Кіріспе

Бразилиядағы басым дін – христиандық, католиктік дін – ең ірі конфессия. 1891 жылы, бірінші Бразилия Республикасының Конституциясы қабылданғанда, Бразилияда ресми дін жойылды және содан бері зайырлы мемлекет болып қалып келді, бірақ католик шіркеуі 1970 жылдарға дейін саяси ықпалына ие болды. Бразилия Конституциясы дін бостандығына кепілдік береді және кез келген діннің мемлекеттік деңгейде қолдау көрсетуіне немесе кедеріс келтіруіне қатаң тыйым салады. Бұрын католицизм басым болды. XXI ғасырдағы өзгерістер секуляризмнің (дінге жатпау) және евангелистік протестантизмнің өсуіне әкелді, қазір халықтың 31% осы дінді ұстанады. 2020 жылғы сауалнамаға сәйкес, бразилиялықтардың шамамен 50% өзін католик деп санайды, бұл көрсеткіш 1970 жылы 90% болған. Еліміздің көп бөлігінде үлесі төмендесе де, Солтүстік-Шығыс аймағында католицизм әлі де күшті. Кейбір сарапшылардың болжамына қарағанда, 2030 жылға қарай протестанттардың саны католиктерден асып түсуі мүмкін, католик шіркеуінің мүшелерінің саны 38,6%-ға дейін төмендеп, жүздеген тәуелсіз конфессиялардың протестант мүшелері 39,8%-ға дейін өседі, ал дінге жатпайтын халық (мүше еместерді қоса алғанда) 20%-дан астамды құрайды. Бұл Рим-католик шіркеуінің мүшелерінің санын азайтты. Умбанда және Кандомбле дінін ұстанушылардың саны ресми санақта көрсетілгеннен әлдеқайда көп болуы мүмкін, себебі олардың көпшілігі бүгінгі күнге дейін өз діндерін «католик» синкретизмінің астында жасырып келеді. Соңғы санақта бразилиялықтардың 90 пайызы қандай да бір дінге жататынын мәлімдеді. Федералды Конституция барлық азаматтарына діни төзімділікті кепілдік берсе де (5-баптың 6-тармағын қараңыз), Федерация құрамына кіретін барлық субъектілерге мемлекеттік культтарды құруға және үкімет бақылауындағы және үйлестіретін мемлекеттік шіркеулерді қаржыландыруға тыйым салады (19-баптың 1-тармағын қараңыз), себебі Бразилия мемлекеті осы уақытқа дейін құқықтық жүйесінде басқа діндерге қарағанда католик шіркеуінің «ерекше сипатын» мойындайды (7107/2010 Жарлығының 16-бабын қараңыз), сондықтан заң Исаның анасы – Марияны «Бразилияның қамқоршысы» деп мойындайды (6802/1980 Заңының 1-бабын қараңыз); Конституция «Құдайдың қорғауымен» ант етеді (Федералды Конституцияның кіріспесін қараңыз); католик мерекелері (мысалы, біздің ханымның күні және біздің Иеміздің туған күні) заңмен ұлттық мерекелер ретінде танылған (10607/2002 Заңын, 6802/1980 Заңын қараңыз); католик діні мемлекетпен қарым-қатынасын реттейтін ерекше заңға ие (7107/2010 Жарлығын қараңыз); қалалар мен штаттар католик әулиелердің есімдерімен аталады; католик мүсіндері мемлекеттік кеңселерде қойылған; «Құдайға шүкір» деген сөз барлық банкноталарда кездеседі; және мемлекеттік мектептердегі діни оқыту тек католик діні бойынша жүргізілуге рұқсат етілген (ADI 4439). Бразилияда діни төзімсіздік қылмыс болып саналады, және бірнеше заң дін ұстанушылардың ғибадат ету бостандығын және қорғалуын қамтамасыз етеді. 1988 жылғы Федералды Конституцияның (5-баптың 4-тармағы) «сену және наным бостандығы бұзылмайды, діни культтарды еркін жүргізуді қамтамасыз етеді және заңға сәйкес ғибадат орындары мен олардың литургиясын қорғауға кепілдік береді» деп кепілдік береді. Бразилияның Қылмыстық кодексі (2848/1940 Заң Жарлығы) «адамды оның сенімдері немесе діни лауазымы үшін жұрт алдында мазақтау, діни рәсімді немесе практиканы тоқтату немесе бұзу, немесе діни ғибадат әрекеттеріне немесе заттарына жұрт алдында немқұрайлы қарау» әрекетін қылмыс деп белгілейді. Мұндай әрекеттер үшін бір айдан бір жылға дейін бас бостандығынан айыру немесе айыппұл салу жазасы көзделген. 14.532/2023 Заңымен Қылмыстық кодекстің 140-бабына үшінші тармақ қосылды, онда егер қорлау қылмысы дінге немесе қарт немесе мүгедек адамның жағдайына қатысты элементтерден тұрса, жаза бір жылдан үш жылға дейін бас бостандығынан айыру және айыппұл салу қарастырылады.

