Кіріспе
Александр Лазаревич Локшин (Алекса́ндр Ла́заревич Локши́н) (1920-1987) - классикалық музыканың совет композиторы. 1920 жылы 19 қыркүйекте Батыс Сібірдің Алтай аймағындағы Бийск қаласында дүниеге келген, 1987 жылы 11 маусымда Мәскеуде қайтыс болған. Малер мен Альбан Бергтің құрметіне ие болған ол өзінің жеке музыкалық тілін жасады; ол он бір симфония мен симфониялық шығармалар жазды, соның ішінде Les Fleurs du Mal (1939, Бодлер өлеңдері), Гётедің Faust (1973, 1980), кантата Mater Dolorosa (1977, Ахматованың Requiem тармақтары бойынша). Тек оның No 4 симфониясы ғана аспаптық; оның барлық басқа симфонияларында вокалды бөлімдер бар. Локшиннің No 3 симфониясы Киплиннің өлеңдеріне жазылды, ал No 4 симфониясының музыкасына балет Федра қойылды. Локшин сонымен қатар Мария Гринберг үшін (1953) және Елена Кушнерова үшін (1982) фортепиано вариациялары циклын жазды.
Aleksandr Lazarevich Lokshin (Алекса́ндр Ла́заревич Локши́н) (1920–1987) was a Soviet composer of classical music. He was born on 19 September 1920 in the town of Biysk, in the Altai Region, Western Siberia, and died in Moscow on 11 June 1987. An admirer of Mahler and Alban Berg, he created his own musical language; he wrote eleven symphonies plus symphonic works including Les Fleurs du Mal (1939, on Baudelaire's poems), Three Scenes from Goethe's Faust (1973, 1980), the cantata Mater Dolorosa (1977, on verses from Akhmatova's Requiem). Only his Symphony No 4 is purely instrumental; all his other symphonies include vocal parts. Symphony No 3 by Lokshin was written on Kipling's verses, and a ballet Fedra was staged to music from Symphony No 4. Lokshin also wrote a cycle of piano variations for Maria Grinberg (1953) and another one for Yelena Kushnerova (1982).
Ерте өмір
Композитордың әкесі Лазар Локшин бухгалтер, ал анасы Мария Короткина акушер болды. Локшиннің қарындасы Мария 1914 жылы дүниеге келген. Отбасы коммунистік қуғын-сүргіннен зардап шекті, Локшиннің әкесі шағын шаруа қожалығының арқасында капиталист ретінде саналды. Олардың жерлері мен малдары тәркіленді, ал Мария әзіл айтқандықтан медицина мектебінен шығарылды. Отбасы Новосибирскке көшіп келгеннен кейін, жас Локшинді мектепте Мәскеу мен Санкт-Петербургтен Сібірге жер аударылған керемет мұғалімдер оқытты. Белгілі пианист Алексей Штейн, Санкт-Петербург консерваториясының бұрынғы профессоры, Локшиннің фортепиано ойнауының негізін қалады. 1936 жылы Локшин Штейннің ұсыным хатпен Мәскеуге келіп, Мәскеу консерваториясының директоры Генрих Нейгауз (Генрих Нойгауз) тарапынан тексерілді. Ол Мәскеудің орталық музыка мектебінде оқыды, ал алты айдан кейін консерваторияға оқуға түсті. 1941 жылы Локшин өзінің симфониялық "Лес Флюрс дю Мал" (БИС, 2010 жылғы жазба) шығармасын Мәскеу консерваториясын бітіру үшін дипломдық шығарма ретінде ұсынды. Алайда, Чарльз Бодлер сөздері цензорлар тарапынан коммунистік идеологияға қайшы келеді деп саналғандықтан, Локшинге Мәскеу консерваториясының дипломы берілмеді және оған мемлекеттік емтихан тапсыруға рұқсат етілмеді. Алайда ол композиторлар одағының мүшесі болған.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Локшин Мәскеуде болған, кейін Новосибирскке оралған. 1941 жылы шілдеде ол халық еріктілер корпусына кірді, бірақ асқазан жарасы қатты болғаннан кейін ол әскери қызметке жарамсыз деп танылды. 1941 жылдың жазы мен күзінің басында ол әуе шабуылдары кезінде Мәскеу консерваториясының төбесінде өрт сөндіруші болып қызмет етті; содан кейін Новосибирскке эвакуацияланды. Новосибирскке Ленинград симфониялық оркестрінің келуіне Евгений Мравинский Локшиннің вокалды симфониялық поэмасын орындауға әкелді Мені күте тұрыңыз (Константин Симоновтың сөздері). Бұл шығарма Иван Соллертинскийдің жоғары мақтауына ие болды, ол Локшиннің соғыстан кейін Мәскеуге оралуына көмектесті. Мемлекеттік емтихан тапсырып, "Менді күте тұрыңыз" дипломдық еңбегімен консерватория дипломын алды. Содан кейін Николай Мясковскийдің қолдауымен Локшинді Мәскеу консерваториясының аспаптар бойынша көмекші оқытушысы етіп алды. Бұл қызметте ол 1945 жылдан 1948 жылға дейін жұмыс істеді, бұл композитордың бүкіл өмірі бойы атқарған жалғыз жұмыс орны.
