Кіріспе

АҚШ-тағы католик шіркеуінің рөліне шолу
АҚШ-тағы католик шіркеуінің құрылымы

2018 жылғы мәліметтерге сәйкес, АҚШ халқының 23 пайызын құрайтын католик шіркеуі, протестантизмнен кейін елдегі екінші ірі діни топ болып табылады. Протестантизм жеке-жеке деноминацияларға бөлінгендіктен, ол елдегі ең ірі жеке шіркеу немесе христиан конфессиясы болып саналады. 2020 жылғы Gallup сауалнамасында американдықтардың 25 пайызы өзін католик деп атады. АҚШ католиктер саны бойынша әлемде төртінші орында тұр, ал Бразилия, Мексика және Филиппин одан бұрынғы орындарда. Католицизм АҚШ-та маңызды мәдени, әлеуметтік және саяси әсер еткен, бұл дін ұзақ жылдар бойы Демократиялық партиямен және солшыл саяси қозғалыстармен байланысты болды. Англиядан келген алғашқы қоныс аударушылар Жаңа Англия колонияларында католикке қарсы саясат жүргізді, және бұл саясат Жаңа Францияда француздармен соғысқа қарамастан сақталды. Америка революциясы мен классикалық либерализм католиктерге діни еркіндік әкелді. 1840 жылдары католиктер консервативті және евангелистік көзқарастарға ұшыраған вигтерге қарсы демократтармен жақындасты. Бұл 20 ғасырға дейін жалғасты, онда католиктер Жаңа келісім коалициясының маңызды бөлігін құрады. 1970 жылдан бері бұл байланыстар әлсіреп, католиктер көбінесе өзгермелі сайлаушылар ретінде қарастырылады. АҚШ президенті болған екі католик бар: Демократиялық президенттер Джон Ф. Кеннеди (1961–1963 жж.) және Джо Байден (2021 жылдан қазірге дейін). Сауалнамалар көрсеткендей, шіркеудің кейбір ілімдеріне қайшы болғанына қарамастан, діндарлар аборт құқығы және бір жынысты неке сияқты мәселелерде орташа сайлаушыға қарағанда көбінесе либералды көзқарасқа ие. Ал институционалдық басшылық көбінесе дәстүрлі көзқарастарды ұстанады.

Тарих

Католицизмнің АҚШ-қа мәдени, әлеуметтік және саяси ықпалы зор болды. Британдық Американың колонияларының бірі – Мэриленд провинциясы, «католиктерге тиесілі» провинция ретінде 17 ғасырда ағылшын католиктік идеологиясымен құрылды. Ол көршілес, протестанттар басымдығын көрсеткен Массачусетс шығанағы колониясымен және Вирджиния колониясымен қарама-қарсы болды. Провинция Англия королі I Чарльздың әйелі, католик королева Генриетта Марияның құрметіне аталды. Саяси тұрғыдан, Мэриленд провинциясының католик отаршылдық отбасылары, мысалы, Калверт Барон Балтимор және Каролл отбасы (соңғысы ирланд текті) ықпалында болды. Он үш колониядағы діни жағдай ағылшын азаматтық соғысының және жалпы алғанда, ағылшын реформациясының нәтижесінде туған діни бөліністерді көрсетті. Англияда Лаудиандық Англикан шіркеуіне қарсылық білдірген радикалды пуритандар, Америка колонияларында, әсіресе Плимут колониясында, «ана елінде» оларға қарсы діни шектеулерден қашудың жолын іздеді және Англиядағы жағдайдан да католиктерге қарсы теологиялық тұрғыдан жауыздық танытты. Нью-Йорк провинциясында (жоғарыда аталған II Джеймс атымен аталған) да бірқатар католиктер болды. 1785 жылы католиктердің саны шамамен 25 000-ға жетті, оның 15 800-і Мэрилендте, 7 000-і Пенсильванияда және 1 500-і Нью-Йоркте болды. Оларға қызмет ететін дін қызметкерінің саны тек 25 болды. Бұл он үш колонияның жалпы халқының 2%-дан аспады. Француздар өздерінің бірнеше елді мекендеріне католик қасиеттілерінің есімдерін берді, мысалы, Сент-Луи, Сауль-Сент-Мари, Сент-Игнас, Сент-Шарль және т.б. Осы колониядан шыққан, мәдени тұрғыдан француздық католиктер бүгінде Луизиана креолдары және каджун халқы ретінде танымал. 19 ғасырда бұрын католиктік испан империясына тиесілі болған аумақтар АҚШ құрамына енді, бұл 1820 жылдары Флоридадан басталды. Католиктік мұраға ие испандық американдық аумақтардың көпшілігі 19 ғасырдың басында тәуелсіздік алды, соның ішінде АҚШ-пен шектес Мексика да бар. Кейіннен АҚШ Мексиканың бір бөлігін аннексиялады, 1840 жылдары Техас штатын қосып алды, ал Мексика-Америка соғысынан кейін «Мексикалық беріліс» деп аталатын аймақты, оның ішінде болашақ Калифорния, Невада, Юта штаттары, Аризонаның көп бөлігі, Нью-Мексиконың қалған бөлігі, Колорадо және Вайоминг штаттары енді. Француздарға қарағанда испандықтар отарлау кезеңінде көптеген елді мекендерге католик қасиеттілерінің есімдерін берді немесе католиктік діни символикаға сілтеме жасады, олар АҚШ құрамына кіргеннен кейін де сақталды, әсіресе Калифорнияда (Лос-Анджелес, Сан-Франциско, Сан-Диего, Сакраменто, Сан-Бернардино, Санта-Барбара, Санта-Моника, Санта-Кларита, Сан-Хуан Капистрано, Сан-Луис-Обиспо және т.б.), сондай-ақ Техас (Сан-Антонио, Сан-Хуан, Сан-Маркос және Сан-Анжело), Нью-Мексико (Санта-Фе) және Флорида (Сент-Огстин) штаттарында. 1898 жылға дейін, испан-американ соғысынан кейін АҚШ Пуэрто-Рико, Гуам және Филиппин аралдарын, сондай-ақ біраз уақытқа Кубаны бақылауға алды, олардың барлығы бірнеше ғасырлық испан католиктік отаршылдық тарихына ие болды (бірақ олар штаттарға айналдырылмады).