Демография

2010 жылғы санақ: Католицизм 16 ғасырдың басынан бері Бразилияның басты діні болып табылады. Оны иезуит миссионерлері Бразилияның жергілікті тұрғындарына таратты, сондай-ақ ол португалдықтардың алғашқы қоныс аударушыларының арасында да сақталды. Колониялық кезеңде дін бостандығы болған жоқ. Барлық португалдықтар мен бразилиялықтар католик дінін қабылдауға және шіркеуге ондық салық төлеуге міндетті болды. Бразилия тәуелсіздік алғаннан кейін 1824 жылғы бірінші конституция дін бостандығын енгізді, бірақ католицизм ресми дін ретінде сақталды. Императорлық үкімет католик дін қызметкерлеріне жалақы төлеп, епископтардың тағайындалуына әсер етті. Муниципалитеттердің әкімшілік-саяси бөлінісі епископтықтардың «фрегезияларға» (приходтарға) иерархиялық бөлінісімен бірге жүрді. Католик шіркеуіне қарасты ғибадатханалар мен зираттарды салуға да кедергілер келтірілді. 1891 жылғы бірінші республикалық конституция дінді мемлекеттен бөліп, барлық діндерді заң кодекстерінде тең мәртебелі деп жариялады, бірақ католик шіркеуі 1970 жылдарға дейін өте ықпалды болды. Мысалы, католик шіркеуінің қатты қарсылығына байланысты, тіпті ажырасып кеткен жұбайлар басқа дінді ұстанса да, Бразилияда 1977 жылға дейін ажырасуға рұқсат берілмеді. Бразилиядағы католик діні ғасырлар бойы қалыптасқан португалдық дәстүрлерге негізделген, сонымен қатар африкалық және Бразилияның жергілікті халықтарының ықпалына ие, көптеген халықтық мерекелермен толы. Халықтық дәстүрлерге Бразилияның қамқоршысы – Апаресида анамыздың (Носса Сеньора Апаресида) ұлттық қасиетханасына бару, Белемдегі «Сирио де Назаре» және Орталық Бразилияның көптеген қалаларындағы «Феста до Дивино» сияқты діни фестивальдар жатады. Соңғы ғасырда көптеген еуропалық иммигранттарды қабылдаған аймақтарда, әсіресе итальяндықтар мен немістерде, католик дәстүрлері Еуропадағы дәстүрлерге жақын. Католиктердің ең көп үлесі Солтүстік-Шығыс (59%) және Оңтүстік (53%) аймақтарында шоғырланған. Католиктердің ең аз үлесі Орталық-Батыс аймағында (49%) кездеседі. Католиктердің үлесі ең жоғары Пиауи штатында (85%), ең төмен Рио-де-Жанейро штатында (45,19%). Штат орталықтарының арасында Тересинада католиктердің үлесі ең жоғары (86,010%), одан кейін Аракажу, Форталеза, Флорианополис және Жоао Пессоа. Сонымен қатар, 20 ғасырда бұрынғы католик епискобы Карлос Дуарте Коста дін қызметкерлерінің салтбастылығы және басқа да доктриналармен келіспегендіктен Бразилия католик-апостолдық шіркеуін құрды.

