Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Париждегі Триумф аркасы, Франция
Triumphal arch in Paris, France
Триумф аркасы – Франциядағы ең танымал ескерткіштердің бірі. Ол Шарль де Голль алаңының ортасында, Елисей далаларының батыс шетінде орналасқан. Бұл алаң бұрын Place de l'Étoile деп аталатын, яғни «жұлдыз» – оның қырқынан шашыраған он екі даласының қиылысынан туған атау. Арка мен алаңтың орналасқан жері үш округтің – 16-шы (оңтүстік және батыс), 17-ші (солтүстік) және 8-ші (шығыс) арасында бөліседі. Триумф аркасы Франция үшін француз революциясы мен Наполеон соғыстарында соғысып, қаза тапқандардың құрметіне тұрғызылған. Оның ішкі және сыртқы беттеріне француз жеңістері мен генералдарының барлық есімдері жазылған. Арканың астындағы күмбезде Бірінші дүниежүзілік соғыстағы белгісіз сарбаздың қабірі орналасқан. Axe historique (тарихи ось, Лувр сарайының ауласынан Гранде-Арк де-ла-Дефансқа дейінгі бағыт бойындағы монументтер мен кең далалар тізбегі) орталық байланыс буыны болып табылатын Триумф аркасы 1806 жылы Жан Шальгрин жобалаған; оның иконографиялық бағдарламасы ерлікпен жалаңаш француз жастарын зәулім тілмелі сақиналы герман жауынгерлеріне қарсы қояды. Бұл арка патриоттық рухтағы ескерткіштердің үлгісін қалыптастырды. Римдегі Тит аркасынан шабыттанған Триумф аркасының жалпы биіктігі 50 метр, ені 45 метр, тереңдігі 51 метр, ал үлкен күмбезі 29 метр биік және 31 метр енді. Кіші көлденең күмбездер 18 метр биік және 8 метр енді. Париждің Триумф аркасы 1938 жылы Мехико қаласындағы Монументо а ла Революция аяқталғанға дейін ең биік триумф аркасы болды, оның биіктігі 67 метр. Пхеньяндағы Триумф аркасы, 1982 жылы аяқталған, Триумф аркасының үлгісі бойынша салынған және одан сәл биік, оның биіктігі 60 метр. Парижге жақын Ла-Дефанстағы Гранде-Арк 110 метр биіктікте, егер оны триумф аркасы деп есептесек, әлемдегі ең биік арка болып табылады.
The Arc de Triomphe de l'Étoile is one of the most famous monuments in Paris, France, standing at the western end of the Champs Élysées at the centre of Place Charles de Gaulle, formerly named Place de l'Étoile—the étoile or "star" of the juncture formed by its twelve radiating avenues. The location of the arc and the plaza is shared between three arrondissements, 16th (south and west), 17th (north), and 8th (east). The Arc de Triomphe honours those who fought and died for France in the French Revolutionary and Napoleonic Wars, with the names of all French victories and generals inscribed on its inner and outer surfaces. Beneath its vault lies the Tomb of the Unknown Soldier from World War I. The central cohesive element of the Axe historique (historic axis, a sequence of monuments and grand thoroughfares on a route running from the courtyard of the Louvre to the Grande Arche de la Défense), the Arc de Triomphe was designed by Jean Chalgrin in 1806; its iconographic programme pits heroically nude French youths against bearded Germanic warriors in chain mail. It set the tone for public monuments with triumphant patriotic messages. Inspired by the Arch of Titus in Rome, Italy, the Arc de Triomphe has an overall height of , width of and depth of , while its large vault is high and wide. The smaller transverse vaults are high and wide. Paris's Arc de Triomphe was the tallest triumphal arch until the completion of the Monumento a la Revolución in Mexico City in 1938, which is high. The Arch of Triumph in Pyongyang, completed in 1982, is modeled on the Arc de Triomphe and is slightly taller at The Grande Arche in La Défense near Paris is 110 metres high, and, if considered to be a triumphal arch, is the world's tallest.
