Кіріспе

J. Meade Falkner-дің 1898 жылғы романы.

"Ай Флоты" – ағылшын жазушысы J. Meade Falkner-дің 1898 жылы жазған романы. Оқиғасы 18 ғасырдағы Англияда өтетін, контрабанда, қазына және кеме апаттары туралы шытырман оқиға.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

1757 жылы Мұнфлит – Англияның оңтүстігіндегі жағалаудағы шағын ауыл. Ауыл өзінің атын бұрынғы белгілі жергілікті Мохунес әулетінен алған. Басты кейіпкер – Джон Тренчард, жетім бала, әпкесі мисс Арнольдпен бірге тұрады. Ауылдық шіркеуде шіркеу күзетшісі мистер Ратси және ауылдық мектепте сабақ беретін пастор Гленни бар. Эльзевир Блок – Мохун Армздің иесі. Мейрамхана "Неге емес?" деп аталды, бұл Мохун гербіндегі "Y" әрпі пішіндес кресттің ойын-қалжыңы. Мистер Маскью – жергілікті судья, оның Грейс есімді қызы бар. Ауылдағы аңыз бойынша, атақты полковник Джон "Қарасақал" Мохун шіркеудің астындағы отбасылық склепке жерленген. Ол король Карл I-ден алмаз ұрлап, жасырып қойған деседі. Оның рухы түнде оны іздеп жүреді, ал шіркеу ауласындағы мистикалық жарықтар оның іс-әрекеттерімен байланысты. Оқиғаның басты бөлігі басталар кезде, Блоктың жас ұлы Дэвидті Маскью және басқа да билік өкілдері контрабандалық қайыққа шабуыл жасағанда өлтіреді. Бір түні ауылға қатты дауыл келіп, су тасқыны болады. Жексенбі күні шіркеуде құлшылық ету кезінде Джон төмендегі склептен ерекше дыбыстар естиді. Ол бұл Мохун әулетінің табыттарының дыбысы деп ойлайды. Келесі күні ол Эльзевир мен Ратсиді шіркеудің оңтүстік қабырғасының жанында табады. Олар дауылдан келген зақымды тексерудеміз дейді, бірақ Джон олар Қарасақалдың рухын іздеп жүргенін күдіктенеді. Кейін ол қабірдің жанында үлкен шұңқырдың ашылғанын көреді. Ол жолды жалғастырып, склепке жетеді, онда жәшіктер тізілген және еденде бөшкелер тұр. Ол достарының контрабандашылар екенін және мұның олардың жасырынған жері екенін түсінеді. Ол Ратси мен Эльзевирдің келе жатқанын естігенде, табыттың артына жасырынуға мәжбүр болады. Олар кеткеннен кейін, тесікті толтырып, оны тұзаққа түсіреді. Джон өзінің жасырған табытынан (бұл Қарасақалдың өзі екені анықталады) кітаптан аяттар жазылған қағазды табады. Бір күні ол су ішуге тырысқанда, 24 сағаттан бері тамақтанбағандықтан, көп мөлшерде шарап ішіп, есінен танып қалады. Кейін ол "Неге емес?" мейрамханасында оянады – оны Эльзевир мен Ратси құтқарып алыпты. Ол жақсырақ болған кезде, әпкесінің үйіне оралады, бірақ ол оның мас екенін күдіктеніп, сыртқа шығарады. Эльзевир оны қабылдайды. Блоктың "Неге емес?" мейрамханасына келісімшартты жаңару кезінде, Маскью аукционда оған қарсы сауда-саттық жасайды және жеңіп шығады. Блок мейрамханадан және Мұнфлиттен кетуі керек, бірақ соңғы контрабандалық іс-шараны жоспарлап отыр. Джон онымен бірге баруды борыш деп санайды және ол жақсы көретін және жасырын кездесетін Грейс Маскьюге қоштасу үшін барады; оның әпкесі оған анасының дұға кітабын береді – Джонды тақуалыққа баулудың соңғы үміті. Салықшылар мен Маскью жоспарланған контрабандалық рейдті біледі, бірақ оның қайда болатынын нақты білмейді. Құрметті жерге түскен кезде Маскью пайда болады және контрабандашылар оны ұстап алады. Эльзевир ұлы үшін кек алу үшін Маскьюді өлтіруге бекінеді, ал қалғандары жүкті түсіріп, кетіп бара жатқанда, ол Джонмен бірге Маскьюді қадағалайды. Блок Маскьюді атуға дайындалғанда, салықшылар шабуылдайды. Олар Джонды жаралайды және Маскьюді қасақана өлтіреді. Блок Джонды қауіпсіз жерге алып кетеді, олар ескі карьерлерге жасырынады. Сол жерде Джон Қарасақалдың медальонындағы өлеңдердегі код оның атақты алмазының орнын ашатынын біледі. Джонның жарасы емделгеннен кейін, ол Блокпен бірге Карисбрук қамалынан алмазды алуды шешеді. Құдықтағы күмәнді көріністен кейін олар Голландияға қашып кетеді, онда оны Криспийн Алдобранд есімді алмаз саудагеріне сатуға тырысады. Саудагер алмасты жалған деп алдап қояды. Эльзевир алданып, ашуланып, алмасты терезеден лақтырады. Алайда Джон олардың алданып қалғанын біледі және олар алмасты ұрлық арқылы қалпына келтіруге тырысуды ұсынады. Ұйым сәтсіз аяқталады, олар тұтқындалып, түрмеге қамалады. Джон саудагерді өтірік айтқаны үшін қарғыс айтады. Джон мен Эльзевир өмір бойы түрмеде қамалады. Ақырында олар бір-бірінен бөлініп кетеді. Бірақ күтпеген жерден, он жылдан кейін олардың жолы қайтадан қиылысады. Олар кемеге мініп, тасымалданады. Дауыл көтеріліп, кеме Мұнфлит жағасына апатқа ұшырайды. Жағаға жетуге тырысқанда, Эльзевир Джонды қауіпсіз жерге көмектеседі, бірақ өзі толқынның астында қалып, суға батып қалады. Джон бастапқыда бастаған жерге, "Неге емес?" мейрамханасына келеді және Рэтсимен қайта қосылады. Ол Грейспен де қайта қосылады. Ол қазір бай қыз, әкесінің ақшасына мұрагер. Алайда ол Джонға әлі де ғашық. Джон оған алмаз туралы және түрмедегі өмірі туралы айтады. Ол барлығын жоғалтқанына өкінеді, бірақ ол бай болса да, болмаса да, оны жақсы көреді дейді. Содан кейін пастор Гленни келіп, ол Алдобрандтан хат алғанын айтады. Саудагер өкінішпен мазаланғандықтан және өтемақы төлеу үшін алмаздың құнын Джонға сыйлаған. Джон ақшаны ауылға береді, жаңа қайырымдылық үйлері салынды, мектеп пен шіркеу жөнделді. Джон Грейске үйленеді және Манор лорды мен бейбіт судья болады. Олар үш балаға ие болады, соның ішінде аға ұлдары Эльзевир. Балалар өседі, ұлдары "теңіз бен құрлықта король Джорджқа қызмет ету" үшін кетеді, ал олардың қызы да, көрінеді, үйленді. Бірақ Джон мен Грейс өздері сүйікті Мұнфлиттен ешқашан кетпейді.