Протестантизм

Бразилиядағы протестантизм негізінен 19 ғасырдың екінші жартысында американдық миссионерлердің қызметі арқасында қалыптасты, бұл 1830 жылдары басталған бастамаларды жалғастырды. 20 ғасырдың соңынан бері евангелистік протестантизм мен Пятидесятничество Бразилияда өте қарқынды өсті. 2010 жылғы халық санауы бойынша, Бразилия халқының 22,2%-ы, шамамен 44 миллион адам протестанттарды құрайды. Бразилияда протестантизмнің көптеген түрі бар. Олардың ішінде негізінен Минас-Жерайс штатынан Оңтүстікке қарай орналасқан нео-пентекосталдар, ескі пентекосталдар және дәстүрлі протестанттар (олардың көпшілігі баптистер, пресвитериандар және методистер) бар. Бразилиядағы Англикандық епископтық шіркеуінің шамамен 120 000 мүшесі бар. Нео-пентекостализмнің орталықтары – Парана штатындағы Лондрина қаласы, сондай-ақ Сан-Паулу, Рио-де-Жанейро және Бело-Оризонте (Минас-Жерайс штатының астанасы) қалалары, әсіресе осы қалалардың маңындағы және жақын жерлердегі аудандар. Лютерандар көбінесе Рио-Гранде-ду-Сул, Санта-Катарина штаттарында және Рио-де-Жанейро және Эспириту-Санту штаттарының ауылдық аймақтарында шоғырланған. 2000 жылғы мәліметтер бойынша, протестанттардың ең көп үлесі Солтүстік (19,8%), Орталық-Батыс (18,9%) және Оңтүстік-Шығыс (17,5%) аймақтарында тіркелді. Штат астаналары арасында Рио-де-Жанейрода Пятидесятничестволық емес протестанттардың үлесі ең жоғары (10,07%), одан кейін Витория, Порто-Вельхо, Куиаба және Манаус қалалары тұр. Алайда, Гойания қаласы елдегі Пятидесятничестволық протестанттардың ең көп үлесіне ие (20,41%), одан кейін Боа-Виста, Порто-Вельхо, Белем және Бело-Оризонте қалалары орналасады.

Православие

Шығыс православие шіркеуі Бразилияда да кездеседі. Сан-Паулу қаласында орналасқан Православ митрополиттік соборы – Сан-Паулудағы Антиохия грек православие шіркеуінің архиепископтығы. Оңтүстік Америкада бағаланатын Византия сәулетінің бір үлгісі. 1940 жылдары басталган құрылысы Стамбул қаласындағы Агия София базиликасынан шабыттанды және 1954 жылдың қаңтарында ашылды. IBGE деректері бойынша, Бразилияда 131 571 православие христиандары бар. Дегенмен, 2010 жылғы халық санауы бойынша шамамен 1,4 миллион адам өздерін шіркеу мүшелері ретінде тіркеген. Бұл 2012 жылы шіркеуде 1 173 533 мүше болғандығы туралы хабарланған мәліметтен өте өзгеше, бұл кейбір адамдарды LDS шіркеуінің мүшелік санына күдік тудырады. Шіркеу сонымен қатар 1940 қауым мен 315 отбасы тарихы орталығы бар екенін хабарлайды.

Христиан діндері емес

Буддизмді (215 000), иудаизмді (107 000), исламды (35 000), синтоизмді, растафариді және тағы да көптеген діндерді мойындайтын адамдардың саны аз. Олардың көпшілігі 21-ғасырда Шығыс Азия мен Таяу Шығыстан келген иммигранттар немесе жақында көшіп келген иммигранттардың ұрпақтары.

