Кіріспе

Қабыну тудыратын зат – химиялық қосылыс.

Бұрыш спрейі, олеорезин капсикум спрейі, ОК спрейі, капсаицин спрейі немесе капсикум спрейі – белсенді компоненті ретінде капсаицин қосылысын қамтитын, көзді тітіркендіретін, күйдіру және ауырсыну сезімдерін, сондай-ақ уақытша соқырлықты тудыратын жастығыш (көзден жас шығаратын газ) өнім. Оның қабыну әсері көздің жабылуына және уақытша көру қабілетінің жоғалуына себеп болады. Бұл уақытша соқырлық полиция қызметкерлеріне күдіктілерді ұстауды жеңілдетеді, ал қауіпті жағдайдағы адамдарға өзін-өзі қорғау үшін, қашып құтылу мүмкіндігін береді. Сонымен қатар, ол өкпеде уақытша дискомфорт пен күйдіру сезімін тудырады, нәтижесінде тыныс алу қиындайды. Бұрыш спрейі полиция қызметінде, тәртіпсіздікті бақылауда, көшпенділерді таратуда және өзін-өзі қорғау үшін, соның ішінде иттің және аюдың шабуылынан қорғану үшін қолданылатын қауіпсіз қару ретінде пайдаланылады. Бұрыш спрейі бастапқыда аюлар, тау қасқырлары, қасқырлар және басқа да қауіпті жыртқыштардан қорғану үшін жасалған, сондықтан оны көбінесе "аю спрейі" деп атайды. Оны тәртіпсіздікті бақылау үшін қолдану жөніндегі нұсқаулықты жасаған Камран Логман полиция бөлімдеріне оны қалай қолдану керектігін түсіндірген. Ол сәтті қабылданды, бірақ оның дұрыс емес қолданылуына байланысты мәселелер болды, мысалы, 2011 жылы Калифорния университетінің Дэвис қаласындағы бейбіт наразылыққа қатысушыларға полиция тарапынан спрей шашыратылды. Логман: "Мен химиялық заттарды осылай орынсыз және дұрыс емес қолданылғанын ешқашан көрген емеспін", - деп мәлімдеді, бұл сот шешімдеріне оны әлсіз адамдарға қолдануға толық тыйым салуға әкелді.

Құралымдары

Қамыр спрейінің белсенді құрамы – капсаицин, ол Capsicum туысына жататын өсімдіктердің жемістерінен, соның ішінде олеорезин (OC) түріндегі бұрыштардан алынады. OC-ны бұрыштардан алу үшін капсикумды ұсақтап тарту қажет, содан кейін капсаицин этанол сияқты органикалық еріткіш арқылы шығарылады. Еріткіш буландырылып, қалған шайыр тәрізді зат – олеорезин капсаицин болып табылады. OC-ны суда тарату үшін пропиленгликоль сияқты эмульгатор қолданылады, содан кейін сұспензияға қысым жасалып, аэрозольді қамыр спрейі жасалады. Кейбір спрейлер теріге тез сіңетін өнім алу үшін спирт (мысалы, изопропил спирті) негізін пайдаланады, бірақ оны тасермен (электршокермен) бірге қолданса, өрт қаупі туындайды. ), бұл өлшем күшін толыққанды көрсетпейді. Өндірушілер қолданылатын нақты капсаициноидтардың түрін жарияламайды. OC концентрациясын пайдалану сенімсіз, себебі CRC (және осы қосылыстардың тиімділігі) концентрациясы әртүрлі болуы мүмкін. Кейбір өндірушілер OC-ның жоғары пайызын көрсетуі мүмкін, бірақ шайырдың өзінің дәмділігі жеткіліксіз болуы мүмкін. OC мазмұнының жоғары болуы тек майлылығының жоғары екенін білдіреді, ал гидрофобты май теріге сіңуге және енуге нашар келеді, бұл жағымсыз жағдайға алып келуі мүмкін. 5%-дан жоғары OC ерітіндісі дұрыс шашылмауы мүмкін. Сковилл шкаласы (SHU) – бұрыштың өткірлігін анықтаудың кең таралған тәсілі. Ол CRC қосылыстарының әртүрлі тиімділігін ескереді, бірақ қамыр спрейінде сенімді қолдануға болмайды, өйткені ол құрғақ өнімнің, яғни OC шайырының күшін өлшейді, ал аэрозольді спрейдегі емес. Шайыр әрқашан шашырату үшін сұйылтылатындықтан, SHU көрсеткішінің өзі жеке пайдалы емес.