XIX ғасыр (1800-1900)

Католиктердің саны 1840 жылдардан бастап неміс, ирланд және басқа еуропалық католиктердің көптеп келуімен күрт өсті. 1890 жылдан кейін итальяндықтар мен поляктар жаңа католиктердің ең көп санын құрады, бірақ Квебек сияқты Еуропаның көптеген елдері де үлес қосты. 1850 жылға қарай католиктер елдегі ең ірі дінге жататын болып қалыптасты. 1860 мен 1890 жылдар аралығында олардың саны үш есеге артып, жеті миллионға жетті.

Католиктік қайта өрлеу

Тарихшы Джон Макгриви 19 ғасырдың басында Еуропа, Солтүстік және Оңтүстік Америкада кеңінен тараған католиктердің қайта жандануын атап өтті. Ол католик қалалық аудандары, приходтары, мектептері және бірлестіктерінде қалыптасқан, мүшелері өздерін американдық қоғамнан қарсы және моральдық тұрғыдан жоғары санайтын ортада дамыды. Католик қайта жандануы "Ультрамонтанизм" деп аталды. Ол интеллектуалдар үшін томистік теологияға жаңа мән берді. Приходтандылар үшін бұл кереметтерге, қасиеттілерге және жаңа құлшылықтарға, мысалы, міндетті түрде жексенбі күні шіркеуге бару, үнемі тәубе ету және қасиетке қатысу, розенді дұға ету, Қасиетті Марияға адалу және ет жемейтін жұма күндеріне баса назар аударуды білдірді. Епископтарға, әсіресе Папаға, терең құрметпен қарастырылды, Ватикан епископтарды тағайындауды тікелей бақылады және жергілікті приходтардың автономиясын шектеді. Дінге шақыру саны күрт өсті, әсіресе әйелдер арасында. Католиктер жаңадан пайда болған монахтар мен діншіл ата-аналардың қаржысын пайдалана отырып, шіркеулік мектептер жүйесін құрды. Протестанттармен аралас некелерге қатаң тыйым салынды, тек балалар католик болып өскен жағдайда ғана рұқсат етілді. Шіркеу мектептері дінге адал некелерге ықпал етті. 19 ғасырдың соңына қарай діндестер шіркеулерде неміс және басқа ағылшын тілін білмейтін топтарға арналған шет тіліндегі бастауыш мектептер ашты. Олар ағылшын тіліндегі діндестердің орта мектептерін салу үшін үлкен қаржы жинады, бұл этникалық аралас некелерді көбейтіп, этникалық ұлтшылдықты әлсіретті. Жетекшілік негізінен ирландтардың қолында болды. Ирландия епископтары Ватиканмен тығыз жұмыс істеді және 1870 жылы Папаның қатесіздігі жарияланғаннан кейін Ватиканның жоғарылығын жақтады. Епископтар 1852, 1866 және 1884 жылдары Балтимор Пленарлық Кеңестерін шақыру арқылы американдық шіркеудегі тәртіпті біркелкілендіруді бастады. Бұл кеңестер Балтимор катехизисінің жариялануына және Америка католик университетінің құрылуына әкелді. Еуропадан қуылған иезуит дін қызметкерлері АҚШ-та жаңа бекініс тапты. Олар көптеген орта мектептер мен 28 колледж және университеттерді құрды, мысалы Джорджтаун университеті (1789), Сент-Луис университеті (1818), Бостон колледжі, Қасиетті Крест колледжі, Санта-Клара университеті және бірнеше Лойола колледждері. Доминикан, Қасиетті Крест конгрегациясы және францискан сияқты көптеген басқа діни қауымдар да осы жолды ұстанды. 1890 жылдары американизм дауы жоғары лауазымды шенеуніктерді алаңдатты. Ватикан американдық шіркеуде тым көп либерализм бар деп күдіктенді, нәтижесінде консервативті теологияға бет бұрылды, өйткені ирландия епископтары Папаға деген толық адалдығын көрсетті және католик колледждеріндегі либералдық ойлардың іздері жойылды. Осы даудың аясында француз дінбасысы Шарль Мейнен Паулист Әкелерінің негізін қалаушы Исаак Хеккерді субъективизм мен жасырын протестантизмге айыптады. Сонымен қатар, Франциядағы Хеккерге көңіл білдіргендер американизмде айыпталды.