Африка және жергілікті діндер

Афро-бразильдік діндер – Кандомбле сияқты, синкретикалық діндер болып табылады, олардың көптеген ізбасарлары бар, көбінесе афро-бразильдіктер. Олар негізінен Солтүстік-Шығыстағы ірі қалалық орталықтарда, мысалы, Оңтүстік-Шығыстағы Сальвадор, Ресифе немесе Рио-де-Жанейрода шоғырланған. Сан-Паулу, Порту-Алегре және Флорианополис қалаларында да көптеген ізбасарлары бар, бірақ Бразилияның Оңтүстігінде Африкалық ықпалдағы ең көп таралған ритуал – Умбанда, ол ритуалға ұқсас. Қазіргі уақытта Флорианополисте 70-тен астам "террейру" (ғибадатхана) бар, олар ритуалдар орындалатын жерлер. Кандомбледен басқа, Батыс Африканың бірнеше дәстүрлі діндерінің, әсіресе йоруба және Рим католик христиандығы арасындағы синкретизм процесі арқылы пайда болған, сондай-ақ африкалық дәстүрлерді Рим католик дінімен, спиритизммен және Американың жергілікті сенімдерімен үйлестіретін синкретикалық бразилиялық дін – Умбанда да бар. Католиктер, протестанттар және басқа да христиандар да бар, олар екі түрлі сенім жүйесін ұстанады және шіркеулерге де, террейруларға да барады. Кандомбле, Умбанда, Батуке, Ксанго және Тамбор де Мина – Африкадан Бразилияға кемемен жеткізілген қара құлдар әкелген жергілікті культтардың ықпалымен қалыптасқан афро-бразильдік діндер. Бұл қара нәсілді құлдар Африкадан әкелген әндері мен билерімен Оришас, Водун немесе Инкис деп аталатын құдайларын шақыратын. Бұл культтар Бразилия тарихының көп бөлігінде қудаланды, көбінесе олардың түркі діндер немесе тіпті шайтандық деп саналғандықтан. Алайда, Бразилия республикасының үкіметі 1889 жылы мемлекет пен шіркеудің арасындағы қажетті ажырасуды негіздеп, олардың барлығын заңдастырды. Қазіргі уақытта Умбанданың ізбасарлары рухтарға арнап қоғамдық орындарда тағам, шамдар мен гүлдер қалдырады. Кандомбле террейруларында да ұқсас тәжірибелер бар, және жыл сайын, әсіресе Солтүстік-Шығыста, әйгілі Иеманджа фестивалі және Ошаланың сулары сияқты мерекелер өткізілетін бірнеше фестивальдар ұйымдастырылады. Баиядан солтүстікке қарай Катимбо және Юрема сияқты жергілікті элементтері бар түрлі тәжірибелер бар. Елдің барлық аймақтарында, бірақ негізінен Амазонка тропикалық ормандарында әлі де көптеген үндістер өздерінің түпнұсқалық дәстүрлерін сақтап келеді. Олардың көптеген сенімдері мен табиғи өсімдіктерден алынған заттарды қолдануы Африкалық, спиритуалистік және халық діндеріне енгізілген. Бұл діндер протестанттық шіркеулерден күшейтілген қарсылыққа тап болып, ғибадатханаларға шабуылдар жасалып, құдайлардың мүсіндері бұзылып жатыр. Соңғы жылдары діни қақтығыстарды болдырмау үшін шаралар қабылданды. Спиритизм Исаның моральдық үйретімдерін ұстанады, сондықтан оның христиандық емес дін ретіндегі мәртебесі оның ізбасарлары мен негізгі христиандар арасында пікіртал тудырады. Егер спиритизм христиандық емес деп есептелсе, онда ол Бразилиядағы ең ірі христиандық емес дін болар еді; егер христиан діні деп есептелсе, онда ол Рим католиктерінен және Протестанттық Құдайлар Ассамблеясынан кейін үшінші ірі конфессия болар еді. Ол өлімнен кейінгі өмір, реинкарнация, рухтар, моральдық үйретімдер және тағы басқа тақырыптарды зерттейді.

