Кіріспе

Американдық зерттеуші Герберт Лерой Нидлмен (1927 жылы 13 желтоқсан - 2017 жылы 18 шілде) қорғасынның улануынан болатын нейрологиялық дамуды зерттеді. Ол педиатр, бала психиатры, Питтсбург университетінің зерттеушісі және профессоры, Медицина институтының сайланған мүшесі және Балалық шақтағы қорғасынға улануды тоқтату альянсының негізін қалаушы болды (кейіннен Денсаулық үйлер үшін альянс деп аталды, ол Ұлттық денсаулық үйі орталығымен бірікті). Доктор Нидлмен 20-ғасырда қол жеткізілген ең маңызды экологиялық денсаулықты қорғауды қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарды, бұл 1990-шы жылдардың басында АҚШ-тағы балалар арасында қорғасынмен уланудың таралуын бес есеге азайтуға әкелді. Қорғасынмен байланысты салалар тарапынан қатты қарсылық көрсетіліп, ол жиі шабуылға ұшырағанмен, Нидлмен қорғасынмен уланудың қауіптілігі туралы мүдделі тараптарға, соның ішінде ата-аналар мен үкіметтік комиссияларға білім беру науқанын жалғастырды. Нидлмен 1976 жылдан 1991 жылға дейін қандағы қорғасынның деңгейін 78 пайызға дейін төмендеткен экологиялық қауіпсіздік шараларын іске асыруда маңызды рөл атқарды деп есептеледі. Ол 2017 жылы Питтсбургте қайтыс болды.

Білім беру және оқытушылар құрамы

Нидлмен 1948 жылы Пенсильвания штатының Аллентаун қаласындағы Муленберг колледжінен BS, ал 1952 жылы Пенсильвания университетінен MD дәрежесін алды. Ол еврей еді. Филадельфия балалар ауруханасында педиатрия мамандығы бойынша оқып, бас дәрігер болып қызмет атқарды. Нидлмен Ұлттық денсаулық сақтау институтының балалар кардиологиясы және ревматикалық қызба бойынша стипендиясын аяқтады. Филадельфияда отбасылық педиатрия мен Пенсильвания ауруханасында неонатологиямен айналысқаннан кейін доктор Нидлмен Филадельфиядағы Темпл университетінің денсаулық сақтау ғылымдары орталығында психиатрия бойынша ординатураны аяқтады. 1970 жылдан 1972 жылға дейін ол Темпл университетінде психиатрияның доценті болды, ал 1972 жылдан 1981 жылға дейін Массачусетс штатының Бостон қаласында Гарвард университетінің медицина мектебінде профессор болды. 1981 жылдан бастап Питтсбург университетінің медицина мектебінде балалар психиатриясы және педиатрия профессоры болды.