Монахинялар мен әпкелер

Монахинялар мен бауырлар 19-ғасырдың басынан бері американдық дін, білім беру, медбикелік және әлеуметтік жұмыста маңызды рөл атқарды. Католик Еуропасында монастырлар ғасырлар бойы жомарт түрде қаржыландырылып, аристократияның қолдауында болды. Бірақ американдық католиктердің арасында байлар өте аз болды, ал аристократия мүлдем болған жоқ. Діни ордендерді кәсіпкерлік қабілеті бар әйелдер құрды, олар мұқтаждықты және мүмкіндікті сезіп, оларды кедей отбасылардан шыққан адал әйелдермен толықтырды. Олардың саны тез өсті: 1840 жылы 15 қауымда 900 әйел бауырлас болса, 1900 жылы 170 қауымда 50 000, ал 1930 жылы 300 қауымда 135 000 әйел бауырласқа жетті. 1820 жылдан бастап әйел бауырластардың саны дін қызметкерлері мен ер бауырластардан әрқашан көп болды. Олардың саны 1965 жылы 180 000-ға жетіп, 2010 жылы 56 000-ға дейін төмендеді. Көптеген әйелдер ордендерін тастап кетті және жаңа мүшелердің саны азайып кетті. 2008 жылдың 8 сәуірінде Рим папасы Бенедикт XVI-ның сенім ілімдері жөніндегі префекті кардинал Уильям Левада Римдегі Әйелдер Діни Жетекшілерінің басшылық конференциясымен кездесіп, LCWR-дың ілімдік сараптамасын жүргізетінін мәлімдеді, сонымен қатар монахынялардың радикалды феминистік көзқарастарды білдіріп отырғанына алаңдаушылық білдірді. Лори Гудштейннің сөзіне сәйкес, көптеген АҚШ католиктері шіркеудің мектептерін, ауруханаларын және қайырымдылық ұйымдарын басқаратын әйел бауырластарға қатысты "азапты және әділетсіз тергеу" деп қараған бұл тергеуді 2015 жылы Папа Франциск аяқтады.

Католикке қарсылық

Кейбір антикатоликтік саяси қозғалыстар пайда болды: 1840 жылдары "Біліспейтіндер", 1890 жылдары Американы қорғау қауымдастығы және 1920 жылдары екінші Ку-клукс-клан АҚШ-та белсенділік танытты. Бірақ тіпті 1884 жылы, католиктік дінге қарсылықтың күшеюіне қарамастан, Джеймс кардинал Гиббонс сияқты католик басшылары өз еліне деген құрмет сезімімен толы болды: "Еуропаға барып, сонда қанша уақыт болса да, оның халқының саяси жағдайын зерттеген сайын, мен үйге оралғанда өз еліме деген құрметім арта түседі және америкалық азамат екенім үшін одан да терең риза боладымын", - деді Гиббонс. Католиктер Бірінші дүниежүзілік соғыстағы патриотизмімен, қайырымдылыққа деген адалдығымен және демократиялық құндылықтарға берілгендігімен протестанттардың наразылығын басып, оны азайтуға мүмкіндік берді.

Қызметкерлер

Шіркеу әр түрлі басшылық және қызмет ролінде адамдарды жұмысқа тартады. Оның қызметкерлеріне қасиетті санға ие дін қызметкерлері (епископтар, ділдер және дьякондар) және қасиетті санға ие емес миряндар, теологтар және катехистер кіреді. Кейбір католиктер, миряндар да, дін қызметкерлері де некеде тұрмай, қасиетті өмір салтымен өмір сүреді. Бұл монастырлық (монахтар мен қарындастар), кедейлік (фрайрлар мен қарындастар), апостолдық (ділдер, бауырлар және қарындастар), сондай-ақ зайырлы және мирян институтары сияқты кең ауқымды қарым-қатынастарды қамтиды. Олардың көптегені қандай да бір қызмет түрінде қызмет ететін болса, қалғандары шіркеу ішінде немесе одан тыс жерде зайырлы қызметпен айналысады. Қасиетті өмір салтының өзі адамды дін қызметкері немесе шіркеудің қызметшісі етпейді. Сонымен қатар, көптеген миряндар шіркеу мекемелерін қолдау үшін "зайырлы" қызметтерде жұмыс істейді, олардың ішінде педагогтар, денсаулық сақтау мамандары, қаржы және адам ресурстарын басқару мамандары, заңгерлер және басқалары бар.

Лайықты қызметкерлер

АҚШ-тағы 630 католик ауруханасының жалпы бюджеті 101,7 миллиард долларды құрайды және 641 030 штаттық еңбек бірлігіне тең қызметкерді жұмысқа алады. АҚШ-тағы 6525 католик бастауыш және орта мектебі 151 101 штаттық еңбек бірлігіне тең қызметкерді жұмысқа алады, олардың 97,2%-ы лаиктер, 2,3%-ы дін қызметкерлері, ал 0,5%-ы рухани тұлғалар. АҚШ-тағы 261 католик жоғары (жоғары білім беру) мекемесі шамамен 250 000 штаттық еңбек бірлігіне тең қызметкерді жұмысқа алады, оның ішінде оқытушылар, әкімшілер және техникалық персонал бар. Жалпы алғанда, Католик шіркеуі 1 миллионнан астам қызметкерді жұмысқа алады және діни орталықтарды, дінге қатысты мектептерді, зейнеткерлер үйлерін, демалыс орталықтарын, ауруханаларды және басқа да қайырымдылық мекемелерін басқару үшін шамамен 100 миллиард долларлық операциялық бюджетке ие.