Жедел реакция

ОК әсеріне бұрын тап болмаған адамдар үшін, шашыратылғаннан кейін туындайтын жалпы сезімді "өртке түскендей" сезіммен салыстыруға болады. Егер шашырату бетке жасалса, бастапқы реакция – көздердің рефлекстік түрде жұбылуы, тыныс жолдарының дереу тарылуын сезіну және бет, мұрын мен тамақ аймағында кенеттен және күшті күйдіретіндей ауырсыну. Бұл шырышты қабықшалардың тітіркенуінен болады. Көптеген адамдар қорқыныш сезінеді және көру қабілетінің уақытша бұзылуынан бағдары шашырап, дезориентацияға түседі. Тыныс алудың қиындығына ұшырау мүмкін, бірақ астмасы бар адамдармен жасалған зерттеулер оларда астма шабуылына себеп болмаған, алайда, шашыратудан кейін олардың жағдайын қадағалау қажет. Полиция қызметкерлері шашыратудан кейін тыныс алуда қиындық сезінетін адамдарға қалыпты түрде тыныс алуды қайта-қайта ескертуге дайындалған, себебі шашыратудың күйзелісі нақты физикалық белгілерге қарағанда үлкен үрей тудыруы мүмкін.

Емдеу

Капсаицин суда ерімейді, тіпті үлкен көлемдегі су да оны жумайды, тек қана сұйытады. Әдетте, зардап шеккен адамдарға көз жасын шығару үшін, көздерін күшпен жыпылықтау ұсынылады, бұл тітіркендіргішті көзден шығаруға көмектеседі. Терідегі ауруға жиі ұсынылатын бес емді зерттеу (Maalox, 2% лидокаин гелі, балаларға арналған шампунь, сүт немесе су) мына қорытындыға келді: "бес түрлі емдеу режимінің арасында ауырсынды жеңілдетуде ешқандай маңызды айырмашылық жоқ. Ауруға ұшырағаннан кейінгі уақыт, ауырсының азаюын болжаудың ең жақсы көрсеткіші болып табылады". Көптеген жедел жәрдем қызметтері мен шұғыл медицина бөлімдерінде спрейді кетіру үшін физиологиялық тұзды ерітінді болады. Кейбір OC және CS тыныс алу жүйесінде қалуы мүмкін, бірақ 7-15 минут ішінде көру қабілетінің және көздердің координациясының қалпына келуі күтіледі. Кейбір "үштік әрекетті" бұрыш шашыратушы спрейлерде "көз жасы газы" (CS газы) да бар, оны натрий метабисульфитімен (Кампден таблеткалары) залалсыздандыруға болады, бірақ оны адамға қолдануға болмайды, тек аумақты тазалау үшін ғана қолданылады.

Қолдану

Бұрыш газы көбінесе баллоншаларда сатылады, олар әдетте қалтаға немесе әмиянға сыйып, жасыруға ыңғайлы. Бұрыш газы сақина сияқты заттардың ішіне жасырылып сатылуы мүмкін. Сонымен қатар, бояу доптан немесе осыған ұқсас құралдан атуға болатын бұрыш газ снарядтары да бар. Ол көп жылдар бойы наразылық білдірушілерге және аю сияқты шабуылдайтын жануарларға қарсы қолданылып келеді. Сонымен қатар, көбік, гель, тұман және спрей сияқты түрлері де бар.

Заңдық

Бұрыш газы Химиялық қарулар конвенциясының I.5-бабымен соғыста қолдануға тыйым салынған, ол соғыста көтеріліспен күресуге арналған барлық заттарды, олар өлімге себеп болсын немесе болмасын, қолдануға тыйым салады. Орналасқан жеріне байланысты, оны жеке қорғану үшін пайдалану заңды болуы мүмкін.

Африка

Нигерия: Полиция комиссарының көмекшісі азаматтардың бұрыштан шашырату құралдарын (пипер спрейлерін) иеленуіне заңмен тыйым салынғанын мәлімдеді. Оңтүстік Африка: Азаматтарға өзін-өзі қорғау мақсатында бұрыштан шашырату құралдарын (пипер спрейлерін) иеленуге рұқсат етіледі.