Құрылыс және 19 ғасырдың соңы
Триумф аркасы Сенаның оң жағалауында, он екі сәулелі даңғылдан тұратын он екі бұрышты құрылымның ортасында орналасқан. Ол 1806 жылы император Наполеонның Аустерлиц шайқасындағы жеңісінен кейін, оның қарыштамасының шарықталу кезеңінде тапсырылды. Іргетасын салуға екі жыл кетті, ал 1810 жылы Наполеон өзінің жаңа әйелі, Австрияның архигерцогинясы Мари Луизамен бірге батыстан Парижге кірген кезде, аяқталған арканың ағаштан жасалған макетін жасады. Архитектор Жан Шальгрин 1811 жылы қайтыс болды, ал жұмысты Жан Николас Хуйо жалғастырды. Бурбон монархиясы қайта орнатылған кезде құрылыс тоқтатылды және ол 1833-1836 жылдар аралығында король Луи Филипптің тұсында, архитектор Густ, содан кейін Хуйо, Эрикар де Тюридің басшылығымен аяқталды. Соңғы құны шамамен 10,000,000 франкқа бағаланды (2020 жылы шамамен 65 миллион еуроға немесе 75 миллион долларға тең). 1840 жылдың 15 желтоқсанында Францияға Сент-Елена аралынан әкелінген Наполеонның денесі императордың соңғы бейіті – Лес-Инвалидке жол бойы оның астынан өтті. Виктор Гюгоның денесі Пантеонға жерленуге дейін 1885 жылдың 22 мамырындағы түні арканың астында қойылды.
The Arc de Triomphe is located on the right bank of the Seine at the centre of a dodecagonal configuration of twelve radiating avenues. It was commissioned in 1806, after the victory at Austerlitz by Emperor Napoleon at the peak of his fortunes. Laying the foundations alone took two years and, in 1810, when Napoleon entered Paris from the west with his new bride, Archduchess Marie Louise of Austria, he had a wooden mock up of the completed arch constructed. The architect, Jean Chalgrin, died in 1811 and the work was taken over by Jean Nicolas Huyot. During the Bourbon Restoration, construction was halted, and it would not be completed until the reign of King Louis Philippe, between 1833 and 1836, by the architects Goust, then Huyot, under the direction of Héricart de Thury. The final cost was reported at about 10,000,000 francs (equivalent to an estimated €65 million or $75 million in 2020). On 15 December 1840, brought back to France from Saint Helena, Napoleon's remains passed under it on their way to the Emperor's final resting place at Les Invalides. Before burial in the Panthéon, the body of Victor Hugo was displayed under the Arc on the night of 22 May 1885.
20 ғасыр
Республиканың Марсельеза рельефіндегі қылышы 1916 жылы Верден шайқасы басталған күні сынған деседі. Оқиғаны жасыру үшін және кез келген жағымсыз болжамдардан сақтану үшін, арканы дереу брезентпен жапты. 1919 жылғы 7 тамызда, 1919 жылғы Париж жеңіс шеруінен (Бірінші дүниежүзілік соғыстағы жаулықтардың аяқталуын белгілеген) үш апта өткен соң, Шарль Годфрой өзінің Nieuport бипланымен арканың негізгі күмбезінің астынан ұшып өтті, бұл оқиға кинохроникаға түсірілді. Жан Наваррға бұл ұшуды жасау тапсырылған, бірақ ол 1919 жылғы 10 шілдеде Виллакублай маңында ұшуға дайындық кезінде апатқа ұшырап қайтыс болды.
