Кіріспе

Америкалық дін қызметкері және 9/11 құрбаны (1933–2001)
Рим католик дін қызметкері

Михал Фэллон Джадж, OFM (туған Роберт Эммет Джадж; 11 мамыр 1933 – 11 қыркүйек 2001), – Нью-Йорк қаласының өрт сөндіру департаментінің капелланы қызметін атқарған американдық францискан монахы және католик дін қызметкері. Ол осы қызметін атқап жүрген кезінде қаза тапты және 11 қыркүйек шабуылының ресми түрде тіркелген алғашқы құрбаны болды.

Ерте өмір

Михал Джадж Роберт Эммет Джадж 1933 жылдың 11 мамырында Нью-Йорк қаласының Бруклин ауданында, Ирландияның Лейтрим графтығынан келген иммигранттардың ұлы және екі іні-қарындастың үлкені ретінде дүниеге келді. Оның егіз қарындасы Димпна екі күннен кейін дүниеге келді. 4 маусымда Джадж Бруклиндегі Әулие Павел шіркеуінде крещение рәсімінен өтті. Олар үлкен әпкелері Эринмен бірге Ұлы депрессия жылдарында өсті. Ол үш жастан алты жасқа дейін әкесі мастоидит ауруынан азаптанып, қайтыс болғанын көрді – бұл бас сүйегі мен ішкі құлақтың ауыр және ұзаққа созылатын ауруы. Әкесінің өлімінен кейін ақша табу үшін Джадж Нью-Йорк Пенн вокзалында аяқ киімдерді сырлатты және көшенің ар жағында орналасқан Ассизилік Франциск шіркеуіне баратын. Сол жерде францискан монахтарын көргеннен кейін ол: "Мен материалдық заттарға қызығуды қойғанымды түсіндім. Мен сол кезде монах болғым келетінін білдім", – деді.

