Кіріспе

Ұлы Панджандрум деп те аталатын британдық эксперименталды зымыранмен қозғалатын жарылғыш арба Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдық әскерилер жасаған жарылғышпен ауырланған, зымыранмен қозғалатын үлкен арба болды. Бұл - соғыстың соңғы жылдарында Адмиралтействоның әртүрлі қару-жарақтарды әзірлеу дирекциясы (DMWD) әзірлеген көптеген эксперименталды жобалардың бірі, соның ішінде Хажиле мен Ежұрт. Панджандрум ешқашан соғыста қолданылған емес.

Даму

DMWD-ге Атлантика қабырғасының бір бөлігін құрайтын 3 метр биіктігі мен 2 метр қалыңдығы бар бетон қорғанысты аша алатын құрылғы жасауды тапсырды. Сонымен қатар, құрылғыны десанттан шығаруға болады деп нақтыланған, өйткені қорғаныс алдындағы жағажайлар құрылғыны қолмен жеткізуге тырысқан кез келген адам үшін өлтіру алаңына айналуы ықтимал. Невил Шут мырзаның айтуынша, мұндай қабырғаға танк көлеміндегі жарылыс жасауға шамамен 100 тонна жарылғыш заттар қажет. Жарылғыш заттарды жеткізу әдісі маңызды проблема тудырды, және талқыланған тұжырымдамалардың бірі ақыр соңында "Ұлы Панджандрум" прототипіне әкелді. Ұсынылған құрылғы жарылғыш заттармен толтырылған болат барабанды құрайтын, ол болаттан жасалған ағаш дөңгелектердің арасына ілінеді. Оның ені - бір метр, диаметрі - үш метр болатын. Қаруды қозғалтқыштарға айналдыратын екі дөңгелекке орнатылған кордит зымыранды қондырғылар. Жобалаушылар толық жүктемемен Панджандрумның жылдамдығы шамамен 100 км/сағ. жетеді деп болжаған, ал оның қозғалыс күші ұшу нүктесі мен нысана арасындағы кез келген кедергілерді оңай басып өтуге жетеді. "Ұлы Панджандрум" атауын Шут Сэмюэл Футтың атақты экспресс-сенс параграфына сілтеме ретінде таңдады (бірақ Футтың термині шын мәнінде "үлкен Панджандрум" болды), және әсіресе оның соңғы жолы "аяқ киімдерінің табандарына оқ түспейінше".

Сынау

Прототип Лейтсонстоунда жасырын түрде жасалып, түнде Девон штатындағы Вествард Хоудағы сынақ алаңына жеткізілді. Алайда, жобаны қоршап тұрған құпия бұзылып кетті, өйткені сынақ орны ретінде таңдалған жағажай демалысқа шыққандар үшін танымал болды; 1943 жылдың 7 қыркүйегіндегі алғашқы сынақтан бастап, DMWD-нің қарудың қауіпсіздігі туралы ескертулеріне қарамастан, әр сынаққа көп азамат куә болды. Панджандрумға ұқсайтын ештеңе бұрын-соңды жасалмағандықтан, сынақтар қорқынышпен басталды - тек қана дөңгелектерге бірнеше кордит зымырандары бекітілді, ал пайдалы жүк тең салмақты құммен симуляцияланды. Шут сигнал бергенде, ракеталар жанды, ал Панджандрум ұшып-қону кемесінен алға, ұшып-қону платформасы ретінде пайдаланылды, оң дөңгелектегі бірнеше ракеталар сәтсіздікке ұшырап, қару бағытынан ауысқанға дейін жағадан біршама қашықтықта. Бірнеше рет одан әрі бірнеше ракеталар қолданылды, бірақ әр жолы Панджандрум жағалаудың соңына дейін бақылаудан шықты. Жобамен тағы үш апта жұмыс істегеннен кейін, департамент жағажайға оралды. Панджандрумда жетпістен астам кордит зымыран және тұрақтандыру үшін үшінші дөңгелек орнатылды. Ол теңізге шығарылғаннан кейін жағаға қарай ұшып, жағадан өтіп, теңізге қайта оралды. Бірнеше ракета жарылып, жиналғандардың басына шапқылап, су астында жарылды. Осы сәтсіздіктерге қарамастан, Шут пен оның командасы табандылық танытып, үшінші доңғалақты алып тастады және негізгі басқару түрі ретінде қалған екі доңғалаққа болат сымдарды бекітті. Алайда Панджандрум өте күшті болып шықты, ол кәбілдерді бұзып, оларды пайдаланған кезде жағадан қайтарып жіберді. Бірнеше апта бойы қалың кабельдерден бастап, ауыр зымыран тұтқаларына дейін барлық мүмкін болатын өзгерістерді сынап көрді, бірақ DMWD қарудың тек жаудың жалпы бағытына тұрақты түрде бара алуы керектігі туралы хабарлама алғанға дейін сәттіліксіз қалды. 1944 жылдың қаңтарында бірнеше әскери-теңіз қызметкерлері мен ғалымдардың, сондай-ақ ресми фотографтың алдында соңғы сынақ жүргізілуі жоспарланды.

Қайта құру

Нормандиялық десанттың 65 жылдығына орай оның көшірмесі жасалып, Девондағы алғашқы жағажайға шығарылды. Жергілікті Appledore Book Festival тапсырысымен жасалған дөңгелектің биіктігі 6 фут (2 м), ені 3 фут (1 м) болды және жарылғыш заттардың орнына Бристольдің Skyburst-ы орнатылған салютпен толтырылды; ол 24 км / сағ жылдамдықпен 500 метр жүрді деп күтілді. Бұл жағдайда ол тура сызықта жүрді, бірақ тек 50 метрге. Бұл оқиға бейнеге түсірілді. Нил А. Дауни "Турбо Панджандрум" технологиясы мен өндірісі туралы баяндады. Түрлі командалар құрастырған турбо-панджандромдар бір-бірімен жарысты.

Танымал мәдениетте

Панджандрум деп аталмаса да, ұқсас құрылғы "Атаның әскері" комедиясының "Айнала және айналып кетті Ұлы үлкен дөңгелек" эпизодының басты тақырыбы болды, бірақ ол қашықтан басқару арқылы жұмыс істеді және күлкілі мақсаттар үшін ол көбірек маневрлеуге қабілетті болды және әлдеқайда ұзақ уақыт белсенді болды. Панджандрум сынақтары Стюарт Купердің "Оверлорд" фильмінде көрсетілген. Панджандрум Том Вулфтың "Дұрыс нәрсе" кітабында айтылған. "Панджандрум" термині Нил Стивенсонның "Анатем" кітабында жиі қолданылады. Girls und Panzer der Film анимациялық фильмінде Панджандрум Оарай Қоян тобының дөңгелекті дөңгелекті атып, оны жау құрамасын бұзу үшін еңіске түсірген кезде аталады. Бұл өнертабыс Netflix-тің "Ақ қоян жобасы" сериясының үшінші бөлімінде қарастырылды. Адам Савидж өзінің "Савидж Буйлдс" сериясының бір бөлімін Панджандрумды зерттеуге және қайта құруға сәтсіз ұмтылуға арнады. Жапонияда "Панджундрум" "британдық әскери жобалар" үшін танымал, оның ішінде Нельсон класындағы линкоры, Хабакук ұшақ тасымалдағыш кемесі және Арчердің танкіге қарсы автоматтары бар. "Панжандрум" деп аталатын, тәжірибелік қару жүйесіне ұқсас, флип Ривтің "Құнжырлы машиналардың суреттелген әлемі" кітабында көрсетілген.