The sword carried by the Republic in the Marseillaise relief broke off on the day, it is said, that the Battle of Verdun began in 1916. The relief was immediately hidden by tarpaulins to conceal the accident and avoid any undesired ominous interpretations. On 7 August 1919 three weeks after the Paris victory parade in 1919 (marking the end of hostilities in World War I), Charles Godefroy flew his Nieuport biplane under the arch's primary vault, with the event captured on newsreel. Jean Navarre was the pilot who was tasked to make the flight, but he died on 10 July 1919 when he crashed near Villacoublay while training for the flight
Салынғаннан кейін Триумф аркасы француз әскерлерінің сәтті әскери науқандардан кейін шеру өткізетін және жыл сайынғы Бастилия күні әскери парадында жиналатын орталығына айналды. Арканың маңында немесе астында өткен танымал жеңіс шерулеріне 1871 жылғы неміс әскерлерінің, 1919 жылғы француз әскерлерінің, 1940 жылғы неміс әскерлерінің, сондай-ақ 1944 және 1945 жылдардағы француз және одақтас әскерлерінің шерулері жатады. 1945 жылғы АҚШ пошта маркасында Арк де Триумфты фон ретінде, жеңімпаз американдық әскерлердің Елисей алаңымен жүріп бара жатқанда және 1944 жылғы 29 тамызда АҚШ ұшақтарының жоғарыдан ұшып бара жатқанда бейнеленген. Бірақ, Белгісіз сарбаздың жерленгеннен кейін барлық әскери шерулер (соның ішінде жоғарыда аталған 1919 жылғы шеру) арканың өзінен өтуден аулақ болды. Қабірге және оның символикасына құрмет көрсету мақсатында, шеру аркаға дейін және оның жанынан жүргізілді. 1940 жылы Гитлер де, 1944 жылы де Голль де осы дәстүрді сақтады. 1960 жылдардың басында ескерткіш көмірдің қара күлінен және автомобильдің түтінінен қараңғыланып кетті, ал 1965-1966 жылдары ол ақтандыру арқылы тазартылды. Шамп-Элизе даңғылын ұзарту бағытында 1982 жылы жаңа арка – Гранд Арк де ла Дефанс салынды, бұл Париждің тарихи осін құрайтын ескерткіштер қатарын толықтырды. Арк де Триумф дю Карусель және Арк де Триумф де Л’Этуальден кейін Гранд Арк – бір перспективада салынған үшінші арка. 1995 жылы Алжирдің қарулы исламик тобы Триумф аркасының жанына бомба орналастырды, нәтижесінде 17 адам жарақаттанды. 1998 жылғы 12 шілдеде Франция Бразилияны 3:0 есебімен жеңіп, алғаш рет ФИФА әлем чемпионатында жеңіске жеткен кезде, ойыншылардың, соның ішінде екі гол соққан Зинедин Зиданның суреттері мен олардың есімдері, сондай-ақ мерекелік хабарламалар аркаға проекцияланды.
Following its construction, the Arc de Triomphe became the rallying point of French troops parading after successful military campaigns and for the annual Bastille Day military parade. Famous victory marches around or under the Arc have included the Germans in 1871, the French in 1919, the Germans in 1940, and the French and Allies in 1944 and 1945. A United States postage stamp of 1945 shows the Arc de Triomphe in the background as victorious American troops march down the Champs Élysées and U. S. airplanes fly overhead on 29 August 1944. After the interment of the Unknown Soldier, however, all military parades (including the aforementioned post 1919) have avoided marching through the actual arch. The route taken is up to the arch and then around its side, out of respect for the tomb and its symbolism. Both Hitler in 1940 and de Gaulle in 1944 observed this custom. By the early 1960s, the monument had grown very blackened from coal soot and automobile exhaust, and during 1965–1966 it was cleaned through bleaching. In the prolongation of the Avenue des Champs Élysées, a new arch, the Grande Arche de la Défense, was built in 1982, completing the line of monuments that forms Paris's Axe historique. After the Arc de Triomphe du Carrousel and the Arc de Triomphe de l'Étoile, the Grande Arche is the third arch built on the same perspective. In 1995, the Armed Islamic Group of Algeria placed a bomb near the Arc de Triomphe which wounded 17 people as part of a campaign of bombings. On 12 July 1998, when France won the FIFA World Cup for the first time after defeating Brazil 3–0 at the Stade de France, images of the players including double goal scorer Zinedine Zidane and their names along with celebratory messages were projected onto the arch.
21 ғасыр
2018 жылдың соңында Жеңіс аркасы «Сары жилеттер» наразылығы аясында вандализмге ұшырады. Вандалдар ескерткішке граффити жазып, кішкентай мұражайын қиратты. 2021 жылдың қыркүйегінде арка күміс көк түсті матамен және қызыл арқанмен оралды, бұл Кристо мен Жанна Клод суретшілерінің 1960 жылдардың басынан бері жоспарлап келген, қаза болғаннан кейінгі «L'Arc de Triomphe, Wrapped» жобасының бір бөлігі болды.
In late 2018, the Arc de Triomphe suffered acts of vandalism as part of the Yellow vests protests. The vandals sprayed the monument with graffiti and ransacked its small museum. In September 2021, the arc was wrapped in a silvery blue fabric and red rope, as part of L'Arc de Triomphe, Wrapped, a posthumous project planned by artists Christo and Jeanne Claude since the early 1960s.
