Кіріспе

Мембраналық белдік домені

Трансмембраналық домен (ТМД) – мембрананы жабатын белок домені. ТМД бір немесе бірнеше альфа-спиральдардан немесе трансмембраналық бета-цилиндрден тұруы мүмкін. Липидтік екі қабаттың ішкі жағы гидрофобты болғандықтан, ТМД-дағы аминқышқылдарының қалдықтары көбінесе гидрофобты болады, бірақ мембраналық сорғылар және иондық каналдар сияқты белоктарда полярлық қалдықтар кездесуі мүмкін. ТМД мөлшері мен гидрофобтылығы бойынша әртүрлі болады; олар органеллаға тән қасиеттерге ие болуы мүмкін.

Транмембраналық домендердің функциялары

Трансмембраналық домендер әр түрлі функцияларды атқарады. Олар:

Трансмембраналық белоктарды мембранаға бекіту. Биологиялық мембраналар арқылы иондар мен ақуыздар сияқты молекулалардың молекулалық тасымалын жеңілдету; әдетте гидрофильді қалдықтар мен ТМД-дағы байланыс орындары осы процеске көмектеседі. Мембрана арқылы сигналдарды беру; G протеинімен байланысқан рецепторлар сияқты көптеген трансмембраналық ақуыздар клеткадан тыс сигналдарды қабылдайды. ТМД-лер бұл сигналдарды жасуша ішіндегі әсерді тудыратын мембрана арқылы таратады. Везикулалардың бірігуіне көмектесу; ТМД-ның функциясы толыққанды түсінілмеген, бірақ олар бірігу реакциясы үшін өте маңызды екені дәлелденді, мүмкін ТМД липидтік екі қабаттың кернеуіне әсер етуінің нәтижесінде. Трансмембраналық ақуыздарды тасымалдау және сұрыптау; ТМД цитозольдік сұрыптау сигналдарымен бірге жұмыс істейтіні көрсетілді, мұнда ұзындығы мен гидрофобтылығы ТМД сұрыптаудың басты факторлары болып табылады. Ұзын және гидрофобты ТМД-лар белоктарды жасуша мембранасына сұрыптауға көмектеседі, ал қысқа және аз гидрофобты ТМД-лар белоктарды эндоплазмалық торда және Гольги аппаратында ұстап тұруға қолданылады. Бұл процестің нақты механизмі әлі күнге дейін белгісіз.

Транмембраналық спиральдерді анықтау

Трансмембраналық спиральдер рентгендік дифракция арқылы анықталған мембраналық ақуыздардың құрылымында көрінеді. Оларды гидрофобтық шкалалар негізінде де болжауға болады. Екі қабаттың ішкі жағы мен белгілі құрылымы бар көптеген ақуыздардың ішкі жағы гидрофобты болғандықтан, мембрана арқылы өтетін аминқышқылдарының гидрофобты болуы қажет деп есептеледі. Дегенмен, мембраналық сорғылар мен иондық каналдарда, әдетте полярлы емес трансмембраналық сегменттерде көптеген зарядталған және полярлы қалдықтар кездеседі. "Гидрофобтылық талдауды" қолданып трансмембраналық спиральдарды болжау, өз кезегінде, ақуыздың "трансмембраналық топологиясын" болжауға мүмкіндік береді; яғни, оның жасушаға қай бөліктері шығып тұратынын, қай бөліктері сыртқа шығып тұратынын және ақуыз тізбегі мембранадан қанша рет өтетінін анықтауға болады. Трансмембраналық спиральдерді сондай-ақ биоинформатикалық құрал TMHMM арқылы компьютерлік модельдеу арқылы анықтауға болады.

Мембраналық протеиндердің биогенезінің рөлі және сапаны бақылау факторлары

Ақуыз аудармасы цитозолда (сулы ортада) жүргізілетіндіктен, ТМД-ны танитын және оларды осы қауіпті ортада қорғайтын факторлар қажет. TMD-ны мақсатты мембранаға (яғни, эндоплазмалық ретикулумға немесе басқа органельдерге) енгізуге мүмкіндік беретін қосымша факторлар да қажет. Факторлар мембрана ішінде ТМД-ның қате бүгілуін де анықтайды және сапаны бақылау функцияларын атқарады. Бұл факторлар ТМД-ның өте кең ауқымды жиынтығын тани білуі керек және цитозолда немесе мембранада белсенді болып жіктеледі.