Ждановтар тазалаулары
1948 жылы Андрей Ждановтың режиссерлігімен антикосмополиттік науқан мен музыкалық тазалаудың шыңында Локшин студенттер арасында Малер, Альбан Берг, Стравинский және Шостаковичтің идеологиялық шет музыкасы деп саналғанды танымал еткені үшін Мәскеу консерваториясынан шығарылды. Николай Мясковский, Мария Юдина және Елена Гнесинаның оған басқа жұмыс табуға тырысулары нәтижелі болмады, ал қалған өмірі бойы Локшин кино мен театр үшін музыка жазып, отбасын асырап отырды.
НКВД-ның хабаршысы болып айыпталды
Сталиннің өлімінен кейін Александр Есенин Волпин мен Вера Прохорова Локшинді НКВД-ның хабаршысы деп айыптады. Локшин өзінің хабаршы болғанын жоққа шығарды, бірақ оның солай болғаны дәлелденген жоқ. Локшиннің ұлының айтуынша, композитор жала жабудың құрбаны болды, ал Локшинді хабаршы деп айыптаудың шынайы көзі бұрынғы ГУЛАГ тұтқындары емес, Сталиннің құпия полициясы болды, ол өз құрбандарын олардың күдіктерін қайта бағыттау арқылы алдау тәжірибесін қолданды. Локшиннің ұлы бұл әрекеттердің мақсаты құпия полицияның белсенді агентін қорғау екенін мәлімдеді. Локшиннің ұлы алған дәлелдер мен құжаттар Елена Боннерді Локшинді қолдауға көндірді. 2009 жылдың 8 қаңтарында Боннер былай деп жазды: "Бір кездері мен мұражаймен [сахаров орталығымен] ешқандай байланысым жоқ, өйткені мен Александр Локшиннің [композитордың ұлы] мекенжайын таба алмадым [мен сұрадым] оны хабардар етуін сұрадым Қоғамдық комиссияның мүшесіне Александров Локшин айтып өткен материалды сайттан алып тастауды сұрауы үшін мұражай директорынан сұраңыз. Мен әрқашан сақ боламын, өйткені барлық материалдарды маскадан шығару керек. Көп жағдайда мен оларға сенбеймін". Сонымен қатар Локшиннің "Реквиемін" "ГУЛАГтағы қарсылық" IV конференциясының жабылуында (2002) орындағаны туралы тарихи фактіге назар аудармау мүмкін емес.
Локшиннің музыкасын орындау
Осы айыптаулардың нәтижесінде оның музыкасын орындау сирек кездесті және либералды ойлаушы зиялылардың қарсылығына ұшырады, атап айтқанда Геннадий Рождественский, ол бір уақыт бойы Локшиннің музыкасын орындаудан бас тартты (бұл бұрын симфониялардың бірін жаздырып, BBC оркестрімен болған кезінде Үшіншісінің премьерасын өткізген). Дегенмен, Локшиннің шығармаларының көбі кейде орындалып, жазылған. Оның ешқашан орындалмаған композициялары арасында Александр Блоктың өлеңдеріне арналған No 6 симфониясы және "Кәккүріш" (Тараканище), комикалық оратория (Корней Чуковскийдің поэмасына, Хрущевке қарсы ымдаулар бар деп есептеледі). Рудольф Баршай Виктор Поповпен бірлесіп, 6-сы симфонияны орындауға дайындады, алайда бұл композицияны орындауды Кеңес үкіметі тыйым салды. Локшиннің орындалғанды естімеген өз шығармаларының арасында сол кезде Кеңес Одағында тыйым салынған Ахматованың "Реквием" өлеңінен өлеңдер жазылған "Матер Долороза" кантатасы (1977) бар. 1981 жылы Локшин "Матер Долороза" әніне музыкалық құрамды Рудольф Баршайға тапсырды. Алайда, Баршай үшін бұл композицияны Батыс елінде орындау мүмкін емес еді, өйткені бұл Локшин үшін болжауға болмайтын салдарларға әкелуі мүмкін еді. Баршайдың "ГУЛАГтағы қарсылық" IV халықаралық конференциясының жабылуында (2002 жылы 29 мамыр) "Локшиннің реквиемін" орындауы Локшиннің қайтыс болғаннан кейін оңалту жолында алғашқы маңызды қадам болды.