Қауымдық мектептер

XIX ғасырдың ортасына қарай ірі қалалардағы католиктер өздерінің шіркеулік мектеп жүйесін құруға кірісті. Басты себеп – мемлекеттік мектептердегі протестант ұстаздары мен оқушыларының ықпалынан діни сенімдерінен айырылып қалу қаупі еді. Протестанттар шіркеулік мектептерге мемлекеттік қаржы бөлуге қарсы күресті. Дегенмен, католиктер әрбір шіркеуде бастауыш мектептер салып, мұғалімдер ретінде өте төмен жалақы алатын әйел бауырластарды жұмысқа алды. Сыныптарда діни тақуалық, догмалық дұрыстық және қатаң тәртіп ең маңыздысы болып саналды. Оқу материалдарын білудің мәні аз болды, ал XIX ғасырдың соңында шіркеулік (немесе мемлекеттік) мектептердегі мұғалімдердің көпшілігі 8-сыныптан жоғары білім алмаған. Бауырластар түрлі діни ұйымдардан келген, оларды бірлесіп оқытуға ешқандай күш жұмсалмады. Епископтар мүңкіреуге көңіл бөлмеді. Соңында, 1911 жыл шамасында Вашингтондағы Америка католик университетінің бастамасымен католик колледждері бауырластарды педагогикалық техникаға оқыту үшін жазғы институттар ашты. Екінші дүниежүзілік соғыстан көп өткен соң, католик мектептері мемлекеттік мектептерге қарағанда нашар жабдықталған және нашар даярланған мұғалімдермен танымал болды. Мұғалімдер оқыту дағдылары үшін емес, діни сенімдері үшін таңдалды, нәтижесінде дінге берілген балалар тәрбиеленді және протестанттарға үйлену қаупі азайды. Алайда, ХХ ғасырдың екінші жартысында католик мектептері мемлекеттік мектептерден айтарлықтай жақсы нәтижелер көрсетуге бастады.

Университеттер мен колледждер

Католик колледждері мен университеттері қауымдастығының 2011 жылғы мәліметтері бойынша, АҚШ-та шамамен 230 католик университеті мен колледжі бар, онда 1 миллионға жуық студент және 65 мыңға жуық профессор оқиды. 2016 жылы жоғары білім беру орындарының саны 227-ге дейін азайды, ал студенттер саны 798 006-ға дейін төмендеді. 1887 жылы елдің епископтары құрған шіркеудің ұлттық университеті – Вашингтондағы Америка католик университеті. АҚШ-тағы алғашқы католик жоғары оқу орны – 1789 жылы құрылған Джорджтаун университеті. 2022 жылы 20 миллиардтан астам қаржыға ие болған Нотр-Дам университеті (1842 жылы құрылған) – АҚШ-тың ең бай католик университеті. U.S. News & World Report рейтингісінің 2021 жылғы нұсқасында АҚШ-тың үздік 100 ұлттық университетінің 10-ы католиктерге тиесілі болды.

Семинарлар

2016 жылғы Католиктердің ресми анықтамалығына сәйкес, 2016 жылы АҚШ-та 4785 студенті бар 243 семинария болды, оның ішінде 3629 епархиялық семинарист және 1456 діни семинарист. 2017 жылғы ресми статистика бойынша, АҚШ-та 5050 семинарист (3694 епархиялық және 1356 діни) бар. Бұған қоса, Америка католик епископтары Римдегі Папалық университеттердің бірінде оқитын американдық семинаристтер мен дін қызметкерлеріне арналған Солтүстік Америкалық Папалық колледжін басқарады.

Денсаулық сақтау жүйесі

2002 жылы католиктік денсаулық сақтау жүйесі 625 аурухананы басқарып, 30 миллиард долларлық кіріс тапқан, бұл елдегі ең ірі коммерциялық емес ұйымдар тобы болды. 2008 жылы осы ауруханаларды ұстау құны 84,6 миллиард долларға жетті, оның ішінде олар 5,7 миллиард доллар қайырымдылыққа берді. АҚШ Католиктік денсаулық сақтау қауымдастығының мәліметінше, 60 денсаулық сақтау жүйесінде жыл сайын ел бойынша әрбір алтыншы науқас қабылданады. Merger Watch (2018) мәліметтері бойынша, католиктік мекемелер АҚШ-тағы барлық "бірден-бір қоғамдық қызмет көрсететін ұйымдардың" шамамен 10%-ын құрайды (514-тің 49-ы). Кейбір штаттарда бұл көрсеткіш әлдеқайда жоғары: мысалы, Висконсин және Оңтүстік Дакота штаттарында "католиктік ауруханалар бірден-бір қоғамдық қызмет көрсететін ұйымдардың кемінде 50%-ын құрайды".

