Кіріспе

Солтүстік-Шығыс АҚШ-тағы ең биік тау – Вашингтон тауы, сондай-ақ Агиокочук деп те аталады, Нью-Гэмпшир штатындағы өте биік тау. Оның биіктігі 6288,2 фут (1917 м) және ол Солтүстік-Шығыс АҚШ-тағы ең жоғары нүкте, сонымен қатар Миссисипи өзенінен шығысқа қарай орналасқан ең көрнекті тау. Тау өте өзгермелі ауа райымен әйгілі. 1934 жылдың 12 сәуірінде түстен кейін Вашингтон тауының обсерваториясы шамамен рекордтық жел жылдамдығын тіркеді, ол 1934 жылдан 1996 жылға дейін әлемдік рекорд болды. Вашингтон тауы торнадо немесе тропикалық дауылға байланысты емес, өлшенген ең жоғары жел жылдамдығы бойынша рекордты әлі де сақтап тұр. Тау Нью-Гэмпшир штатының Кус округіндегі Ақ таулардың Президенттік жотасында орналасқан. Тау бірнеше құрамына кірмейтін қалашықтарда орналасқан, оның шыңы Саргенттің сатып алуы қалашығында. Таудың көбі White Mountain ұлттық орманның құрамында болғанымен, саммит аймағына жақын және оны қамтитын аймақ Вашингтон тауы мемлекеттік паркі деп белгіленген. Mount Washington Cog темір жолы таудың батыс беткейімен жоғары көтеріледі, ал Mount Washington Auto Road шығыстан саммитқа дейін созылады. Тауға Аппалачиан жолы сияқты әртүрлі бағыттардан, соның ішінде саммит арқылы туристер келеді. Басқа да танымал іс-шаралар: планермен ұшу, тау шаңғысы және жыл сайынғы велосипед және жүгіру жарыстары, мысалы Auto Road Bicycle Hillclimb және жол жарысы.

Тарих

Еуропалық қоныс жайлаушылар аймаққа келгенге дейін, тауды түрлі жергілікті халықтар Кодаак Ваджо ("шыңы қатты жасырылған" немесе "ең биік таудың шыңы") немесе Агиочук немесе Агиокочук ("Ұлы Рухтың орны" немесе "Жасырынның орны") деп атаған. Алгонкиндер таудың жоғарғы бөлігін Ваумбик деп атады, яғни "ақ тастар". Еуропалықтармен байланыс орнатқан кезде аймақта тұрған Абенаки халқы тау шыңдарында құдайлар мекендейді деп сенген, сондықтан олардың қасиеттілігіне құрмет көрсетіп, шыңға шықпаған. 1642 жылы Дарби Филд Вашингтон тауына алғашқы көтерілгенін мәлімдеді. Филд сол жылдың маусым айында Абенаки басшысы Пасканоуэйге, тайпалық жерлер үшін келіссөз жүргізіп жатқан еуропалықтар шыңда тұратын құдайларға бағынбайтынын көрсету үшін тауға шықты. Бұл, негізінен, отарлаушылардың солтүстікке қарай кеңеюіне көмектескен саяси қадам болды. Филд 1642 жылдың қазан айында Агиокочукқа тағы да көтерілді, бұл Массачусетс колониясының тұрғындарына өңделетін жағалау аймақтарын анықтауға мүмкіндік берген, Мэнге дейінгі жерлердің картасын жасаған алғашқы геодезиялық экспедиция болды. 1819 жылы Кроуфорд жолы Кроуфорд ойысынан шыңға дейін салынды. Бұл АҚШ-тағы үздіксіз күтіліп келе жатқан ең көне жаяу жол. Абель Кроуфорд 1819 жылдың 10 қыркүйегінде жолмен алғашқы рет көтерілуге бірнеше Гарвард студенттерін қоса алған топты жетекшілік етті. Олардың арасында Сэмюэл Джозеф Мей, Джордж Б. Эмерсон, Сэмюэл Э. Сеуолл, Калеб Кушинг, Джозеф Кулидж, Уильям Уэр және Джозеф Г. Муди болды. 1821 жылдың 31 тамызында Нью-Гэмпшир штатының Джефферсон қаласынан келген үш әйел – Элиза, Харриет және Абигейл Остин Вашингтон тауының шыңына аяқ басқан алғашқы ақ әйелдер атанды. Бұл АҚШ-та еуропалық американдық әйелдердің көтерілген алғашқы маңызды тауы болды. Қырық жыл бойы, 1917 жылға дейін, Генри М. Берт әр жазда шыңда "Бұлттар арасында" деп аталатын күнделікті газет шығарды. 2011 және 2012 жылдары Орландо, Флорида штатында орналасқан CNL Financial Group, сол кезде таудың етегіндегі Маунт Вашингтон қонақ үйін басқарған, курорт немесе қонақ үймен бірге қолданылған кезде "Маунт Вашингтон" атауын сауда белгісі ретінде тіркеді. CNL өкілдері өздерінің күш-жігерін тек қонақ үйлерге ғана бағыттайтынын, ал осы аймақтағы көптеген бизнестерге емес, бұл атауды қолданатынын мәлімдеді. CNL компаниясы АҚШ-тың патент және сауда белгілері кеңсесіне "Маунт Вашингтон" сауда белгісін кез келген бөлшек сауда қызметіне, кез келген мейрамхана қызметіне және кез келген ойын-сауық қызметіне тіркеуді сұрады.