Канада

Адамдарға қарсы қолдануға арналған бұрыш газ спрейі Канадада тыйым салынған қару болып саналады. Ережедегі анықтамада "адамды жарақаттауға, оның қимыл-қозғалысын шектеуге немесе басқаша әрекет ету қабілетін жоюға арналған, одан (а) жас шығаратын газ, Mace немесе басқа газ, немесе (б) кез келген сұйықтық, спрей, ұнтақ немесе басқа да затты шығаратын кез келген құрылғы" тыйым салынған қару болып есептеледі. Адамдарға қолдануға арналған белгіленген бұрыш газ спрейін тек заң күшін сақтау органдарының қызметкерлері ғана заңды түрде алып жүруге және иеленуге құқылы. "Иттерге арналған спрей" немесе "аюға арналған спрей" деп жазылған кез келген ұқсас баллон зиянкестерді бақылау өнімдері туралы заңмен реттеледі – оны кез келген адам алып жүруі заңды, бірақ оны пайдалану "басқа адамға дереу өлім немесе ауыр дене жарақаты тудыру қаупін" немесе қоршаған ортаға зиян келтірсе, заңға қайшы келеді және 500 000 долларға дейін айыппұл салуға және ең көп дегенде 3 жылға бас бостандығынан айыруға соқтырады. Аюға қарсы спрейді негізсіз, көпшілік жерде алып жүру қылмыстық кодекс бойынша айыпталуға әкелуі мүмкін.