Католик қайырымдылық ұйымдары

Католик қайырымдылық қоғамдары АҚШ-тағы ең ірі ерікті әлеуметтік қызметтер желісі ретінде жұмыс істейді. 2009 жылы Нью-Джерси штатында олар Бирмадан АҚШ-қа келген 50 мыңыншы босқынды қарсы алды. Сондай-ақ, АҚШ Епископтар кеңесінің Көші-қон және босқындар қызметі 2006 жылдан бері Бирмадан 14 846 босқынды жайғастырды. 2010 жылы «The Chronicle of Philanthropy» журналы жүргізген сауалнамаға сәйкес, Католик қайырымдылық қоғамдары АҚШ-та 2009 жылы қайырымдылық көмегі көбейген 400 ірі қайырымдылық ұйымның ішіндегі төрт ұйымның бірі болды.

Демография

Католиктердің саны 19- және 20-ғасырларда жоғары туылу көрсеткіші мен көші-қон арқасында тез өсті, әсіресе Ирландия мен Германиядан, ал 1880 жылдан кейін Шығыс Еуропа, Италия және Квебек аймақтарынан. Мексикадан католиктердің ірікөлденең көшіп келуі 1910 жылдан кейін басталды, ал 2019 жылы латиноамерикандықтар американдық католиктердің 37 пайызын құрады. 1960 жылдан бері американдықтардың католик дінін ұстану үлесі шамамен 25%-дан 22%-ға дейін төмендеді. 2021 жылғы Pew Research оқуында «АҚШ ересек халқының 21%-ы өзін католик деп сипаттады, бұл көрсеткіш 2014 жылғы халықтың католик үлесімен бірдей». Католиктердің саны 45 миллионнан 72 миллионға дейін артты. 2018 жылы американдық католиктердің 39%-ы апта сайын шіркеуге барады, бұл көрсеткіш американдық протестанттардың 45%-ынан төмен. 2010 жылы АҚШ халқының шамамен 10%-ы бұрынғы католиктер немесе дінді ұстанбайтындар, шамамен 30 миллион адамды құрады. Адамдар түрлі себептермен кетіп қалды, олардың ішінде сенімсіздік, көңіл көншілдігі, бейжайлық немесе басқа діни топқа немесе ешқандай дінге жатпау сияқты факторлар да бар. Католиктер елдің барлық аймақтарында кездессе де, олар көбінесе Солтүстік-Шығыс және қалалық Орта Батыста шоғырланған. Алайда, қазіргі уақытта олар Оңтүстік-Батыста да жинақталған. Бұл американдық испаноязықты қауымның үнемі өсуіне байланысты, себебі АҚШ халқының үлесі біртіндеп АҚШ католицизмінің географиялық орталығын Солтүстік-Шығыстан және қалалық Орта Батыстан Оңтүстікке және Батысқа қарай жылдырып жатыр. АҚШ католиктерінің аймақтық таралуы (жалпы АҚШ католик халқының пайызы ретінде) мынадай: Солтүстік-Шығыс – 24%, Орта Батыс – 19%, Оңтүстік – 32% (соңғы жылдары Техас, Луизиана және Флорида штаттарында католиктердің саны артуына байланысты өскен көрсеткіш, ал Оңтүстік штаттарының қалған бөлігі басым түрінде протестанттық болып қала береді) және Батыс – 25%. Ең бай және білімді американдықтар кейбір протестанттық американдық топтарға, сондай-ақ жалпы еврей және индуист қауымдастықтарына жатады, ал католиктердің саны көбірек (13,3 миллион), сонымен қатар жоғары білім алған католиктердің саны (19 миллионнан астам) АҚШ-тағы кез келген басқа дін өкілдерінен асып түседі, олар тиісті ағымдары немесе діни атаулары бойынша бөлінген кезде. 2017 жылы АҚШ-та 70 412 000 тіркелген католик болды (АҚШ халқының 22%-ы), бұл туралы американдық епископтардың ресми католиктік анықтамалығындағы 2016 жылғы есебінде көрсетілген. Соңғы жылдары американдық католиктердің жалпы саны 20%-дан 28%-ға дейін бағаланады. «Америкалықтардың діни бостандығы үшін» ұйымының зерттеулер жөніндегі директоры Альберт Менендестің айтуынша, көптеген американдықтар әлі де өзін католик деп санайды, бірақ «түрлі себептермен жергілікті шіркеулерге тіркелмейді». 35 556 американдық тұрғыны арасында жүргізілген сауалнамаға сәйкес (Pew Forum on Religion and Public Life 2008 жылы жариялаған), американдықтардың 23,9%-ы өзін католик ретінде таниды (шамамен 306 миллион тұрғынның ұлттық халқының 72 миллионы). Зерттеуде өздерін протестант деп атағандардың 10%-ы бұрынғы католиктер екені, ал католик деп атағандардың 8%-ы бұрынғы протестанттар екені айтылған. Соңғы жылдары жабылатын шіркеулерге қарағанда жаңадан ашылған шіркеулер көп. АҚШ-тың солтүстік-шығыс төртбұрышында (яғни Жаңа Англия, Атлантика ортасы, Шығыс Солтүстік Орталық және Батыс Солтүстік Орталық) 1970 жылдан бері приходтар санының төмендеуі байқалады, бірақ приходтар саны басқа бес аймақта (яғни Оңтүстік Атлантика, Шығыс Оңтүстік Орталық, Батыс Оңтүстік Орталық, Тынық мұхиты және Тау аймақтары) өсіп келеді және тұрақты түрде өсіп жатыр. АҚШ-тағы католиктер шіркеудің бүкіл әлемдегі 1,3 миллиард мүшесінің шамамен 6%-ын құрайды. 