Мансап

Бруклиндегі Сент-Франциск дайындық мектебінде бірінші курсты бітіргеннен кейін, 1948 жылы 15 жасында ол Бруклиндегі францискан бауырластардың басшылығымен оқыды. Кейін Нью-Йорк штатының Калликун қаласындағы Сент-Джозеф Серафикалық семинариясына ауысты, ол орденнің Киелі ат провинциясының кіші семинариясы болды. Бітірген соң, Нью-Йорк штатының Аллегани қаласындағы Сент-Бонавентура университетіне түсті. 1954 жылы Патерсон (Нью-Джерси) провинциясының новициатына қабылданды. Оқуын аяқтағаннан кейін діни киім киіп, орден мүшесі ретінде алғашқы уәдесін берді. Сол кезде оған Фэллон Майкл деген діни есім берілді. Кейіннен ол «Фэллонды» тастап, «Михаэльді» «Михал» деп өзгертті. Сара Прагердің «Квир бар және барлық жерде» кітабында Михал өзін басқа «Ата Михаэльдерден» ерекшелендіру үшін атын өзгерткенін айтады. Колледжді Санкт-Бонавентура университетінде қайтадан оқып, 1957 жылы бакалавр дәрежесін алды. 1958 жылы орденнің толық құрамына қабылданды және салтанатты уәде берді. Тағзымдалғаннан кейін Джудж Массачусетс штатының Бостон қаласындағы Сент-Энтони шіркеуіне тағайындалды. Ол жердегі қызметінен кейін францискандар қызмет ететін түрлі приходтарда қызмет етті: Нью-Джерси штатының Ист-Ратерфорд қаласындағы Сент-Джозеф приходы, Нью-Джерси штатының Рошелль-Парк қаласындағы Қасиетті Жүрек приходы, Бронкстағы Киелі Крест приходы және Нью-Джерси штатының Уэст-Милфорд қаласындағы Сент-Джозеф приходы. Үш жыл бойы Нью-Йорк штатының Лаудонвилл қаласында францискандар басқаратын Сиена колледжінің президентінің көмекшісі болып жұмыс істеді. 1986 жылы Манхэттендегі Ассизидің әулие Франциск шіркеуіне тағайындалды, онда ол алғаш рет монахтармен танысқан. Өлгенше сол жерде тұрып, жұмыс істеді. 1971 жылдары Джудж алкоголизмге ұшырады, бірақ бұл айқын көрінбеді. 1978 жылы Анонимді алкоголиктердің қолдауымен ішімдікті тастап, басқаларға алкоголизммен күресуге көмектесу үшін жеке тарихымен бөлісуді жалғастырды. 1992 жылы Джудж Нью-Йорк қаласының өрт сөндіру қызметіне капеллан болып тағайындалды. Капеллан ретінде өрт кезінде, құтқару операцияларында және ауруханаларда жігерлендіріп, дұға оқыды, өрт сөндірушілерге және олардың отбасыларына кеңес берді, көбінесе тәулігіне 16 сағат жұмыс істеді. «Оның бүкіл миссиясы – сүйіспеншілік. Михал өрт сөндірушілерді жақсы көрді, олар да оны жақсы көрді». Джудж AFSCME Local 299 (Аудандар кеңесі 37) мүшесі болды. Сонымен қатар, Джудж қалада үйсіздерге, аштарға, алкоголизмнен айыққандарға, ЖИТС-пен ауыратын адамдарға, науқастарға, жарақат алғандарға және қайғыға ұшырағандарға, иммигранттарға, геилерге және лесбияндарға, сондай-ақ қоғамнан шеттетілгендерге көмектескенімен танымал болды. Бірде Джудж көшедегі үйсіз әйелге қыстағы пальтосын беріп, кейін «Оған маған қарағанда көбірек қажет болды» деді. ЖИТС-тан өліп жатқан адамды майлағанда, ол Джуджтен: «Құдай мені жек көреді деп ойлайсыз ба?» деп сұрады. Джудж оны көтеріп, сүйді және үндемей, құшағына алып тербетті. Джудж қаланың алғашқы ЖИТС орталығын ашқан Сент-Клэр ауруханасымен бірге жұмыс істеді, соның арқасында ЖИТС-ке қарсы белсенді миссия басталды. Ауруханаларға, ЖИТС-пен ауыратын науқастарға және олардың отбасыларына барып, көптеген жерлеу рәсімдерін өткізді, Брендан Фей және Джон МакНилл сияқты басқа католиктерге кеңес берді. Джудж өмірінің соңына дейін геилердің құқықтарын қорғады, мақтан шерулеріне қатысып, басқа да геилерге қатысты шараларға қатысты. Өлімінен бұрын көптеген адамдар Джуджді оның ерекше қайырымдылығы мен терең руханилығы үшін тірі қасиетті адам деп есептеді. Дұға оқығанда, кейде «Құдайға деген сенімі соншалықты тереңдейтін, қандай да бір эйфорияға бой алдырып, бірнеше сағат өткенін білгенде таңғалады». Оның рухани жетекшісі, марқұм иезуит Джон МакНилл, Джуджтің «Құдаймен ерекше байланысқа ие болғанын» айтты. Біз оның Құдаймен тікелей байланыста екенін білдік».

