Кіріспе
Зен буддизмінен алынған тағам түрлері туралы идеяларға негізделген сәнді диета. Макробиотикалық диета (немесе макробиотика) – Зен буддизмінен алынған тағам түрлері туралы идеяларға негізделген сәнді диета. Бұл диета тағам мен ыдыстардың күйін (ин) және жанын (ян) теңгертуге тырысады. Диетада 5:1 пропорциясындағы идеалды ин-ян арақатынасына жету үшін 10 жоспар ұсынылады. Бұл диетаны 1930 жылдары Джордж Осава танымал етті, ал кейін оның шәкірті Мичио Куши оны одан әрі дамытты. Макробиотика жергілікті өсірілген толық зерлі дақылдарға, бақша өнімдеріне (көкөністерге), жеуге жарамды теңіз шөптеріне, ашытылған соя өнімдеріне және ежелгі қытайлық ин-ян теңгерімі принципіне сәйкес тамаққа қосылатын жемістерге баса назар аударады. Қоңыр күріш және қара бидай макароны (соба) сияқты толық зерлі дақылдар мен өнімдер, пісірілген және шикі көкөністердің әртүрлі түрлері, бұршақ және бұршақ өнімдері, жұмсақ табиғи дәмдеуіштер, балық, жаңғақтар мен тұқымдар, жұмсақ (қуаттандырмайтын) сусындар, мысалы, банча бұтақшасы шайы және жемістер ұсынылады. Кейбір макробиотика жақтастары ин мен янның салыстырмалы қасиеттер екенін және оларды салыстыру арқылы ғана анықтауға болатынын айтады. Барлық тағамдарда екі қасиет те бар, бірақ біреуі басым. Ян қасиеттері бар тағамдар тығыз, ауыр, ыстық деп есептеледі, ал ин қасиеттері бар тағамдар кең, жеңіл, суық және тараңқы болып саналады. Дегенмен, бұл терминдер салыстырмалы; «яндық» немесе «индық» басқа тағамдармен салыстырғанда ғана талқыланады. Макробиотиктер күріш және арпа, қарақұмық, сұлы, қамыр, қарақұмық, қарақұмық және теф сияқты басқа да толық зерлі дақылдарды ин мен янға ең жақын теңгерілген тағамдар деп санайды. Сондықтан, макробиотикалық тағамдар тізімінде тағамды ин немесе ян деп анықтағанда, олар көбінесе толық зерлі дақылдармен салыстырылады. Қызанақ, бұрыш, картоп және баклажан сияқты түнгі көкөністер, сондай-ақ шпинат, қызылша және авокадо макробиотикалық тағамда ұсынылмайды немесе азырақ қолданылады, өйткені олар өте ин болып саналады. Кейбір макробиотика мамандары кальций тепе-теңдігіне әсер ететін соланин алкалоидіне байланысты түнгі көкөністерді қолданудан бас тартады. Макробиотикалық диетаның кейбір жақтастары түнгі көкөністер қабыну мен остеопорозды тудыруы мүмкін деп санайды.
A macrobiotic diet (or macrobiotics) is a fad diet based on ideas about types of food drawn from Zen Buddhism. The diet tries to balance the supposed yin and yang elements of food and cookware. The diet proposes ten plans which are followed to reach a supposedly ideal yin:yang ratio of 5:1. The diet was popularized by George Ohsawa in the 1930s and subsequently elaborated on by his disciple Michio Kushi. Macrobiotics emphasizes locally grown whole grain cereals, pulses (legumes), vegetables, edible seaweed, fermented soy products, and fruit combined into meals according to the ancient Chinese principle of balance known as yin and yang. Whole grains and whole grain products such as brown rice and buckwheat pasta (soba), a variety of cooked and raw vegetables, beans and bean products, mild natural seasonings, fish, nuts and seeds, mild (non stimulating) beverages such as bancha twig tea, and fruit are recommended. Some macrobiotic proponents stress that yin and yang are relative qualities that can only be determined in a comparison. All food is considered to have both properties, with one dominating. Foods with yang qualities are considered compact, dense, heavy, and hot, whereas those with yin qualities are considered expansive, light, cold, and diffuse. However, these terms are relative; "yangness" or "yinness" is only discussed in relation to other foods. Brown rice and other whole grains such as barley, millet, oats, quinoa, spelt, rye, and teff are considered by macrobiotics to be the foods in which yin and yang are closest to being in balance. Therefore, lists of macrobiotic foods that determine a food as yin or yang generally compare them to whole grains. Nightshade vegetables, including tomatoes, peppers, potatoes, and eggplant; also, spinach, beets, and avocados, are not recommended or are used sparingly in macrobiotic cooking, as they are considered extremely yin. Some macrobiotic practitioners also discourage the use of nightshades because of the alkaloid solanine which is thought to affect calcium balance. Some proponents of a macrobiotic diet believe that nightshade vegetables can cause inflammation and osteoporosis.