Құралымдар тізімі
[1939] Шарль Бодлердің "Жұрттың гүлдері" симфониялық поэмасы. Сопрано мен BSO үшін. 25 минут. [1942] К. Симоновтың "Менді күте тұрыңыз" симфониялық поэмасы. Меццо-сопрано мен BSO үшін. 15 минут. [1947] Екі пианиноға арналған балалық сюита. 19 минут. [1952] Скрипка мен BSO үшін Венгрияның Фантазиясы. 15 минут. [1952] Автордың скрипка мен фортепиано үшін Венгриялық Фантазияның көшірмесі. 15 минут. [1953] Пианино үшін вариациялар. 24 минут. [1955] Кларнет пен кыллы квартет үшін квинтет. 23 минут. [1957] BSO және аралас хор үшін No 1 симфония (Реквием). Орта ғасырлардағы латын мәтініне (Dies irae). 43 минут. [1960] "Джунглиде" BSO-ға арналған сюита. 25 минут. [19601970] Балалар үшін фортепианолық шығармалар. [ 1961 жыл ? ] "Қазақстан көлдері" - BSO-ның қонақ үйі. 10 минут. [1962] Тараканище, К.Чуковскийдің өлеңдеріне BSO және аралас хор үшін қысқаша комикалық оратория. 12 минут. [1963] BSO үшін 2-ші симфония (грек эпиграммалары) және ежелгі грек ақындары өлеңдеріне аралас хор. 33 минут. [1966] Баритон, BSO және R. Kipling өлеңдеріне арналған 3-симфония. 32 минут. [1968] BSO үшін No 4 симфония. 15 минут. [1968] Speaking Out Loud, бас және BSO үшін симфониялық поэма Маяковскийдің өлеңдеріне. 20 минут. [1969] Баритон, струнды оркестр және арфа үшін No 5 симфония (Шекспирдің сонеттері). 17 минут. [1971] Александр Блоктың баритоны, BSO және аралас хор үшін No 6 симфониясы. 40 минут. [1972] Орта ғасырлық жапон ақындары өлеңдеріне контральто және камералық оркестр үшін 7-ші симфония. 20 минут. [1973] Маргарет Сопрано мен BSO үшін әндері Гётедің Фауст өлеңінен (Пастернак орыс тіліне аударған). 22 минут. [1973] П. Пушкиннің өлеңдеріне тенор мен BSO үшін No 8 симфония (Батыс славяндардың әндері). 28 минут. [1975] Леонид Мартыновтың (1905-1980 жж.) өлеңдеріне баритоны мен струн оркестрі үшін 9-сы симфония. 23 минут. [1976] Н. Заболоцкийдің өлеңдеріне контральто, аралас хор, BSO және орган үшін 10-сы симфония. 33 минут. [1976] Луис де Камоестің өлеңдеріне сопрано мен камералық оркестр үшін 11-ші симфония. Рудольф Баршайға арналған. 20 минут. [1977] Mater Dolorosa, меццо-сопрано, BSO және Ахметованың Requiem және Russian Funeral Service өлеңдеріне аралас хор үшін кантата. 23 минут. [1978] Екі скрипка, екі виола және виолончель үшін квинтет (Дмитрий Шостаковичтің есінде). 23 минут. [1980] Гётедің "Фауст" әніне арналған "Три сцены" моно операсы сопрано мен BSO Гётедің "Фауст" әніне арналған (орысша аудармасын Борис Пастернак жасаған). 36 минут. [1981] Франсуа Вильонның тенор және струнный квартет үшін өлеңдерінен квинтет Вильонның өлеңдерін орыс тіліне аударған (эквиритмикалық емес) Эренбург. 13 минут. [1981] Сопрано мен камералық оркестр үшін поэзия өнері Н. Заболоцкийдің өлеңдеріне. 9 минут. [1981] Сопрано мен фортепиано үшін "Поэзия өнері" атты авторлық жазба. [1982] Пьяно үшін прелюдия және тема. Елена Кушнероваға арналған. 8 минут. [1983] Игорь Северяниннің өлеңдеріне тенор және камералық ансамбль үшін бірінші симфониета. 13 минут. [1983] Сопрано мен фортепиано үшін Фёдор Сологубтың үш өлеңі. 13 минут. [1983] Бас және желдеткіш оркестрлері үшін вариациялар Н. Тихоновтың ертедегі өлеңдеріне. 13 минут. [1984] Стрэнд квартет. 23 минут. [1985] Ф. Сологубтың өлеңдеріне сопрано және кеңейтілген камералық оркестр үшін екінші симфониета. 15 минут.