11 қыркүйек шабуылдары

2001 жылдың 11 қыркүйегінде Дүниежүзілік сауда орталығына екі ұшақтың біріншісі соғып кіргенін білген соң, Джодж дереу оқиға орнына жетті. Оны Нью-Йорк қаласының мэрі Рудольф Джулиани қарсы алып, қала мен оның құрбандары үшін дұға етуін сұрады. Джодж көшеде жатқан адамдарға дұға оқыды, сосын Дүниежүзілік сауда орталығының Солтүстік мұнарасының вестибюліне кірді, онда жедел басқару штабы құрылған еді. Ол құтқарушыларға, жарақат алғандарға және қаза тапқандарға көмектесуді және дұға етуді жалғастырды. Көршілес Оңтүстік мұнара сағат 9:59-да құлағанда, қирандылар Солтүстік мұнараның вестибюлінен өтіп, ішіндегі көптеген адамдарды қаза таптырды. Осы сәтте Джодж да көз жұмды. Бастапқыда ол қирандылардан жарақат алып қайтыс болды деп есептелді, бірақ кейін 1-батальон бастығы Джозеф Пфайфермен болған сұхбатта ол жүрек талмасынан қайтыс болғаны анықталды. Өлімі алдында Джодж үнемі дауыстап дұға оқыған: "Иса, осыны бірден тоқтат! Құдай, осыны тоқтат!" деп. Джодждың өмірі туралы жазған биографы және New York Daily News газетінің тілшісі Майкл Дейлидің айтуынша, оның денесі қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай бес адам (өрт сөндірушілер Кристиан Воу және Закари Воуз, Нью-Йорк полициясының лейтенанты Уильям Косгроув, азамат Джон Магуайр және FDNY фельдшеры Кевин Аллен) Солтүстік мұнарадан алып шықты. Бұл сәт Рейтер агенттігінің фотографы Шеннон Степлтонға түсіріліп, шабуыл кезіндегі ең танымал суреттердің біріне айналды. Бұл оқиға Жюль және Гедеон Наудет түсірген 9/11 деректі фильмінде бейнеленген. Philadelphia Weekly газеті бұл суретті "американдық Пиетасы" деп атады. Джоджтың денесі Санкт-Петер шіркеуінің алтарының алдына қойылды, содан кейін жедел жәрдем және өрт сөндірушілер оны Манхэттендегі W 31-ші көшедегі Францискан монахтарының бақылауындағы өрт сөндіру станциясы Engine 1/Ladder 24-ке апарды. Кейіннен оны өрт сөндіру станциясынан сот медициналық сарапшыларға жеткізді. Джодж "Жәбірленуші 0001" деп тіркелді, осылайша шабуылдың алғашқы ресми құрбаны деп танылды. Одан бұрын үш ұшақтың экипаждары, жолаушылары мен қаскөйлері, сондай-ақ мұнаралар мен Пентагонның ішіндегілер қаза тапқан болса да, Джоджтың денесі бірінші болып табылып, сот медициналық сарапшыларға жеткізілгендіктен, ол алғашқы ресми құрбан болды. Джоджтың денесін NYPD детективі Стивен Макдональд, оның көп жылдық досы ресми түрде анықтады. New York Medical Examiner мәліметінше, Джодж "басына келген ауыр жарақаттан" қайтыс болған. Өрт сөндіру департаментінің комиссары Томас фон Эссеннің айтуынша: "Мен оның гомосексуалды екенін білгенімде, Өрт сөндірушілер қауымдастығында болдым. Мен оның құпиясын сақтадым, бірақ ол маған бес жыл бұрын комиссар болғанда айтты. Біз осы туралы көбінесе әзілдесетінбіз, өйткені басқа өрт сөндірушілердің оны мендей оңай қабылдауы қаншалықты қиын болатынын білдік. Мен оны керемет, жылы, шыншыл адам деп есептедім, оның гей екендігі маған ешқандай маңызға ие болған жоқ". Джодж өмірінің соңғы жылында филиппин медбикесі Аль Альварадомен романтикалық қарым-қатынас құрды, оны ол күнделіктерінде жазды. Джодж өрт сөндіруші болып жұмыс істегендіктен, олар көбінесе айлар бойы бір-бірін көрмейтін. Оның жыныстық бағдары туралы ақпараттар да қызу пікірталас тудырды. Заңгер Деннис Линч catholic.org сайтында Джодж туралы мақала жазды. Линч Джодж гей емес екенін және оны гей деп анықтауға тырысу "гомосексуалды белсенділердің" қатысы бар екенін, олар "Католик шіркеуіне шабуыл жасап", діни қызметкерді "гомосексуалды иконаға" айналдыруды көздегенін айтты. Басқалар Линчтің сөзін жоққа шығарып, Джодж өзін гей деп танытқандығын, тіпті жеке күнделіктерінде де жазғандығын дәлелдеді. Джодж ұзақ жылдар бойы Dignity ұйымының мүшесі болды, бұл ұйым Католик шіркеуінің гомосексуализм туралы ілімін өзгертуді жақтаған ЛГБТ белсенділерінің ұйымы. 1986 жылдың 1 қазанында Ватиканның Дін ілімі жөніндегі Конгрегациясы "Гомосексуалды адамдарға пастырлық қамқорлық туралы" энциклопедия шығарды, онда гомосексуализм "адамның ішкі моральдық зұлымдыққа бағытталған күшті бейімділігі" деп жарияланды. Оған жауап ретінде көптеген епископтар, соның ішінде Джон Кардинал О'Коннор, Dignity ұйымын өздерінің бақылауындағы епархиялық шіркеулерге кіргізбеуге тыйым салды. Содан кейін Джодж Францискан монахтарының бақылауындағы Ассизидің әулие Франциск шіркеуіне Dignity ұйымының СПИДке қарсы қызметін қабылдады, осылайша кардиналдың Dignity ұйымына салған тыйымын ішінара айналып өтті. Джодж Католик шіркеуінің гомосексуализм туралы ресми ілімімен келіспеді. Джодж көбінесе: "Дүниеде соншалықты махаббат бар ма, осы махаббаттың кез келген түріне қарсы тұруға шамамыз жетеді ме?" деп сұрады.