Жауын-шашын

Жоғары беделге, екі ірі дауыл жолының тоғысқан жерде орналасуына және оның басында тұрған Президенттік тау жотасының солтүстік-оңтүстік бағытына байланысты, Вашингтон тауы жоғары мөлшерде жауын-шашын алады, орташа есеппен жылына жаңбырдың эквиваленті, 1969 жылы күнтізбелік жыл бойынша рекордтық көрсеткіш және 1979 жылы ең төменгі көрсеткіш тіркелді. Айлық жауын-шашын мөлшері 1947 жылғы қазан айындағыдан 2005 жылғы қазан айындағыға дейін ауытқып келді. Альпі бақтары екі айқын мұздық циркке тік құлайды. Хантингтон шатқалы альпілік аймақта тау шағасы мен мұзға қатысты іс-шаралар ұсынады. Дөңгелектеу Текерман шатқалы Жаңа Англияда маусым айының соңына дейін тау шаңғысы тебуге және содан кейін көркем жаяу серуендеуге арналған ең танымал орын. Шыңның оңтүстігінде 1524 метрден 1676 метрге дейін биіктіктегі екінші, ірі альпілік жазық – Бигелоу алаңы орналасқан. Ботт Спердің серіктей шыңы, содан кейін Монтальбан қырқасы, оның ішінде Оқшаулау тауы мен Дэвис тауы оңтүстікке қарай созылады, ал оңтүстік Президенттік таулары – Монро, Франклин, Эйзенхауэр, Пирс, Джексон және Вебстер – оңтүстік-батысқа қарай Кроуфорд Нотчқа дейін созылады. Оукс шығанағы екі биік қырқаны бөліп тұрады.

Қолданылуы

Тау танымал жаяу жүру аймағының бір бөлігі болып табылады, Аппалачиан жолы таудың төбесінің астынан өтеді және Аппалачиан тау клубының сегіз тау үйінің бірі – Көлдер бұлттары үйінің жанынан, таудың бір иығында орналасқан. Қысқы демалысқа Тукерман шатқалы жатады, ол Мемориал күні шаңғы тебумен және 50 градусқа дейін еңіспен әйгілі. Шатқал жыл сайын тіркелген шамамен 100 қар көшкінімен және 1849 жылдан бері алты адамның қаза болуымен белгілі. Таудың барлық мезгілінде қатал және күрт өзгеретін ауа райы, жеткіліксіз жабдықтар және ағаш шебінен жоғары болатын әртүрлі жағдайларға дайындалмау салдарынан көптеген туристер қаза тапты. Вашингтон тауындағы ауа райы оны планеризмге қолайлы орынға айналдырды. 2005 жылы ол 14-ші ұлттық планеризм ескерткіші ретінде танылды.