Америка Құрама Штаттары

Коммерциялық әуе кемесінде немесе әуежайдың қауіпсіз аймағында бұрыш спрейін тасымалдау/сақтау – федералдық құқық бұзушылық. Иелену және қолдануға қатысты штаттық заңдар мен жергілікті ережелер ел бойынша әртүрлі. Тексерілген багажда 4 унцияға дейін бұрыш спрейіне рұқсат беріледі. Жұмыс орнында бұрыш спрейін қолданғанда, OSHA барлық қызметкерлерге бұрыш спрейінің қауіпсіздік деректер кестесін (SDS) ұсынуды талап етеді. Бұрыш спрейін 50 штатта және Колумбия округінде заңды түрде сатып алуға және тасымалдауға болады. Кейбір штаттар бұрыш спрейінің рұқсат етілген максималды күшін, жас шектеуін, құрамын және қолданылуын реттейді. Калифорния: 1996 жылдың 1 қаңтарынан бастап және 830-шы Ассамблея заңының нәтижесінде, бұрыш спрейі мен Mace бағдарламалары енді реттелмейді. Тұтынушылар енді оқытудан өтуге міндетті емес, сондай-ақ осы тауарларды сатып алу немесе иелену үшін сертификат қажет емес. Бұрыш спрейі мен Mace қару-жарақ дүкендерінен, спорттық тауарлар дүкендерінен және басқа да сауда орындарынан қол жетімді. Калифорнияның Қылмыстық кодексінің 12400–12460-шы тармақтары Калифорнияда бұрыш спрейін қолдануды реттейді. Қорғаныс спрейін сақтаушы контейнерде аэрозоль спрейінің таза салмағынан артық болмауы тиіс. Кейбір адамдарға бұрыш спрейін иеленуге тыйым салынған, олардың ішінде 16 жасқа толмағандар, сотталған қылмыскерлер, белгілі бір есірткі қылмыстары үшін сотталғандар, шабуылға сотталғандар және бұрыш спрейін дұрыс пайдаланбағаны үшін сотталғандар бар. Жаңа заңдар тұрғындарға 1 шілдеден бастап қару-жарақ таныстыру картасысыз бұрыш спрейін сатып алуға мүмкіндік береді. Флорида: Химиялық заттың мөлшерінен аспайтын кез келген бұрыш спрейін рұқсатсыз ашық немесе жасырын түрде тасымалдауға болады. Бұдан әрі, мұндай бұрыш спрейі «өзін-өзі қорғауға арналған химиялық спрей» ретінде жіктеледі және сондықтан Флорида заңына сәйкес қару болып саналмайды. Мичиган: «Жеке адамды немесе мүлікті қорғау үшін 18%-дан аспайтын олеорезин капсикумын қамтитын спрейді «ақылға қонымды пайдалануға» рұқсат етіледі. 18 жасқа толмағандарға «өзін-өзі қорғауға арналған спрейді» тарату заңсыз. Нью-Джерси: 18 жастан асқан қылмыскерлер химиялық заттың үштен бірінен аспайтын мөлшерде бұрыш спрейін иеленуге болады. Нью-Йорк: 18 жастан асқан кез келген адам заңды түрде иеленуі мүмкін. Капсаициннің мөлшері 0,67%-дан аспауы керек. Ол жеке сатып алынуы тиіс (яғни пошта арқылы немесе интернет арқылы сатып алуға болмайды), дәріханадан немесе лицензияланған атыс қаруын сатушыдан (Нью-Йорк штатының Қылмыстық заңы 265.20 14) және сатушы сатып алу туралы жазбаны сақтауға тиіс. Мемлекеттік қызметкердің қызметтік міндеттерін орындауына кедергі келтіру үшін бұрыш спрейін қолдану – E класындағы қылмыс. Техас заңдары жеке адамға жеке қорғаныс үшін коммерциялық сатылымда сатылатын, ұсақ мөлшердегі бұрыш спрейін иеленуге рұқсат береді. Алайда Техас заңына сәйкес «химиялық препараттарды тарату құрылысын» алып жүру заңсыз. Вирджиния: Вирджиния кодексі § 18.2 312. Жасқыш газды, фосгенді және басқа газдарды заңсыз қолдану. «Егер кез келген адам кез келген жеке үйде, жұмыс орнында немесе қоғамдық орында көзден жас шығаратын газ, қыша газ, фосген газ немесе басқа да зиянды немесе ісікке ұшыратын газдарды немесе химиялық заттардың қоспаларын шығаруға арналған және зиянды немесе ісікке ұшыратын иіс немесе газдар шығаруға қабілетті, және осындай газдан немесе иістен кез келген адамға дене жарақаты болса, қылмыскер 3-сыныптағы қылмыс жасады. Егер мұндай әрекет заңсыз, бірақ қасақана жасалмаса, онда қылмыскер 6-сыныптағы қылмыс жасады деп есептеледі. Осы ережелердің ешқайсысы да полиция қызметкерлерінің немесе басқа да бейбітшілік қызметкерлерінің өз міндеттерін дұрыс атқару кезінде немесе кез келген адамның немесе адамдардың жеке басын, өмірін немесе мүлкін қорғау үшін жас шығаратын газды немесе басқа газдарды қолдануға кедергі келтірмейді». Вашингтон: 18 жастан асқан адамдар жеке қорғаныш спрейлерін алып жүруге болады. 14 жастан асқан адамдар жеке қорғаныш спрей құрылғыларын өздерінің заңды қамқоршыларының келісімімен алып жүруге болады. Висконсин: Жасқырғыш газға рұқсат етілмейді. Қаулы бойынша ОК өнімдеріне 10%-ға дейінгі ОК концентрациясы бар және салмағы бойынша капсикум олеорезині мен инерттік ингредиенттер рұқсат етіледі. Сонымен қатар, өнімге маскировка жасауға болмайды және ол кездейсоқ төгілудің алдын алу үшін жасалған қауіпсіздік құрылғысымен жабдықталуы тиіс. Бөлшектердің тиімді радиусы 20 футтан (6 м) аспауы керек және 6 футты (2 м) құрауы тиіс. Бұдан әрі, белгілі бір таңбалау және қаптама талаптары бар, оны 18 жасқа толмағандарға сатуға болмайды және өндірушінің телефон нөмірі таңбада болуы тиіс. Бөлшектер де бұрылысқа қарсы жабысқан қаптамада сатылуы тиіс.

Оңтүстік Америка

Бразилия: Федералды заң № 3665/2000 (Басқарылатын өнімдерді бақылау ережесі) бойынша қару ретінде жіктеледі. Оны тек заң қорғау органдарының қызметкерлері мен арнайы оқудан өткен жеке күзет агенттері ғана тасымалдай алады. Колумбия: 14 жасқа толған кез келген адамға ешқандай шектеусіз сатуға болады. Құқық қорғау органдарының қару-жарағына енгізілмеген.