Мұра

2001 жылдың 15 қыркүйегінде Нью-Йорк архиепискобы кардинал Эдвард Иган басшылығымен Ассизидің Франциск шіркеуінде судьяның жерлеу рәсіміне 3000 адам қатысты. Бұрынғы президент Билл Клинтон мен сенатор Хиллари Родэм Клинтон да қатысты. Президент Клинтон судьяның қазасын "ерекше қайғылы оқиға" деп атап, "Біз оның өмірін үлгі етіп алып, оның қадір-қасиетін көтеруіміз керек. Біз оны өлтірген адамдардан гөрі, Майк әкеге көбірек ұқсауымыз керек" деді. Судья Нью-Джерси штатының Тотова қаласындағы Қасиетті қабірлер зиратындағы монахтардың жерлеу орнына жерленді. 2001 жылдың 11 қазанында Брендан Фэй Нью-Йорктегі Бас теологиялық семинарияның Жақсы көмекші шіркеуінде "Айдың естелігі" атты іс-шара ұйымдастырды. Бұл кеште дұға оқылды, әңгімелер айтылды, ирландтық дәстүрлі музыка орындалды және судья туралы жеке куәліктер берілді. Рим-католик шіркеуінің үш өкілі судьяны қасиетті деп жариялауға шақырды. Американың православие католик шіркеуі оны әулие деп жариялады. Екі адам судьяға дұға ету арқылы керемет жазылғанын айтты. Католик шіркеуінде қасиетті деп жариялау үшін кереметтердің дәлелдері қажет. Судьяның өртке қарсы шлемі Рим папасы Иоанн Павел II-ге табыс етілді. Франция оған "Құрмет легионы" орденін берді. АҚШ Конгресінің бірнеше мүшесі оны Конгресс Алтын медаліне және Президенттік бостандық медаліне ұсынды. 2002 жылы Нью-Йорк қаласы, ол тұрған монастырь орналасқан Батыс 31-ші көшенің бөлігін "Әке Михал Ф. Джадж көшесі" деп атады және 2002 жылы оның құрметіне жүйтіс қайығына "Әке Михал Джадж" деп ат қойды. 2002 жылы АҚШ Конгресі Михал Джадж атындағы полиция және өрт сөндірушілердің рухани қызметкерлеріне арналған мемлекеттік жәрдемақы туралы заңды қабылдады. Бұл заң полиция және өрт сөндіру бөлімдерінің рухани қызметкерлеріне мемлекеттік жәрдемақы төлеуді ұзартты және сонымен қатар, мемлекеттік қызметкерлердің өлімі кезінде қаза тапқан әріптестеріне мемлекеттік жәрдемақы алуға рұхсат беру арқылы, бір жынысты әріптестерге тең жәрдемақыны алғаш рет ұсынды. Бұл заң 2002 жылдың 24 маусымында күшіне енді, бірақ 2001 жылдың 11 қыркүйегіне дейін кері күшіне ие болды. Нью-Йорк баспасөз клубы "Әке Михал Джадж жүрегі Нью-Йорк" сыйлығын тағайындады, ол Нью-Йорк қаласын ең жақсы көрсететін жаңалықтарға немесе серияларға жыл сайын беріледі. Нью-Джерси штатының Шығыс-Ратерфорд қаласында судьяның ескерткішін оның естелік саябағына орнату үшін науқан басталды. Пенсильвания штатының Рединг қаласындағы Францискан дәстүріндегі жеке меншік Алверния университеті жаңа жатақхананы судьяның құрметіне атады. Ирландияның Лейтрим округіне қарасты Кешкариган ауылындағы Әке Михал Джадж естелік орталығы 2005 жылы судьяның ата-бабаларына тиесілі болған жерге орналастырылды. Ауыл тұрғындары мен аймақ халқы жыл сайын 11 қыркүйек мерейтойында оның өмірін тойлайды. 2006 жылы Глен Холстеннің режиссерлігімен, Брендан Фэйдің бірлесіп түсірген және сэр Ян МакКелленнің баяндауымен "9/11 әулиесі" атты деректі фильм жарық көрді. Ирландтық-американдық Black 47 тобының жетекшісі Ларри Кирван 2004 жылы шыққан "New York Town" альбомында судьяның құрметіне "Mychal" атты ән жазды. "Әке Михал Джадж естелік жолы" жыл сайын Нью-Йоркте 11 қыркүйек мерейтойына дейінгі жексенбіде өтеді. Ол Батыс 31-ші көшедегі Франциск шіркеуіндегі миссадан басталады, содан кейін Жоғарғы нүктеге қарай жүріп, судьяның соңғы сапарын қайталап, жол бойы дұға етеді. Әр жылдың 11 қыркүйегінде Бостонда судьяның есіне арналған мисса өтеді, оған 9/11-де отбасы мүшелерін жоғалтқан көптеген адамдар қатысады. Ұлттық 9/11 мемориалында судья Оңтүстік бассейнінде, S 18 панелінде, басқа алғашқы көмекшілермен бірге еске алынды. 2014 жылы судья ЛГБТ тарихы мен тұлғаларын құрметтейтін ашық ауадағы қоғамдық көрме Legacy Walk-ке енгізілді. 2015 жылы Нью-Джерси штатының Шығыс-Ратерфорд қаласындағы Сент-Джозеф паркіне, ол бірнеше жыл қызмет еткен Сент-Джозеф шіркеуінің қарсысында, судьяға мүсін орнатылды. Оның батылдығы мен ЛГБТҚ адамдарының қадір-қасиетіне деген адалдығы үшін судьяға Нотр-Дам университетінің түлектері ұйымы GALA ND/SMC Дули сыйлығын табыстады. 2021 жылдың қыркүйегінде судья католик шіркеуінде әулиелікке ұсынылды. Брендан Фэй режиссерлік еткен "Судьяны еске алу" атты деректі фильм 2021 жылдың 26 қазанында Нью-Йорк қаласында көрсетілді. Фильмде Малахи Маккорт пен Пит Хамилл дауыстарын берді.