Буддизм

Буддизм – барлық азшылық діндерінің арасындағы ең ірісі, шамамен 215 000 ізбасары бар. Бразилия Америка Құрама Штаттары мен Канададан кейін буддистер саны бойынша үшінші орында тұр. Бұл, негізінен, үлкен жапондық бразилиялық қауымның болуымен байланысты. Жапондық бразилиялықтардың шамамен бестен бірі буддизмді ұстанады. Жапон буддистік ағымдары, мысалы, Джодо Шиншу, Ничирен буддизмі (әсіресе Сока Гаккай) және Дзен ең танымал. Тибет буддизмі (Ваджраяна) де кездеседі, себебі Чагдуд Тулку Ринпоче Рио-Гранде-ду-Сул штатындағы Трес-Короас қаласында (ол 2002 жылы қайтыс болғанға дейін онда тұрды) Хадро Линг орталығын және ел бойынша көптеген басқа да мекемелерді құрды. Дегенмен, соңғы жылдары қытайлық Махаяна және Оңтүстік-Шығыс Азияның Тхеравада ағымдары да танымал болып келеді. Буддизмді Бразилияға 20-шы ғасырдың басында жапон иммигранттары әкелді, бірақ қазір жапондық бразилиялықтардың 60% миссионерлік қызмет және аралас некелердің нәтижесінде христиан дінін қабылдаған. Соған қарамастан, жапондық бразилиялық мәдениетінде буддизмнің маңызды ықпалы бар. Бразилияда бірнеше буддистік ұйым мен топтар белсенді жұмыс істейді, олардың ел штаттарында 150-ге жуық ғибадатханасы бар.

Иудаизм

Алғашқы яһудилер Бразилияға cristãos novos (Жаңа христиандар) немесе conversos ретінде келді, бұл еврейлер немесе мұсылмандарға қатысты қолданылатын атаулар, олардың көпшілігі күштеп католиктік дінге өткен. Инквизиция есебінде Бразилияда отарлық дәуірде тұрған көптеген Жаңа христиандар еврей салтын жасырын сақтағаны үшін айыпталды. 1630 жылы голландтар Бразилияның солтүстік-шығысын басып алып, кез келген дінді ашық түрде ұстануға рұқсат берді. Көптеген яһудилер Голландиядан Бразилияға, голландтар билік еткен аймаққа көшіп келді. Олардың көпшілігі 1497 жылы Португалиядан қуылған португалдық яһудилердің ұрпақтары еді. 1636 жылы Ресифеде, Голландиялық Бразилияның астанасында Кахал Зур Израиль синагогасы, Америкадағы алғашқы синагога салынды. Бірақ 1654 жылы португалдықтар Бразилияны қайта басып алғанда, яһудилер Бразилияны тастап кетуге мәжбүр болды. Бразилияда тұрып, дінін ашық түрде өрнектейтін алғашқы яһудилер 1824 жылы, тәуелсіздік алғаннан кейін, Бразилияның бірінші конституциясы дін бостандығын жариялағанда келді. Олардың көп бөлігі марокколық яһудилер еді. Сефардтық яһудилердің алғашқы толқынына қарағанда, 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында Ресей, Польша, Беларусь және Украинадан келген ашкеназдық яһудилердің үлкен толқыны басым болды. Соңғы маңызды топ нацизмнен немесе Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі қираудан қашып келді. Бразилия Латын Америкасындағы екінші ірі еврей халқына ие, оның саны 120 000 адамды құрайды, бұл Бразилия халқының 0,06% -ын білдіреді. 2017 жылғы мәліметтер бойынша, Рио-де-Жанейро қаласында 22 000 яһуди тұрады, 24 жұмыс істейтін синагогасы бар, ал Сан-Паулуде 44 000 яһуди тұрады.

