы христиандардың басым көпшілігі шетелдіктер, бірақ "Шейіт-шаһидтер дауысы" (Voice of the Martyrs) хабарлағандай, шынайы мәсіхшілікті қабылдап жатқан марокколықтардың саны (45 000) артып келеді, әсіресе ауылды жерлерде. Көптеген адам Морокконың шіркеулерінде жасырын шомылдыру рәсімінен өтеді. 2021 жылғы Халықаралық діни бостандық туралы баяндамаға сәйкес; Мароккодағы христиан азаматтарының саны шамамен 31 500-ге жетті, ал Мароккодағы адам құқықтары жөніндегі қауымдастық шамамен 25 000 марокколық христиан азаматтарын есептейді. 1960 жылдан бері Марокко мұсылмандарының саны өсіп, христиан дінін қабылдауда. 1956 жылы тәуелсіздік алғаннан бері Еуропадағы католик халқының саны едәуір азайды, ал көптеген католиктер Франция мен Испанияға кетті. Тәуелсіздікке дейін еуропалық католик қоныстанушылардың тарихи мұрасы мен күшті болуы болды. Шіркеу жиырмасыншы ғасырдың басында Марокко королінің арнайы рұқсатымен, ол сыйлаған жерге салынған бұрынғы кіші ғимараттың орнын ауыстырды. Қазабланкадағы Евангелист Иоанн шіркеуі орталықта, қала орталығында Hyatt Regency қонақ үйіне жақын орналасқан. Бұл жерде жақсы қалыптасқан қауым бар, әр жексенбі сайын таңертең екі рет ғибадатханада ғибадат ететіндер жиналады. Балаларға арналған катехизистік бағдарлама бар. 2010 жылы 27 наурызда марокколық TelQuel журналында мыңдаған марокколықтардың христиан дініне кіргені туралы жазылған. Ресми деректер жоқ екеніне назар аудара отырып, Service de presse Common Ground 2005 және 2010 жылдар аралығында 5000-ға жуық марокколықтардың мәсіхші болғанын мәлімдеген нақтыланбаған дереккөздерді келтіреді. Рашид бауырластың христиандық бағдарламасының арқасында Солтүстік Африка мен Таяу Шығыстағы көптеген мұсылмандар, соның ішінде Мароккодағы 150 000 адам мәсіхшілікті қабылдады. 1960 жылдан бері Марокко мұсылмандарының саны өсіп, христиан дінін қабылдауда.