Қасиеттілер қатарына қабылдау туралы пікірталас

Бірнеше ұйым Ватиканға оның қасиеттілікке көтерілу мүмкіндігін ұсынды, бірақ Нью-Йорк архиепископтығы мен Францискандық үшінші орден оған нақты жауап берген жоқ. Дегенмен, Риммен рухани байланысы жоқ христиан дінтері оны қасиетті деп мойындады, оны қасиетті және шейіт деп санайды, ал оның Тотуадағы қасиетті жердегі зиараты біршама "бейресми қасиетті орынға" айналып келеді. Оның киелілікке ие болу ісіне (қасиеттілікке алғашқы қадам) белсенді күш салынып жатқандықтан, оның заңсыз жыныстық қатынастары (қасиеттілік сертіне қарамастан) және белгілі бір жағдайларда шіркеу басшылығына бағынбауы туралы пікір таластар тоқтамайды. Бұл оның әулие атануына елеулі кедергі келтіреді. Михалдың гомосексуалды бағыты бар екендігі оның киелілікке ие болуына тосқауыл болып табылады. Постуляторлар бұрынғы әулиелер мен ашық ЛГБТ шейіттердің мысалдары бар екенін айтады. Жақында, 2021 жылы, оның қайтысынан 20 жыл өткен соң, ресми іс басталып, бірақ Нью-Йорк архиепископтығының ресми қолдауысыз, тәуелсіз постулятор, әулие Луис Фернандо Эскаланте тікелей басқаруымен Римде жүргізілуде.