Ескерткіш
Астилярлық дизайн Жан Чалгринге (1739–1811) тиесілі, ол ескі Рим сәулетінің неоклассикалық стилінде жасалған. Жеңіс дуғасының мүсінделерінде Францияның көрнекті академиялық мүсіншілерінің туындылары ұсынылған: Жан-Пьер Корто, Франсуа Руд, Антуан Этекс, Джеймс Прадье және Филипп Жозеф Анри Лемейр. Басты мүсіндер жеке трофейлер ретінде қарастырылған, олар империя стиліндегі жиһазға жалатылған алтын қоладан жасалған әшекейлерге ұқсас, бірақ біртұтас фриздер емес, үлкен күлшелі тас қабырғаларға орнатылған. Арканың негізіндегі төрт мүсін тобы: 1810 жылғы Жеңіс (Корто), Қарсылық және Бейбітшілік (екеуі де Антуан Этекс) және олардың арасында ең танымал – 1792 жылғы еріктілердің аттанысы, көбінесе «Марсельеза» (Франсуа Руд) деп аталады. Францияның бейнеленген аллегориялық суреті, осы соңғы туындыда халқын шақырып тұрған образы, Франция маршалының құрметті атағының белбеуі ретінде пайдаланылған. Наполеонның құлауынан (1815) кейін Бейбітшілікті бейнелейтін мүсін 1815 жылғы бейбіт келісімді еске түсіретіндей етіп түсіндіріледі. Әскерилердің көркем мүсіндермен безендірілген фризінің үстіндегі аттик бөлігінде Франция революциясы мен Наполеон соғыстарындағы маңызды француз жеңістерінің аталымдары жазылған 30 қалқан орналасқан. Ескерткіштің ішкі қабырғаларында 660 адамның есімдері тізімделген, олардың ішінде Бірінші француз империясының 558 француз генералы бар; шайқаста қаза тапқан генералдардың есімдері сызылған. Сонымен қатар, төрт тіреу бағанасының қысқа жақтарында Наполеон соғыстарындағы француздардың маңызды жеңістерінің аталымдары жазылған. Наполеонның Эльбадан аттанып, Ватерлоодағы соңғы жеңілісіне дейінгі кезеңде болған шайқастар тізімге енбеген. 1882 жылдан 1886 жылға дейін төрт жыл бойы арканың үстінде Александр Фальгиердің монументалды мүсіні орналасқан. «Революцияның жеңісі» деп аталған бұл туындыда «Анархия мен зұлымдыққа соққы беруге» дайындалып жатқан аттар жегілген көлік көрсетілген. Ескерткіштің ішінде суретші Морис Бенаюн мен сәулетші Кристоф Жиро еңбек еткен тұрақты көрме 2007 жылдың ақпан айында ашылды.
The astylar design is by Jean Chalgrin (1739–1811), in the Neoclassical version of ancient Roman architecture. Major academic sculptors of France are represented in the sculpture of the Arc de Triomphe: Jean Pierre Cortot; François Rude; Antoine Étex; James Pradier and Philippe Joseph Henri Lemaire. The main sculptures are not integral friezes but are treated as independent trophies applied to the vast ashlar masonry masses, not unlike the gilt bronze appliqués on Empire furniture. The four sculptural groups at the base of the Arc are The Triumph of 1810 (Cortot), Resistance and Peace (both by Antoine Étex), and the most renowned of them all, Departure of the Volunteers of 1792 commonly called La Marseillaise (François Rude). The face of the allegorical representation of France calling forth her people on this last was used as the belt buckle for the honorary rank of Marshal of France. Since the fall of Napoleon (1815), the sculpture representing Peace is interpreted as commemorating the Peace of 1815. In the attic above the richly sculptured frieze of soldiers are 30 shields engraved with the names of major French victories in the French Revolution and Napoleonic wars. The inside walls of the monument list the names of 660 people, among which are 558 French generals of the First French Empire; The names of those generals killed in battle are underlined. Also inscribed, on the shorter sides of the four supporting columns, are the names of the major French victories in the Napoleonic Wars. The battles that took place in the period between the departure of Napoleon from Elba to his final defeat at Waterloo are not included. For four years from 1882 to 1886, a monumental sculpture by Alexandre Falguière topped the arch. Titled Le triomphe de la Révolution ("The Triumph of the Revolution"), it depicted a chariot drawn by horses preparing "to crush Anarchy and Despotism". Inside the monument, a permanent exhibition, conceived by artist Maurice Benayoun and architect Christophe Girault, opened in February 2007.