2004 жылы Барна тобының сауалнамасында католик ұлтының 60%-ы латын емес ақтар (оның ішінде ирландтар, итальяндықтар, немістер, поляктар немесе француздар сияқты тарихи католик ұлттары бар американдықтар), 31%-ы кез келген ұлттың латындықтары (негізінен мексикалықтар, сонымен қатар кубалықтар, пуэрто-рикандықтар, доминикандықтар, сальвадорлықтар, колумбиялықтар, гватемальдықтар және гондурастықтар), 4%-ы қара (африкалықтар, гаитиліктер, қара латындықтар және карибтік аймақтан келгендер) және 5%-ы басқа ұлттар (негізінен филиппиндіктер, вьетнамдықтар және басқа да азиялық американдықтар, көп нәсілді және аралас ұлттар мен американдық үнділер) құрады. Испандық емес ақтардың ішінде 16 миллионға жуық католик өзін ирландтықтар, 13 миллионға жуық немістер, 12 миллионға жуық итальяндықтар, 7 миллионға жуық поляктар және 5 миллионға жуық француз деп санайды (көптегендер бірнеше ұлтты білдіреді). Дінгерлердің шамамен 7,8 миллионы (негізінен протестантизмнен, ал кішкентай бөлігі дінсіздерден немесе басқа діндерден келгендер) көбінесе латын емес ақтар, олардың ішінде британдықтар, голландтар және скандинавиялықтар көп. 1990 жылдан 2008 жылға дейін 11 миллионға жуық католик қосылды. Бұл өсімнің 9 миллионы латиноамерикандықтардың өсуіне байланысты. Олар 2008 жылы барлық американдық католиктердің 32%-ын құрады, бұл көрсеткіш 1990 жылы 20% болған. 2010 жылы католиктер деп санаған латиноамерикандықтардың пайызы 67%-дан 2013 жылы 55%-ға дейін төмендеді. Pew Forum ұйымының 2014 жылғы есебінде (2007 жылмен салыстырғанда) 2014 жылы 50,9 миллион ересек католик болды (18 жасқа дейінгі балаларды есептемегенде), бұл АҚШ халқының шамамен 20,8%-ын құрады, бұл көрсеткіш 2007 жылы 54,3 миллион және 23,9% болған. Pew сонымен қатар католик халқының қартаюда екенін, жастарға қарағанда қарттардың үлесі жоғары екенін және жастар арасында дінді сақтау көрсеткіші нашарлауда екенін анықтады. «Жас» католиктердің шамамен 41%-ы дінін тастап кеткен (жалпы көрсеткіш 32%), олардың жартысы дінсіздерге, ал қалғаны евангелисттерге, басқа протестанттық қауымдастықтарға және христиан емес діндерге өткен. Католик дініне өту сирек кездеседі, қазіргі католиктердің 89%-ы осы дінде тәрбиеленген; қазіргі католиктердің 8%-ы бұрынғы протестанттар, 2%-ы дінсіз тәрбиеленген, ал 1%-ы басқа діндерде (православ христиан, мормон немесе басқа тринитарлық емес, буддист, мұсылман және т.б.), еврейлер мен индуистер католиктерге айналуға ең аз бейім. Жалпы алғанда, католицизм кез келген ірі діни топтан діннен шығу көрсеткіші жоғары және дінге кіру көрсеткіші төмен. керісінше, көптеген басқа діндердің кіру және шығу көрсеткіштері шамамен тең, жоғары немесе төмен болса да. Бұл Ватикан II-ден кейін шіркеутің либералды ұстанымына және католиктік білім беруде католиктік діни сенімдердің маңыздылығын азайтуға байланысты деп есептеледі. Дегенмен, 2015 жылғы Pew Research Center мәліметтеріне сәйкес, «халықтың католик үлесі ұзақ мерзімді перспективада салыстырмалы түрде тұрақты, басқа да сараптамалар бойынша». Ұлттық құрамы бойынша католиктердің 59%-ы латын емес ақтар, 34%-ы латындықтар, 3%-ы қаралар, 3%-ы азиялықтар және 2%-ы аралас немесе үндістер. Керісінше, 2014 жылы латын емес ақтардың 19%-ы католик болды (2007 жылы 22% болған), ал латындықтардың 55%-ы (2007 жылы 58%) болды. 2015 жылы латындықтар 38% құрады, ал қаралар мен азиялықтар әрқайсысы 3% құрады. Католиктерден шығу және діннен толығымен бас тарту қазіргі уақытта латиноамерикандықтар арасында еуропалық американдық ақтарға, қараларға (АҚШ католик халқының 2,9%) және азиялық американдық католиктерге қарағанда әлдеқайда жылдам жүріп жатыр, сондықтан олар алдағы уақытта соңғы үш санаттағы католиктерден басып өтеді деп күмәндануға болады. Pew Research Center болжамына сәйкес, 2050 жылға қарай (латиноамерикандық халқы 128 миллионға жетер кезде) «үшінші буын латиноамерикандықтардың» тек 40%-ы католик болады, ал 22%-ы протестантқа, 24%-ы дінсіздерге және қалғаны басқа діндерге өтеді. Бұл католиктік деп санаған демократтар арасындағы үлестің күрт төмендеуіне сәйкес келеді, олар республикалықтарға қарағанда ақ емес болуға бейім. Бір зерттеуде үш автор АҚШ католиктерінің шамамен 10%-ы «секуляристер» екенін анықтады, «яғни олардың...».