Жаяу жүру

Басты жол – 7 км-лік Текерман шатқалы жолы. Ол Пинкхэм Ноч лагері аймағынан басталады және 4280 фут (1305 м) биіктікке көтеріледі, Текерман шатқалының ойысына тік көтеріліп, жартасты тік баспалдақтар арқылы шатқалға және саңылау арқылы Уайлдкэт тауына көрініс ашады. Жолда шаңғыдан апатқа ұшырап, суық тиіп адам қаза болған жағдайлар тіркелген. Су бөтелкелерін жолдың 2,1 милі (3 км) жерінде, шатқалдың төменгі жағында, Hermit Lake Shelters-тің жанындағы құдықтан толтыруға болады, онда тамақ, дәретхана және баспана бар. Шыңында мұражай, сыйлық дүкені, бақылау алаңы, кафетерий және Вашингтон тауының обсерваториясы бар орталық орналасқан. Таудың шығыс беткейлеріндегі басқа маршруттар: Арыстан Бас, Бутт Спар, Хантингтон шатқалы және Нельсон Крэг жолдары, сондай-ақ солтүстік-шығыстан көтерілетін Ұлы Шатқал жолы. Батыс беткейлерінен келетін маршруттар: Аммоноосук шатқалы және Жюэлл жолдары, сондай-ақ Кроуфорд жолы мен Гулфсайд жолы (оңтүстік-батыстан және солтүстіктен Аппалачи жолымен сәйкес келеді). Жазда және қыста Вашингтон тауына шығудың көптеген айырмашылықтары бар. Қыс айларында шыңда қоғамдық инфрақұрылым жоқ. Қыс айларында ең көп қолданылатын маршрут – Арыстан Бас қысқы маршруты, ол Текерман шатқалы жолынан басталып, кейін солтүстікке бұрылып, 5033 фут (1534 м) биіктіктегі Арыстан Басқа дейін көтеріледі. Қысқы маршруттың өзгеруі альпинистерге қар көшкінінің қаупінен сақтануға көмектеседі. Маршруттың Текерман шатқалы жолынан қай жаққа бұрылуы қар жағдайына байланысты. Егер қар мөлшері жеткіліксіз болса, Арыстан Бас жазғы маршруты ашық болуы мүмкін. Пинкхэм Ночтағы келушілер орталығынан 4 км қашықтықта жүргеннен кейін жол оңға бұрылады. Егер жазғы Арыстан Бас жолында қар жиналуы жеткілікті болса, Орман шаруашылығы қызметі Арыстан Бас қысқы маршрутын ашады, ол шамамен 3 км кейін бұрылады. Ол Marsh тіреу жүйесін пайдаланады және АҚШ-тағы алғашқы сәтті тіреулі темір жолы болып табылады.

Жарыс

Жыл сайын маусым айында тауда жүздеген жүгірушілерді қызықтыратын "Вашингтон тауының жол жарысы" өтеді. Тамыз айында сол жол жарысының бағытымен велосипед жарысы – "Маунт Вашингтон автожол велосипед шарықтау жарысы" (Mount Washington Auto Road Bicycle Hillclimb) ұйымдастырылады. Бұл жарыстың атақты қатысушыларының бірі – "Тур де Франс" жарысының бұрынғы үміткері Тайлер Гамильтон. 1932 жылдың 7 тамызында Реймонд Уэлч Вашингтон тауына бір аяғымен көтерілген алғашқы адам болды. Бұл ресми жарыс болды және тек бір аяқты адамдарға ғана ашық еді. Уэлч мырза "Жақыптың баспалдағы" маршрутымен көтеріліп, кейіннен ат жолы арқылы түсті. Ол сол кезде Нью-Гэмпшир штатының Нортумберленд қаласындағы "Бостон және Мэн" темір жолының станса басқармасы қызметкері болған. 2014 жылы Entropy Racing ұйымы жасаған EVSR электромобилі Mt. Вашингтонға ресми қатысып, жүргізуші Тим О'Нил үшін 7 минут 28.92 секунд көрсетті.

Тылда шаңғы жарыс

Таудың оңтүстік-шығыс жағында орналасқан Тукерман шатқалы – мұздық цирк және танымал тау шаңғысымен айналысатын орын, жыл сайын ондаған мың шаңғышыны қызықтырады. Шаңғышылар 1931 жылдан бері осы шатқалдың тік беткейінен түсіп келеді, алғашқылар – Джон Карлетон және Чарльз Проктор деген Дартмут студенттері болды, олардан кейін Гарвард тобы таудың ең жоғарғы нүктесінен – Вашингтон тауынан тік беткейге түсіп, осы шатқалды алғашқы рет бағындырды. Көп ұзамай бұл шатқал Жаңа Англияда экстремалды шаңғымен шұғылданудың маңызды орны болды. Бұл тауда 1937 жылы АҚШ-та тұңғыш рет ірі слалом жарысы – Франклин Эдсон мемориалдық жарысы өтті.

