Кіріспе

Тоңғаның полинезиялық тобы Тоңға халқының 98%-дан астамын құрайды. Қалғаны еуропалықтар (көпшілігі британдықтар), еуропалықтар мен басқа нәсілдердің араласуынан туғандар және басқа Тынық мұхиты аралдарының тұрғындары. Сондай-ақ, бірнеше жүз қытайлық та бар. Халықтың шамамен үштен екісі ең ірі аралы – Тонгатапуда тұрады. Тонгалықтардың саны артып, жалғыз қалалық және сауда орталығы – Нукуалофаға қоныс аударғанмен, онда еуропалық және жергілікті мәдениет пен тұрмыс салты қатар өріліп, ауылдық өмір мен туыстық байланыстар бүкіл елде маңыздылығын сақтап келеді. Күнделікті өмір полинезиялық дәстүрлердің, әсіресе христиан дінінің күшті ықпалында. Мысалы, барлық сауда және ойын-сауық шаралары сенбі күні түнгі жартысынан жексенбі күні түнгі жартысына дейін тоқтатылады, ал конституция демалыс күнін мәңгілікке қасиетті деп жариялайды. Басқа маңызды христиан діндеріне методистер (Free Wesleyan), римдік католиктер және Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілері шіркеуі жатады. 6-дан 14 жасқа дейінгі балаларға арналған бастауыш білім мемлекеттік мектептерде міндетті және тегін. Миссионерлік мектептер бастауыш білімнің шамамен 83%-ын және орта білімнің 90%-ын қамтамасыз етеді. Жоғары білімге мұғалімдерді даярлау, медбикелік және медициналық білім беру, шағын жеке университет, әйелдерге арналған бизнес колледжі және бірнеше жеке ауыл шаруашылығы мектептері кіреді. Көптеген студенттер жоғары білім алу үшін шетелге кетеді. 2021 жылғы есептерге сәйкес, халықтың діни құрамы: протестанттар – 63,9% (оның ішінде Free Wesleyan шіркеуі – 34,2%, Тонганың еркін шіркеуі – 11,3%, Тонга шіркеуі – 6,8%, Tokaikolo христиан шіркеуі – 1,5%, Құдайлар жиналысы – 2,5%, Жеті күндік адвентистер – 2,5%, Тонганың конституциялық шіркеуі – 1,2%, және басқа протестанттар – 4%), соңғы күнгі қасиеттілер – 19,7%, римдік католиктер – 13,7%, басқалары – 2,1%, дінсіздер – 0,6%, белгісіз – 0,1%. 1960 жылдардың соңында елдегі халық өсімі қарқыны күрт төмендеді.

Халықтың тарихы

1930 жылдары Тонганың халқы шамамен 32 000 адамды құрады. 1970 жылдардан бастап Австралия мен Жаңа Зеландияға ірі көлемде көші-қон басталды. 1970 жылдары Тонгадан Австралияға, Жаңа Зеландияға, Ұлыбританияға, Канадаға, Францияға және АҚШ-қа қоныс аудару деңгейі жылына 2%-дан асып кетті. Қазіргі таңда елде 100 000-нан астам тұрғын бар.

Халықтың құрылымы

Жас тобыЕркекӘйелЖалпысы% Жалпысы 50 255 50 396 100 651 100 0–4 6 440 6 059 12 499 12.42 5–9 6 417 5 736 12 153 12.07 10–14 6 139 5 743 11 882 11.81 15–19 5 449 5 053 10 502 10.43 20–24 4 106 4 128 8 234 8.18 25–29 3 162 3 467 6 629 6.59 30–34 2 994 3 527 6 521 6.48 35–39 2 704 2 941 5 645 5.61 40–44 2 473 2 716 5 189 5.16 45–49 2 600 2 581 5 181 5.15 50–54 2 129 2 021 4 150 4.12 55–59 1 571 1 683 3 254 3.23 60–64 1 297 1 399 2 696 2.68 65–69 968 1 062 2 030 2.02 70–74 735 866 1 601 1.59 75–79 575 675 1 250 1.24 80–84 315 410 725 0.72 85–89 127 231 358 0.36 90–94 25 74 99 0.10 95–99 5 5 10 0.01 100+ 1 1 2 <0.01 Жас тобы Еркек Әйел Жалпысы Пайыз 0–14 18 996 17 538 36 534 36.30 15–64 28 485 29 516 58 001 57.63 65+ 2 751 3 324 6 075 6.04 Белгісіз 23 18 41 0.04

Диаспора

Тонгадан тыс жерлерде 150 000-нан астам тонгалық тегі бар адамдар тұрады, көбінесе Жаңа Зеландияда, АҚШ-та және Австралияда.

Океания

Жаңа Зеландияның 82 389 тұрғыны өзін тонгалық этностың өкілі деп атады, ал 22 413-і Тонгада туғанын мәлімдеді. 2016 жылғы деректер бойынша, тонгалық жаңазеландиялықтар Жаңа Зеландияның шамамен 5 миллион халқының 1,2%-ын құрайды. Австралияда 32 691 тонгалық австралиялық тұрады, бұл Австралия халқының 0,1%-дан асып түседі. Тонгалықтардың 60%-ы Жаңа Оңтүстік Уэльс штатында тұрады.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та тонгалық американдықтар АҚШ халқының 0,02% құрайды, 2020 жылғы мәліметтер бойынша елде тонгалық тегі бар 67 000-нан астам адам тіркелген.

Калифорния

АҚШ-тағы тонгалықтардың көп бөлігі Калифорния штатында тұрады. Сан-Франциско шығанағы аймағындағы Сан-Матео округінде (округ халқының 0,7%) 5000-нан астам американдық тонгалық тұрады, олар негізінен Дейли-Сити, Шығыс Пало-Альто, Сан-Матео және Сан-Бруно қалаларында шоғырланған. Оукленд қаласында шамамен 1500 адамнан тұратын тонгалық қауымдастығы бар (Оукленд халқының 0,3%). Лос-Анджелес округінде тонгалықтар негізінен Инглвуд (қала халқының 0,7%), Хоторн және Лонг-Бич қалаларында қоныстанған. Сонымен қатар, Сакраментода 1000-ға жуық тонгалық және Сакраменто аймағында одан да көп тұрады.

Юта штаты

Юта штатында, әсіресе Солт-Лейк аңғарында, көптеген тонгалықтар тұрады. Солт-Лейк округінде 8000-нан астам тонга текті тұрғын бар. Солт-Лейк-Сити қаласының Глендейл ауданында аймақтағы тонгалықтардың ең көп шоғырланған жерінің бірі орналасқан.

Техас

Далас Форт-Уорт аймағындағы Эулес қаласында 1000-нан астам тонгалық тұрғын бар.

Орегон

Портленд, Орегон қаласында 500 тонгалық тұрғын бар, ал оның агломерациясында тағы бірнеше жүз адам қосылады.