Австралия

Австралия астанасы аумағы: Пейпер спрейі – "тыйым салынған қару", оны иелену немесе пайдалану құқық бұзушылық болып табылады. Жаңа Оңтүстік Уэльс: 1998 жылғы Қару-жарақтарды тыйым салу туралы заңның 1-қосымшасына сәйкес, рұқсатсыз тұлғалардың перде спрейін иеленуі заңсыз, ол "тыйым салынған қару" ретінде қарастырылады. Солтүстік территория: Қару-жарақтарды бақылау туралы заңға сәйкес, тыйым салынған қару ретінде белгіленген. Бұл заң рұқсаты жоқ, әдетте полиция, түзеу қызметі, кеден және қорғаныс қызметкерлері емес, адамдардың тыйым салынған қаруды тасымалдауын қылмыс деп есептейді. Тасмания: 1935 жылғы Полициялық құқық бұзушылықтар туралы заңға енгізілген өзгеріске сәйкес, рұқсатсыз тұлғалардың перде спрейін иеленуі заңсыз, ол "шабуылдау қаруы" ретінде жіктеледі. Сондай-ақ, пышақтар, таяқшалар және басқа да құралдар, егер олар жеке тұлғада болса және "шабуылдау қаруы" болып саналса, "заңды себепсіз" қоғамдық орында болған жағдайда, полиция күштерінде "заңды себептің" анықтамасы бойынша жаңжал тудырады. Мұндай заттарды тасымалдау үшін заңды себеп ретінде өзін-өзі қорғау әрбір полицейге қарай өзгеше болады. Перде спрейі лицензиясыз сатылады. Oleoresin Capsicum құрылғыларын иелену және пайдалану құқығы Тасмания полиция қызметкерлеріне (жалпы операциялық жабдықтың бір бөлігі ретінде) және Тасмания Әділет министрлігінің (H. M. Prisons) қызметкерлеріне берілген. Оңтүстік Австралия: Оңтүстік Австралияда заңды себепсіз перде спрейін иелену заңсыз. Батыс Австралия: Батыс Австралияда, 2003 жылғы 4 сәуірдегі Hall v Collins [2003] WASCA 74 ісі бойынша, жеке тұлғалардың өзін-өзі қорғау үшін перде спрейін пайдалануы "нақты себептер" тестіне сәйкес келе жатса, заңды. Виктория: 2011 жылғы Қару-жарақтарды бақылау ережелерінің 3-қосымшасы "олеорезин капсикумды шашуға арналған немесе бейімделген затты" тыйым салынған қару ретінде белгілейді. Квинсленд: Квинслендте перде спрейі шабуылдау қаруы болып саналады және өзін-өзі қорғау үшін қолданылуы мүмкін емес.

Жаңа Зеландия

Шектелген қару түріне жатады. Бұрыштан шашырату спрейін алу немесе алып жүру үшін рұқсат қажет. 1997 жылдан бері алдыңғы қатардағы полиция қызметкерлері бұрыштан шашырату спрейін жүйелі түрде алып жүреді. Жаңа Зеландияның түрмелер қызметі 2013 жылы мақұлданған жағдайларда қолдану үшін ОК спрейін қолжетімді етті. Жаңа Зеландия Қорғаныс күштерінің әскери полициясына олардың қызмет ерекшеліктеріне байланысты арнайы келісім бойынша ОК спрейін алып жүруге рұқсат берілген. Осы спрейлердің Сковилл шкаласы бойынша көрсеткіші 500 000 (sabre MK9 HVS құрылғысы) және 2 000 000 (Sabre, жасушаларды бұзуға арналған тұманды жеткізуші) құрайды. Бұл, елдегі он түрмеде өткен екі жылдық сынақ пен қызметкерлерге жасалған шамадан тыс шабуылдардың нәтижесінде болды.

Азаматтық пайдалануды қолдаушылар

2002 жылдың маусым айында Батыс Австралия тұрғыны Роб Холл Мидлендтегі үйінде екі қонақ арасындағы төбелесді тоқтату үшін бұрыштан шашыратылатын газды қолданғаны үшін сотталды. Оған жақсы мінез-құлық талабы қойылып, соттылығы жойылды, бірақ ол Жоғарғы Сотқа шағымдануға құқылы болды. Төреші Кристин Уилер оның пайдасына шешім шығарды, осылайша штат бойынша, нақты жағдайларды қарастырып, өзін қорғауға лайықты себептер келтіре алатын адамдар үшін бұрыштан шашыратылатын газды заңдастырды. 2012 жылдың 14 наурызында қара киім киген адам Жаңа Оңтүстік Уэльс заң шығару кеңесінің көрермендер залына кіріп, Полиция министрі Майк Галлахерге үкіметтен азаматтарға бұрыштан шашыратылатын газды алып жүруге рұқсат беруді талап ететін петицияны қағаз ұшақ түрінде әуеге ұшырды.