Тасымалдау құрылғылары

Құрама Штаттардың солтүстік-шығысындағы ең биік нүкте болғандықтан, таудың шаңырағы кең аумақты қамтитын тарату қажеттілігі бар, бірақ көру қашықтығымен шектелген жиіліктерде жұмыс істейтін станциялар үшін танымал орынға айналды. 2003 жылы таудың шаңырағында "үш коммерциялық радиостанция және мемлекеттік, федералдық және жекеменшік агенттіктер, оның ішінде полиция қызметі" орналасқандығы хабарланды. Тау шаңырағын тарату орталығы ретінде пайдалану 1930 жылдарға дейін барады. Осы кезде 30 МГц-тен жоғары жиіліктегі "өте жоғары жиілік" (VHF) байланыс станцияларын құру бойынша зерттеулер басталды. Бұл жиіліктерде жұмыс істейтін станцияларды қабылдау көру қашықтығымен шектелгендіктен, Вашингтон тауының шаңырағында жұмыс істеу максималды жабылуды қамтамасыз етуге қолайлы болды. 1938 жылы тауда кем дегенде бес тәжірибелік станция орналасқандығы хабарланды. Алғашқы тәжірибелік станциялардың ең танымалдарының бірі – Янки желісіне лицензиясы бар "Apex" радиостанциясы болған W1XER, ол 1937 жылы Бостоннан тауға көшірілді және бастапқыда ауа райы обсерваториясынан метеорологиялық ақпаратты тарату үшін пайдаланылды. Эдвин Х. Армстронгтың көмегімен станция AM таратушысынан FM тарату станциясына айналдырылды, бірақ бұл өзгерту процесі қиынға соқты және W1XER 1940 жылдың 19 желтоқсанына дейін тұрақты бағдарламаларды таратуды бастамады. Бұл станцияның құрылысына алғашқы тарату мұнарасы, экипаж бен тарату жабдықтары орналасқан Янки ғимараты және алғашқы электр стансасы кірді. Коммерциялық тарату 1941 жылдың 5 сәуірінде W39B шақыру таңбасымен басталды. 1943 жылдың 1 қарашасынан бастап станцияның шақыру таңбасы WMTW болып өзгертілді, ал 1946 жылдың соңында шақыру әріптері қайтадан WMNE болып өзгертілді. WMNE 1948 жылдың соңында жоғары техникалық қызмет көрсету шығындары мен FM "жоғарғы диапазонына" жиілікті міндетті түрде ауыстыру тарату радиусын қабылдамас деңгейге дейін төмендетуі мүмкін деген алаңдаушылықтарға байланысты жұмысын тоқтатты. 1954 жылы WMTW, 8 арнасы, Польша Спринг, Мэн лицензиясы бойынша теледидар мұнарасын және таратушысын салып, таудан жергілікті болжамдарды (қазір зейнеткерліктегі) WMTW таратушы инженері Марти Энгстром арқылы бастады. Алғашқы онжылдықтарда WMTW өзінің кең жабылу аймағының арқасында Портленд, Берлингтон, Монреаль және Шербрук теледидар нарықтарында ABC желісінің серігі ретінде қызмет етті. Бұл станция 2002 жылы аналогтан цифрлық таратуға міндетті түрде ауысу, егер таратушы тау басында қалса, жеткілікті жабылу қамтамасыз етілмейді деген алаңдаушылықтарға байланысты таратушысын таудан көшірді. Қазіргі уақытта тауда екі FM станциясы орналасқан. 1958 жылы WMTW FM 94.9 МГц (қазір WHOM) желісі құрылды. Екінші станция, WMOU (қазір WPKQ), 1987 жылы шаңырағына көшіп, Янки ғимаратына таратушыларды орнатты және ғимараттың артында жаңа тарату мұнарасын салды, бұл шаңырақтағы ең биік құрылым. WHOM және WMTW телеарналары бір ғимаратты пайдаланды, онда таудың басындағы әртүрлі нысандарға электр қуатын жеткізетін генераторлар орналасқан. Алайда 2003 жылдың 9 ақпанында WMTW шаңырақты тастап кеткеннен кейін бір жыл бұрын ғана мемлекеттік меншікке айналған тарату ғимаратының генераторлық бөлмесінде ірі өрт шықты. Өрт ғимаратты, соның ішінде WHOM-ның таратушыларын, сондай-ақ шаңырақтың негізгі генераторларын жойды, сондай-ақ авариялық генератор орналасқан көршілес Old Yankee Power House ғимаратына таралып, сол ғимаратты да жойды және шаңыраққа барлық қуатты тоқтатты. Обсерваторияға және Янки ғимаратына, онда маңызды қоғамдық қауіпсіздік байланыс жабдықтары орналасқан, қуатты қалпына келтіру үшін уақытша генераторларды тауға тасымалдау қажет болды. Қираған ғимараттардың орнына, Шерман Адамс ғимаратының шатыры астында, қоғамдық кіреберіспен қарама-қарсы жерде, уақытша генераторлық бөлме салынды. Кейіннен, 2009 жылы электр кабельдері орнатылған кезде, уақытша генераторлық бөлме тұрақты болды, бұл шаңыраққа желілік қуатты жеткізуге алғашқы мүмкіндік берді. Армстронгтың алғашқы мұнарасы бүгінгі күнге дейін тұр. Янки ғимараты сонымен қатар байланыс орталығы ретінде қызмет етеді, онда ұялы телефон операторлары және қоғамдық қауіпсіздік агенттіктері сияқты көптеген жалдаушылар орналасқан. Бұрынғы Old Yankee Power House ғимаратының ескі тақтасы жаңа генераторлық бөлменің есігінің үстіне орнатылды. WHOM кейіннен ескі электр стансасының орнына жаңа таратушы ғимарат салып, Армстронг мұнарасына жаңа резервтік антенна орнатты. (1948 жылдан бері Армстронг мұнарасы алғаш рет тарату үшін пайдаланылды.) Грей, Мэн қаласындағы Ұлттық ауа-райы қызметі (NWS) 162.5 МГц жиілігінде Mount Washington шаңырағынан NOAA ауа-райы радиостанциясы KZZ41 жұмыс істейді. NWS жабылу картасы көрсеткендей, оны Нью-Гэмпширдің көп бөлігінде, Батыс Мэнде, Солтүстік-Шығыс Вермонтта және Оңтүстік Канаданың аймақтарында естуге болады. Өте ашық жағдайларда KZZ41 Массачусетстің көп бөлігіне (Greater Boston және North Shore аймақтарының солтүстік бөліктеріне қоса) және Вермонт пен Мэннің көп бөлігіне жете алады. 2008 жылдың маусымында New Hampshire Public Television WLED TV-ді Литлтон маңындағы қазіргі орнынан Mount Washington тауының үстіндегі ескі WMTW мұнарасына көшіру туралы өтініш беру арқылы теледидардың Mount Washington-ға оралу мүмкіндігі туды.