Саясат

Католицизм АҚШ-та маңызды саяси әсерге ие болды, және бұл дін тарихи тұрғыдан солшыл саясат пен Демократиялық партиямен байланысты болған. 1970 жылдардан бері католиктер көбінесе шешімсіз сайлаушылар ретінде қарастырылып келеді. Бұл 20 ғасырға дейін жалғасты, онда католиктер «Жаңа мәміле» коалициясының маңызды бөлігін құрады. АҚШ президенті болған екі католик бар: Демократтар Джон Ф. Кеннеди (1961–1963 жж.) және Джо Байден (2021 жылдан қазірге дейін). 2016 жылы Папа Франциск Дональд Трамп туралы: «Тек қана қабырға салуды ойлайтын, ал көпірлер салуды ескермейтін адам – христиан емес» деді. Pew Research Center зерттеу орталығының мәліметінше, АҚШ-тағы ірі христиандық топтардың ішінде католиктер кездейсоқ сексуалдық қатынасты моральдық тұрғыдан қолдауға ең бейім. Шіркеу басшылығы көбінесе консервативтік көзқарастарды ұстанады. 2023 жылдың қараша айында Папа Техас штатының консервативті епископы, Тайлер қаласының Джозеф Э. Стриклендті қызметтен шеттетуге бұйрық берді.

Епископтар, діни қызметкерлер, монахтар

Кэри, Патрик В. Иммигрант епископ: Джон Инглендтің ирланд католицизмін американдық республикашылдыққа бейімдеуі (Америка Католиктік Университеті баспасы, 2022). Кобёрн, Кэрол К. және Марта Смит. Рухты өмірлер: Монахинялар католик мәдениетін және американдық өмірді қалай қалыптастырды, 1836–1920 (1999) 129–58 беттер, үзінді және мәтіндік іздеу. Каммингс, Кэтлин Спроус. Біздің қасиеттіміз: қасиетті батырды іздеу католиктерге американдық болуға қалай көмектесті (UNC Press, 2019). Д’Антонио, Уильям В., Джеймс Д. Дэвидсон, Дин Р. Ходж және Кэтрин Майер. Америка католиктері: жыныс, ұрпақ және міндеттеме (Хантингтон, Инд. : Our Sunday Visitor баспасы, 2001). Донован, Грейс. "Иммигрант монахтар: американдықтандыру процесіне олардың қатысуы", Catholic Historical Review 77, 1991, 194–208. Эллис, Дж. Т. Джеймс кардинал Гиббонстың өмірі (Bruce Publishing Company, 1963).
Финке, Роджер. "Діни дәстүрге реттелген оралу: католик діни ордаларындағы мүшеліктің өсуін түсіндіру", Journal for the Scientific Study of Religion, 36, 1997, 218–30. Гарраган, Гилберт Дж. Орта АҚШ-тың иезуиттері, 2-том (Loyola University Press, 1984). Хорган, Пол. Санта-Федегі Лэми (McGraw Hill, 1975), Нью-Мексико. Джонас, Томас Дж. Бөлінген сана: 1890 жылдардағы американдық католик уағыздаушылары (Garland Press, 1988). Кантович, Эдвард Р. "Чикаго кардиналы Мунделин және ХХ ғасырдағы американдық католицизмнің қалыптасуы". American Historical Journal 68.1 (1981): 52–68. Онлайн.
МакДермотт, Скотт. Чарльз Кэрролл Кэрроллтондық – адал революционер. МакГиннес, Маргарет М. Қызмет етуге шақырылған: Америкадағы монахтар тарихы (New York University Press, 2013) 266 бет; үзінді. МакКевитт, Джеральд. Мәдениет брокерлері: американдық батыстағы итальяндық иезуиттер, 1848–1919 (Stanford University Press, 2006). Шрот, Реймонд А. Американдық иезуиттер: тарих (New York University Press, 2007). Степсис, Урсула және Долорес Липтак. Пионер-емшілер: американдық денсаулық сақтаудағы әйел діндарларының тарихы (1989) 375 бет.