Ас үй бұйымдары
Аспаздық құралдар ағаш немесе шыны сияқты нақты материалдардан жасалуы тиіс, ал пластик, мыс және жабыспайтын жабындар сияқты материалдардан қашу керек.
Жапондық танымалдылық пен ықпал
Макробиотикалық тамақтану тәсілін жапондықтар жасап, танымал етті. Эдо дәуірінде жапон шаруаларының тамақтануы күріш және соя бұршағы сияқты негізгі азықтарға негізделген. Кейбір макробиотика жақтастарының пікірінше, бұрынғы әлем халқының көп бөлігі негізінен дәнді дақылдармен, көкөністермен және басқа да өсімдіктермен қоректенген. Макробиотикалық диета Жапонияда дамығандықтан, қазіргі заманғы макробиотикалық тамақтанатындардың көпшілігі денсаулыққа пайдалы деп есептелетін жапон тағамдарын өз рационына қосады.
Қатерлі ісік
Американдық онкологиялық қоғам "аз майлы, көп талшықты, негізінен өсімдіктерден тұратын" диетаны ұсынады; алайда, олар қатерлі ісікпен ауыратын адамдарды диеталық бағдарламаны емдеудің жалғыз немесе басты құралы деп қараудан сақтандырады. Cancer Research UK былай мәлімдейді: "кейбір адамдар макробиотикалық өмір салты олардың қатерлі ісігімен күресуге және жазынуға көмектеседі деп ойлайды. Бірақ мұны растайтын ғылыми дәлелдер жоқ." Тамақтанушы Фредрик Дж. Стар: "макробиотикалық диетаның қатерлі ісікке немесе басқа да ауруларға пайдалы екенін көрсететін ғылыми дәлел жоқ" деп мәлімдеген.
Тамақ
Макробиотикалық диета – сәнді диетаның бір түрі. Балық макробиотикалық диетада В12 витаминінің көзі болып табылады, себебі теңіз өсімдіктері, соя, ашытылған өнімдер және балдырлар сияқты ешбір табиғи өсімдік тағамында биожетімді В12 аналогтары анықталған жоқ. Өсімдік тектес тағамдарда табиғи түрде В12 витамині болмаса да, кейбіреулері өңдеу кезінде В12 және басқа да қоректік заттармен байытылады. А витамині, оның алды – бета-каротин, морковь және шпинат сияқты өсімдіктерден қол жетімді. Дәнділер, жаңғақтар, тұқымдар, бұршақтар және бұршақ өнімдерінен жеткілікті мөлшерде ақуыз алуға болады. Омега-3 май қышқылдарының көздері тиісті мақалада талқыланады, оларға соя өнімдері, жаңғақтар, зығыр тұқымдары, қабақ тұқымдары, кендір тұқымдары және майлы балық кіреді. Рибофлавин және көптеген басқа В витаминдері тұтас дәнді дақылдарда көптеп кездеседі. Бұршақ, теңіз өсімдіктері және жапырақты көкөністердегі гемоглобин емес темір жақсы денсаулықты сақтау үшін жеткілікті; толық ақпарат USDA деректер базасында бар.
Реттеу
Макробиотикамен айналысатын мамандар мемлекеттік бақылауда емес, және Ұлыбританияда олардың ешқандай білімі немесе дайындығы болуы міндетті емес.
Асқынулар
Макробиотик диетаның ертедегі нұсқаларының бірі, тек қоңыр күріш пен суды жеуді қамтитын, ауыр тамақтану жетіспеушіліктеріне және тіпті өлімге әкелуі мүмкін. Жануар өнімдерін қамтамайтын қатаң макробиотик диеталары, мұқият жоспарланбаса, тамақтану жетіспеушіліктерін тудыруы мүмкін. Бұл қауіп, әсіресе қатерлі ісікпен ауыратын адамдар үшін күштірек болуы мүмкін, олар қажетсіз салмақ жоғалтумен күресуі және көбінесе жоғары тамақтану және калориялық қажеттіліктері болуы мүмкін. Осы типтегі емге ғана сүйену және қатерлі ісікке қатысты дәстүрлі медициналық көмектен бас тарту немесе оны кешіктіру денсаулыққа қауіпті салдарларға әкелуі мүмкін.
Балалар
Балалар макробиотик диетасынан туындаған қоректік заттардың жетіспеушілігіне де осал болуы мүмкін.
Жүктілік
Макробиотикалық диеталар жүкті немесе бала емізетін әйелдерде сынақтан өтпеген, ал оның ең қатаң түрлерінде ұрықтың қалыпты дамуы үшін қажетті кейбір дәрумендер мен минералдар жеткіліксіз болуы мүмкін.