Өлімдер

2019 жылға дейін, 1849 жылдан бастап есеп жүргізіле басталысынан бері Президенттік жотасында 161-ден астам адам қаза тапты. Автор Николас Хоу 2000 жылы жарық көрген және 2009 жылы жаңартылған "Қауіпсіздіксіз" атты кітабында осы таудағы көптеген қаза болған жағдайларды егжей-тегжейлі сипаттады. 2009 жылғы басылымның кіріспесінде соңғы 150 жылдағы көптеген өлімдердің себебі нашар жоспарлау және "Бостон мен тау арасындағы ауа райының айырмашылығын" түсінбеу екені айтылады. Таулар солтүстікке қарай, құрлықтың ішкі жағына қарай және қаладан әлдеқайда биік орналасқан. "Америкалық әуесқой спорттың әкесі" деп кейіннен аталған Уильям Бэкингем Кертис 1900 жылдың 30 маусымында жазғы қарлы дауыл кезінде Лейкс оф Клаудс паналағының жанында шаршап қайтыс болды.

Көркемдік құрмет

Вашингтон тауы бірнеше атақты суреттердің нысаны болды, ол Жаңа Англия өнері мектебінің – Ақ тау өнерінің бір бөлігі. Гудзон өзені мектебінің пейзаж суреттерінен шабыттанған Виктория дәуіріндегі көптеген суретшілер табиғи мотивтерді іздеу үшін Ақ тауларға барып, жұмыс істеді. Аймақтағы пойыз қатынасы туризмді дамытып, Альберт Биерстадт пен оның фотограф ағасы (Биерстадт ағалары) тұрған Глен үйінің салынуына себеп болды. Джон П. Суль, Джон Б. Хейвуд және Килберн ағайындылары да аймақтың көріністерінің стереоскопиялық суреттерін жасады.