Демография, этникалық және нәсілдік

Авалос, Гектор. АҚШ латына және латино діни тәжірибесіне кіріспе (2005) үзінді.
Кастанеда Лилес, Мария Дель Сокорро. Күнделікті өмірдегі Әйел: Гвадалупаның Әзіресі және Америкадағы мексикалық әйелдердің католиктік қиялы (Оксфорд университетінің баспасы, 2018).
Палуба, Аллан Фигероа, С.Ж. Екінші толқын: Испандық миссионерлік қызмет және мәдениеттерді евангелизациялау (Поллист Пресс, 1989).
Долан, Джей П. Иммигранттар шіркеуі: Нью-Йорк ирланд және неміс католиктері, 1815–1865 (Джонс Хопкинс университетінің баспасы, 1975).
Долан, Джей П. «Ирландиялық приход». АҚШ католик тарихшысы 25.2 (2007): 13–24. онлайн.
Гарсия, Анхель. Патшалық Пуэрто-Рикода басталды: Нил Конноллидің діни қызметі Оңтүстік Бронкста (Фордэм университетінің баспасы, 2020).
Грили, Эндрю. «Америкалық католиктердің демографиясы, 1965–1990» Эндрю Грилидің социологиясында (Атланта: Scholars Press, 1994).
Холл, Гвендолин Мидло. XVIII ғасырда афрокреол мәдениетінің дамуы (Луизиана мемлекеттік университетінің баспасы, 1995).
МакКэффри, Лоренс Джон. Америкадағы ирландтық католик диаспорасы (Америка католик университетінің баспасы, 1997).
Монзелл, Томас І. «Католик шіркеуі және поляк иммигранттарының американдануы». Польшалық американдық зерттеулер (1969) 26#1, 1–15 бб. онлайн.
Пойо, Джеральд Е. Кубалық католиктер АҚШ-та, 1960–1980: Сүргін және интеграция (Нотр-Дам университетінің баспасы, 2007).
Пула, Джеймс С. «Польшалық американдық католицизм: Мәдени детерминизмдегі жағдайды зерттеу». АҚШ католик тарихшысы 27.3 (2009): 1–19. онлайн.
Радзиловский, Джон. «Польшалық американдық католицизмнің әлеуметтік тарихы». АҚШ католик тарихшысы 27.3 (2009): 21–43. онлайн.
Шульце, Джордж Е. Шетелдіктер: АҚШ-тағы католик латиносын ұйымдастыру (Лексингтон, 2007).
Шпалдинг, Томас В. «Германиялық приходтар, шығыс және батыс». АҚШ католик тарихшысы 14.2 (1996): 37–52. онлайн.
Салливан, Айлин П. Көпір және крест: Ирланд-американдық жазушылар американдық католицизмін қалыптастыру (Нотр-Дам университетінің баспасы, 2016).

Мамандандырылған зерттеулер

Абель, Аарон. Американдық католицизм және әлеуметтік әрекет: Әлеуметтік әділдікті іздеу, 1865–1950 (Hanover House, 1960). Бейлз, Сьюзан Ридгли. Мен бала кезімде: Бірінші қасирет туралы балалардың түсіндірулері (Солтүстік Каролина университеті, 2005). Браун, Мэри Элизабет. "Парахия тарихының тақырыптарындағы өзгерістер: Пенсильвания штаты, Куцтаун қаласындағы Сент-Мэри шіркеуінің мысалы". Филадельфияның американдық католиктік тарихи қоғамының жазбалары 106.1/2 (1995): 39–54. онлайн. Кэрролл, Майкл П. Протестанттық ойдағы американдық католиктер: Дінтануды академиялық тұрғыдан қарастыру (Johns Hopkins University Press, 2007). Хант, Томас С., Эллис А. Джозеф және Рональд Джеймс Нуззи, редакторлар. АҚШ-тағы католик мектептері: Энциклопедия (2 томдық). Greenwood Press, 2004) 805 бет; K12 мектептерін қамтиды, колледждерді емес. 2-том онлайн. МакМаллен, Джоанн Халлеран және Джон Парриш Пид, редакторлар. Фланнери О'Коннор шіркеуінің ішінде: Оның шығармаларындағы құрметтілік, қасиеттілік және киелілік (Мэкон, ГА: Mercer University Press, 2007). Сандерс, Джеймс В. Қалалық азшылықтың білімі: Чикагодағы католиктер, 1833–1965 (Oxford University Press, 1977). Уолч, Тимоти. Парахиялық мектеп: Америка католиктік шіркеулік білімі колониялық дәуірден бүгінгі күнге дейін (Crossroad Publishing, 1996).

Тарихнама

Драйс, Анжелин. "Мұхит пен шөлейттің қауіптері: Солтүстік Америка католик тарихына арналған анықтамалық". Католик тарихи шолу 102.2 (2016) 251–83 б. Эллис, Джон Трейси және Роберт Триско. A Guide to American Catholic History (ABC Clio, 1982) 1240 кітапқа түсіндірме нұсқаулық. Онлайн. Глисон, Филип. "Америкалық католицизм тарихының зерттелуі, Католик тарихи шолуда 1915–2015 жылдары көрсетілгендей". Католик тарихи шолу 101#2 (2015) 156–222 б. Онлайн. Томас, Дж. Дуглас. "Америка католик тарихының ғасыры". АҚШ католик тарихшысы (1987): 25–49. JSTOR-да.

Негізгі дереккөздер

Эллис, Джон Трейси. Америка католик тарихының құжаттары. 2-ші басылым. (Милвоки: Брюс баспасы, 1956). онлайн.