Ислам діні

2010 жылы Pew мәліметінше, Бразилияда 204 000 мұсылман бар, бұл елдің жалпы халқының 0,1%-ын құрайды. Бразилия мұсылман ұйымдары федерациясының бағалауынша, мұсылмандардың саны шамамен 1,5 миллионға жетеді, ал басқа деректер бойынша 400 000-500 000-ға жуық. Мұсылмандар күнделікті намаздарын оқитын 150-ден астам мешіт бар. Бразилияда ислам дінін алғаш рет Батыс Африкадан әкелінген африкалық құлдар таратқан деп есептеледі. Ғалымдардың айтуынша, Бразилия Америка құлықтарындағы басқа елдерге қарағанда көбірек мұсылман құлдарды қабылдаған. 1835 жылғы қаңтарда Рамазан айында Сальвадор-да-Баиядан шыққан қара нәсілді құлдар мен босатылғандар, мұсылман ұстаздарының ықпалымен, Бразилиядағы ең ірі құл көтерілісі – Мале көтерілісін ұйымдастырып, үкіметке қарсы шықты. (Осы кезде Баияда мұсылмандарды «мале» деп атаған, бұл йоруба тіліндегі «мұсылман» сөзінен шыққан.) Бразилия билігі олардың мысалына еліктеушілер пайда болады деп қорқып, «малелерді» тығыз бақылауға алып, кейіннен католик дініне көшуді ынталандырып, исламға деген сүйіспеншілікті жоюға күш салды. Дегенмен, африкалық мұсылман қауымы бірден жойылған жоқ, тіпті 1910 жылы Бразилияда әлі де 100 000-ға жуық африкалық мұсылман тұрғандығы белгілі болды. Соңғы жылдары араб емес азаматтардың ислам дініне өтуі көбейіп келеді.

Индуизм

Бразилиялық индуистердің көпшілігі шығыс үнді этникалық тобынан шыққан. Дегенмен, Харе Кришна миссиясының нәтижесінде дінге жаңадан келгендер де бар. Бразилиядағы үнді қауымдастығында 1500-ге жуық ПИО және бар болғаны 400-ге жуық НРИ бар, себебі шетелдік азаматтар осы елде 15 жыл тұрғаннан кейін ешқандай кемсітусіз жергілікті азаматтыққа ие бола алады. Бразилияда қос азаматтыққа да тыйым салынбаған. Бірақ соңғы жылдары жоғары технологиялық салаларда ғана иммиграциялық визалар берілуде. Бұл ереженің ерекшеліктері Манаустағы синдилер (олар жүзге жуық мүшесі бар үнді қауымдастығын құрған) және Сан-Паулудағы гоандар ғана. ПИО-дан басқа, Бразилияда ИСККОН және Брахма Кумари сияқты индуистік ұйымдар да өте белсенді қызмет етеді. Бұл ұйымдардың мүшелерінің саны ресми түрде тіркелмеген, бірақ бірнеше мың адамға жуық деп есептеледі. Индуизмнің ведангасы болып табылатын Ведалық астрология Бразилияда, әсіресе Ведалық астрология академиясының (ABAV) күш-жігері арқасында елдегі Веда мәдениетінің осы саласын насихаттау арқылы күннен-күнге танымал болып келеді.

Бразилияның позитивистік шіркеуі

Көптеген адамдар спиритизмді Умбанда, Кандомбле сияқты және шамамен 600 000 жақтасы бар басқа да афро-бразилиялық діндермен шатастырады. Бразилияның бай рухани кеңістігінің ең ерекше белгілерінің бірі – аяхуасканы (Амазонияның энтеогенді шайы) қолданатын секталар, оның ішінде Санто Дайме, Униау ду Вегеталь және Центро де Культура Космика. Бұл синкретизм, әскери диктатура кезінде басым болған идеялармен байланысты, Рио-де-Жанейродағы Бразилияның Позитивистік шіркеуінде орналасқан философ Огюст Конттың позитивизм принциптеріне негізделген, діннен қол үзгендерге арналған шіркеудің құрылуына әкелді.