Беймәлім сарбаздың қабірі
Қақпаның астында Бірінші дүниежүзілік соғыстағы белгісіз сарбаздың қабірі орналасқан. 1920 жылы Атыс тоқтаған күні жерленген мәңгілік жалын, есімдері анықталмаған қаза тапқандардың (қазір екі дүниежүзілік соғыста да) естелігі үшін жанады. Антанта державалары мен Германияның 1918 жылы 11 қарашада қол қойған 1918 жылғы 11 қарашадағы келісімнің құрметіне, белгісіз сарбаздың қабірінде әр жылдың 11 қарашасында салтанатты шара өтеді. 1919 жылы 12 қарашада белгісіз жауынгердің денесін Пантеонға жерлеу туралы шешім қабылданған, бірақ халық арасындағы үгіт науқаны нәтижесінде оны Триумф аркасының астына жерлеуге бекітілді. Табут 1920 жылы 10 қарашада Арканың бірінші қабатындағы капеллаға қойылды, ал 1921 жылы 28 қаңтарда соңғы тынығу орнына жатқызылды.
Beneath the Arc is the Tomb of the Unknown Soldier from World War I. Interred on Armistice Day 1920, an eternal flame burns in memory of the dead who were never identified (now in both world wars). A ceremony is held at the Tomb of the Unknown Soldier every 11 November on the anniversary of the Armistice of 11 November 1918 signed by the Entente Powers and Germany in 1918. It was originally decided on 12 November 1919 to bury the unknown soldier's remains in the Panthéon, but a public letter writing campaign led to the decision to bury him beneath the Arc de Triomphe. The coffin was put in the chapel on the first floor of the Arc on 10 November 1920, and put in its final resting place on 28 January 1921.
Қол жеткізу
Жеңіс аркасына RER және Métro арқылы жетуге болады, шығу осы Шарль де Голль – Этуаль станциясында. Арканың ортасында орналасқан айналма жолдағы тығырықтарды ескере отырып, жаяу жүргіншілерге Елисей алаңдары мен Ұлы Армия дағдарысы көшелеріндегі екі жер асты жолының біреуін пайдалану ұсынылады. Лифт келушілерді шатырға, дерлік жоғарғы қабатқа жеткізеді, онда Арканың үлкен макеттері мен құрылыс кезінен бастап оның тарихын баяндайтын шағын мұражай орналасқан. Панорамалық Париж көрінісін тамашалай алатын террасаға жету үшін тағы 40 сатырмен көтерілу керек. Арканың орналасқан жері, сондай-ақ Этуаль алаңы үш округтің – 16-шы (оңтүстік және батыс), 17-ші (солтүстік) және 8-ші (шығыс) округтердің арасында бөліседі.
The Arc de Triomphe is accessible by the RER and Métro, with exit at the Charles de Gaulle–Étoile station. Because of heavy traffic on the roundabout of which the Arc is the centre, it is recommended that pedestrians use one of two underpasses located at the Champs Élysées and the Avenue de la Grande Armée. A lift will take visitors almost to the top – to the attic, where a small museum contains large models of the Arc and tells its story from the time of its construction. Another 40 steps remain to climb to reach the top, the terrasse, from where one can enjoy a panoramic view of Paris. The location of the arc, as well as the Place de l'Étoile, is shared between three arrondissements, 16th (south and west), 17th (north), and 8th (east).
Көшірмелері
Әлемдегі көптеген құрылыстар Триумф аркасына ұқсас болғанымен, кейбіреулері одан шабыттанды. Оның дизайнын үлгі еткен көшірмелердің ішінде Солтүстік Кореяның Пхеньян қаласындағы Триумф аркасы, Румынияның Бухарест қаласындағы Аркуль де Триумф, АҚШ-тың Канзас штатындағы Канзас-Сити қаласындағы Розедейл Бірінші дүниежүзілік соғыс ескерткіш аркасы және АҚШ-тың Лас-Вегастағы Париж казиносындағы кішкентай нұсқасы бар.
While many structures around the world resemble the Arc de Triomphe, some were actually inspired by it. Replicas that used its design as a model include Arch of Triumph in Pyongyang, North Korea; Arcul de Triumf in Bucharest, Romania; Rosedale World War I Memorial Arch in Kansas City, Kansas, US; and a miniature version at the Paris Casino in Las Vegas, US.