Кіріспе

Париждегі адамзатқа арналған ескерткіш

La Grande Arche de la Défense (la ɡʁɑ̃d aʁʃ də la defɑ̃s; "Қорғаныстың Ұлы аркасы"), бастапқыда La Grande Arche de la Fraternité (fʁatɛʁnite; "Бауырластық") деп аталған, Францияның Париж қаласының батысында, Ла Дефенс іскерлік ауданында және Путео коммунасында орналасқан ескерткіш және ғимарат. Ол көбінесе Арш-де-ла-Дэфенс немесе жай ғана Ла-Гранде-Арш деп аталады. Куб пішіндес Ла Гранде Арк Луврден Триумф аркасына дейінгі көрініс перспективасының бір бөлігі болып табылады және Франсуа Миттеранның "Grands Projets" жобаларының бірі болды. Ла Гранде Арк пен Триумф аркасы арасындағы қашықтық – .

Дизайн және құрылыс

1982 жылы Франция президенті Франсуа Миттеранның бастамасымен ауқымды ұлттық дизайн байқауы жарияланды. Даниялық сәулетші Йохан Отто фон Шпрекельсен (1929–1987) және даниялық инженер Эрик Рейтцель (1941–2012) жеңімпаз жобаны 20 ғасырдың соңындағы Триумф аркасының нұсқасы ретінде ұсынды: әскери жеңістер емес, адамзат пен гуманитарлық идеалдарға арналған ескерткіш. Ескерткіш құрылысы 1985 жылы басталды, жұмыстың көп бөлігін француздық құрылыс компаниясы Bouygues жүзеге асырды. Шпрекельсен 1986 жылдың шілдесінде отставкаға кетіп, барлық сәулетшілік жауапкершілікті өзінің әріптесі, француз сәулетшісі Пол Андреуге жүктеді. Рейтцель ескерткіш 1989 жылы аяқталғанға дейін жұмысын жалғастырды. Гранде-Арк шамамен бірдей ені, биіктігі және тереңдігі бар куб тәрізді; құрылымы үш өлшемді әлемге проекцияланған гиперкубқа (тесеракт) ұқсайды деген болжам бар. Оның қаңқасы бетоннан жасалған және шынымен қапталған, сырты Беттел гранитімен жабылған. Ла Гранде Арк 1989 жылдың шілдесінде, француз революциясының екі жүз жылдығын мерекелеген әскери шерулермен ашылды. Ол Париж қаласынан өтетін тарихи ось – "Аксе историк" ескерткіштерінің қатарын толықтырды. Гранде-Арк тік осьтен 6,33 градусқа бұрылған. Бұл бұрылудың басты себебі техникалық еді: Париж метро станциясы, RER станциясы және тас жол Арканың тікелей астында орналасқандықтан, бұрылу ғана құрылыстың алып негізін орналастыруға мүмкіндік берді. Сонымен қатар, сәулеттік тұрғыдан бұрылу ескерткіштің тереңдігін күшейтеді және тарихи осьтің екінші ұшындағы Луврдің бұрылысына ұқсас. Арка сол кездегі Париждегі ең биік екі ғимарат – Эйфель мұнарасы мен Монпарнас мұнарасымен де байланысты қосалқы ось құрайды. Арканың екі жағында үкіметтік кеңселер орналасқан. 2010 жылы жарақатсыз оқиғадан кейін шатыр бөлігі уақытша жабылды, жарыла бастаған мәрмәр плиткалар гранит плиткалармен ауыстырылды. Жеті жылдық жөндеу жұмысынан кейін ол 2017 жылы қайта ашылды. Онда Париждің панорамалық көрінісі, мейрамхана және фотожурналистикаға арналған көрме залдары бар. Ішкі кеңістікте панорамалық лифттерге арналған металл тіреулер мен "Бұлұт" (Le nuage) деп аталатын PTFE және шыны талшықтан жасалған күн сәулесінен қорғайтын мембрана орналасқан. Даниялық сәулетші фон Шпрекельсен фасадты безендіру үшін итальяндық Каррара мәрмәрін таңдады, оның себебі мәрмәрдің жарқыраған, сүттей ақ түсі еді. Бірақ бұл құрылымдық мәселелерге әкеп соқты, себебі мәрмәр кеуекті, жаңбыр суы оның тесіктеріне сіңіп, су қатып қалғанда, мұз мәрмәрді жарып, плиткалардың бүгіліп, құлауына себеп болды. Әйқайымызға орай, ешкім зардап шекпеді. Ескерткіш бірнеше жылға жабылды, француз инженерлері (фон Шпрекельсен жобаны аяқтамай зейнеткерлікке шыққан және плиткалар құлаған кезде қайтыс болған) мәрмәр плиткаларды алып тастап, оларды Вермонт штатында өндірілген, беріктігімен көзге түсетін гранитпен ауыстырды. Бұл жұмысқа шамамен 200 миллион еуро жұмсалды.

Жалға алушылар

Гранде-Аршеде орналасқан ұйымдардың арасында, оңтүстік бөлігінде теңіз оқиғаларын тергейтін француз агенттігі Bureau d'Enquêtes sur les Événements de Mer (BEAmer) бар.