Бахаи діні

Бразилиядағы Бахаи діні 1919 жылы бахаилердің алғаш рет елге сапар шегуімен басталды, ал 1928 жылы Бразилияда алғашқы Бахаи жергілікті рухани ассамблеясы құрылды. Одан кейін Америка Құрама Штаттарынан келген үйлестірілген пионерлердің арқасында бразилиялық жандар Бахаи дініне енді, және 1961 жылы тәуелсіз ұлттық Бахаи қауымы құрылды. 1992 жылы Бразилияда өткен Жер саммиті барысында халықаралық және жергілікті Бахаи қауымдастығына түрлі бағдарламаларды ұйымдастыру міндеті жүктелді, содан бері елдегі Бахаи қауымдастығының қатысуы артып келеді. Діндер туралы деректер архиві (World Christian Encyclopedia-ға сүйеніп) 2010 жылы Бразилияда 42 100 Бахаи дінін ұстанатынын көрсетті.

Жапондық жаңа діндер

Бразилияда Оомото, ПЛ Кёдан, Сейчо но Ие және Дүниежүзілік Мессиялық шіркеу сияқты жапондық жаңа діндердің көптеген жақтастары бар. Олардың барлық жақтастарының саны жүздеген мыңға жете алады.

Дінге деген еркіндік

2023 жылы ел діни бостандық бойынша 4 балдық шкала бойынша 4 бал алды; афро-бразилиялық діни топтарға қатысты айқын кемсітушілік пен зорлық-зомбылық орын алғандығы белгілі болды.

Өңірлік деректер

Бразилиядағы дін штатта 2010 жылғы халық санауы Аймақ Католик (%) Протестант (%) Спиритизм (%) Афро-бразилиялық дін (%) Басқа (%) Діінсіздік (%) Азия діндері (%) Пиауи 85.1 9.7 0.3 0.1 1.4 3.4 0.0 Алагоас 79.2 9.9 0.5 0.1 6.5 4.7 0.1 Сеара 78.8 14.6 0.6 0.0 1.8 4.0 0.2 Параиба 77.0 15.1 0.6 0.1 1.4 5.7 0.1 Сержипе 76.4 11.8 1.1 0.2 1.9 8.1 0.5 Рио-Гранде-ду-Норте 76.0 15.4 0.8 0.0 1.4 10.4 0.0 Мараньян 74.5 17.2 0.2 0.0 1.5 6.3 0.3 Санта-Катарина 73.1 20.0 1.2 0.2 1.8 3.3 0.4 Минас-Жерайс 70.4 20.2 2.1 0.0 2.3 3.9 1.1 Рио-Гранде-ду-Сул 68.8 18.3 3.2 1.5 2.3 5.3 0.6 Токантинс 68.3 23.0 0.2 0.0 2.2 5.9 0.4 Парана 67.7 22.2 1.0 0.0 2.6 4.6 2.9 Пернамбуку 65.9 20.3 1.4 0.1 1.8 10.4 1.7 Баия 65.2 17.4 1.1 0.3 4.0 12.0 0.0 Бразилия 64.6 22.2 2.0 0.1 3.1 8.0 2.2 Пара 63.7 25.8 0.4 0.1 2.1 7.0 0.9 Амапа 63.5 28.0 0.4 0.0 2.3 5.5 0.3 Мату-Гросу 63.4 24.5 1.3 0.1 3.0 6.6 1.1 Сан-Паулу 60.1 24.1 3.3 0.3 4.1 5.1 3.0 Гояс 58.8 28.1 2.5 0.0 2.5 8.1 0.0 Амазонас 58.3 31.2 0.4 0.0 2.9 6.0 1.2 Мату-Гросу-ду-Сул 57.4 26.5 1.9 0.0 3.0 9.2 2.0 Федералдық округ 56.6 25.8 3.5 0.2 3.7 9.2 1.0 Эспириту-Санту 52.2 33.1 1.0 0.2 2.0 10.4 1.1 Акре 51.9 32.7 0.6 0.0 2.9 11.8 0.1 Рорайма 47.9 30.3 0.9 0.1 6.6 13.0 1.2 Рондония 47.6 33.8 0.6 0.0 3.7 13.3 1.0 Рио-де-Жанейру 45.8 29.4 4.0 0.9 4.3 14.6 1.0