Қорғасынмен улануды зерттеу

1970 жылдары Нидлмен Гарвард медицина мектебінде жүргізілген зерттеуде қорғасынның тіпті өте төмен мөлшерде балалардың IQ-сына әсер ететіндігіне айқын дәлел келтірді. Балалардың жапырақты тістеріндегі қорғасын деңгейін өлшеу арқылы Нидлмен бұл тістер пайда болған кезде қорғасынның аз мөлшерде болуы IQ деңгейін төмендетіп қана қоймай, сонымен қатар зейін аудару уақытын қысқартып, тіл біліміне кідіретінін көрсетті. Кейінгі зерттеулерде ол қорғасынның балалардың зейінін, мінез-құлқын және оқудағы жетістіктерін ұзақ уақытқа әсер ететінін анықтады. 1979 жылы Нидлман қорғасынға улану белгілері жоқ балалардың ақыл-ойы мен мінез-құлқы туралы алғашқы үлкен зерттеуді бастады. Оның зерттеулері қорғасынның әсері жоғары мектепті бітіре алмау және оқу қабілетінің нашарлау қаупімен байланысты екенін көрсетті. Оның зерттеулері Аллегени округінің Жасөспірімдер сотында сотталған он екі мен он сегіз жас аралығындағы 194 жасөспірімнің сүйектеріндегі қорғасын концентрациясын және Питтсбургтегі (Пенсильвания) әдеттегі орта мектептердегі 146 оқушының мінез-құлық проблемаларын тексерді. 1996 жылы қорғасын бензин мен қорғасын бояудың физикалық және мінез-құлық проблемалары туралы баяндаған зерттеу нәтижелері, қорғасынның антиәлеуметтік мінез-құлыққа әсер етуін байланыстыра отырып, Journal of American Medical Association журналында жарияланды. Зерттеу барысында қылмыскер балалардың сүйектерінде қорғасын мөлшері төрт есе жоғары екені анықталды. Нидлменнің айтуынша, "қорытынды - бұл импульстерді ұстап тұру қабілетіне кедергі келтіретін ми уы. Бұл өмірлік тәжірибе, ол биологияға кіреді және баланың жаман істерге деген қаупін арттырады". Ғылыми тұрғыдан кеңінен қаралғаннан кейін, Нидлменнің зерттеулері Ауруларды бақылау орталықтарын (CDC) балаларда қорғасынның улануын диагностикалау және оны емдеу бойынша нұсқаулар шығару үшін, Қоршаған ортаны қорғау агенттігін (EPA) бензиндегі қорғасынды алып тастауды және Тұтыну өнімдерінің қауіпсіздігі жөніндегі комиссияны ішкі бояулардан қорғасынды тыйым салуға итермелеу үшін маңызды болды. Нидлменнің зерттеулері сонымен қатар Тұрғын үй және қала құрылысы департаментіне (HUD) АҚШ-тағы мыңдаған тұрғын үйлерден қорғасынды алып тастауға көмектесті. Нидлмен жүктілік кезінде қорғасынға тәуелділіктің алғашқы алдын ала зерттеуін жасады және мұндай әсердің өмірдің кейінгі кезеңдеріндегі танымдық тапшылықпен байланысты екенін көрсетті. Оның соңғы зерттеулері сүйектерінде қорғасын мөлшері жоғары балалардың ашу-ыза, вандализм және дүкен ұрлығы сияқты агрессивті немесе қылмыскерлік мінез-құлық дамытатынын көрсетті.

Балаларды усыз тәрбиелеу

Нидлмен мен Филип Ландриган "Балаларды усыз өсіру: балаңызды қорғасыннан, асбесттен, пестицидтерден және басқа да қоршаған ортаға қауіпті заттардан қалай қорғауға болады?" (1996 жыл) атты кітабында ата-аналар мен дәрігерлерге қорғасын, асбест, пестицидтер және басқа да уларды қамтитын уларға ұшырау қаупін қалай бағалауға және барынша азайтуға болатыны туралы кеңес береді. Авторлар сонымен қатар қоғамда қолданыстағы заңдарға сәйкестікті қамтамасыз етудің практикалық тәсілдерін қарастырады.

Жауапкершілік комитеті

Темпл университетінің медицина мектебінің доценті болған кезде Нидлмен 1966 және 1974 жылдар аралығында жауапкершілік комитетінің (COR) төрағасы болды. Вьетнам соғысында жарақат алған азаматтарға көмек көрсетуге тырысқан КОК медицина қызметкерлері, ғалымдар, дін қызметкерлері және Американың араласуына алаңдайтын азаматтардан құралған. Оның жараланған вьетнамдық балаларға көмек көрсету үшін күш-жігерінде Берклиде (Калифорния) және Бостонда (Массачусетс) баспаналар құрылды, екеуі де Вьетнам үйі деп аталды, ал Сайгонда тағы біреуі, мұнда параличпен ауыратын балаларға өз елінде қамқорлық көрсетіліп, оңалту мүмкін болды.