Бекгеммон

Аңыздың бір ерекшелігі – «Неге жоқ?» мекемесінің келушілері ойнайтын нардыға үнемі сілтеме жасау. Латын тілінде «Ita in vita ut in lusu aleae pessima jactura arte corrigenda est» деген жазуы бар ежелгі тақтада (кітапта «Өмірде де, тәуекел ойынында да ең жаман тағдырды шеберлікпен түзетуге болады» деп аударылған).

Әдеби маңызы

"Ай Флоты" классикалық көркем шығарма саналады және "Довер балалар мәңгі жасыл классикасы" сияқты серияларда жариялануын жалғастыруда. Оның бүкіл әлемдегі балалар арасындағы танымалдылығы кем дегенде 1970 жылға дейін сақталды, бұл негізінен пираттар, қазына және контрабанда тақырыбына байланысты оқиғалардың қызықты болуымен және оның өте тартымды сюжетімен байланысты. Ол мектептерде жиі оқытылады және кейбір ағылшын тілі курстарында міндетті оқу материалы ретінде пайдаланылады. Ол көбінесе Стивенсонның "Қазына аралы" сияқты ұқсас романдармен салыстырылады.

Кітаптың географиясы

Фолкнер кітапта Дорсет пен Уайт аралының жергілікті географиясын пайдаланады, тек кейбір жер аттарын өзгертеді. Мунфлит ауылы Дорсеттегі Чесил жағалауындағы Ист Флитке негізделген. Кітаптағы "Сноут" деп аталатын мүйіс – Портленд Билл. Корф қамалы мен Карисбрук қамалы сюжеттің маңызды орындары болып табылады. Осы туындының ешқандай жазбасы сақталмаған. 1984 жылы Адам Годли мен Дэвид Дакердің қатысуымен "Мунфлит" телесериалы түсірілді. Sky1 телеарнасы 2013 жылы Ирландияда Рэй Уинстон, Анейрин Барнард және Карл МакКроун қатысуымен "Мунфлиттің" екі бөлімді телеверсиясын түсірді. Бұл 2013 жылдың 28 және 29 желтоқсанында көрсетілді. 1955 жылғы фильмге қарағанда кітаптың сюжеті көбірек сақталғанмен, бәрібір байланыс шамалы; Джон жиырма жасқа жуық, Маскеу ақсүйекке айналып, Қара сақалдың зұлым ұрпағы болды, ал Эльзевир Блок – жезөкшеханаға жиі баратын, пышақпен соғысатын бандиттердің басшысы.

Театр және музыка

Angel Exit Theatre компаниясы 2009 жылы Ұлыбритания бойынша гастрольдік қойылым ұйымдастырды. 2010 жылы Крис де Бург "Moonfleet & Other Stories" атты әндер жинағын шығарды, онда кітап негізіндегі оқиға бар. 2017 жылы Солсбери театры Гарет Мачиннің кітабы мен ән сөздері, ал Расселл Хепплвайттың музыкасымен "Мунфлит" атты жаңа музыкалық қойылымын жариялады. Қойылым 2018 жылдың 19 сәуірінен 5 мамырына дейін өтті.

Радио

1963 жылы Би-би-си Морна Стюарт бейімдеген және Брэндон Акттон Бонд өндірген «Мунфлит» радиосериалының бес бөлімін эфирге шығарды. 90 минуттық BBC радио нұсқасы алғаш рет 1998 жылы BBC Radio Four арнасында таратылды, онда Джон Тренчард рөлінде Ричард Пирс, ал Роберт Гленстер және Джеймс Лоуренсон ойнады. Colonial Radio Theatre on the Air 2009 жылдың мамыр айында кітаптың 300 минуттық өндірісін шығарды, оның құрамында Джерри Роббинс, Дэвид Олт және Роб Кэттелл басты рөлдерді сомдады. Драматургиясын Дениз Корделл жазды, ал өндірушісі М. Дж. Когберн болды.