Кіріспе

Француз опера театры Бастилия опера театры – Париждегі 12-ші округте орналасқан заманауи опера театры. 1989 жылы президент Франсуа Миттеранның «Үлкен жобалар» бағдарламасы аясында ашылған, ол Францияның басты опера компаниясы – Париж Ұлттық операсының негізгі ғимараты болды, ескі Palais Garnier театрымен қатар. Көптеген опера спектакльдері, сондай-ақ кейбір балет қойылымдары мен симфониялық концерттер Бастилияда көрсетіледі, ал Palais Garnier опера мен балеттен тұратын қойылымдарды ұсынады. Уругвайлық сәулетші Карлос Отт жобалаған бұл ғимарат Бастилия алаңына қарап тұр. Онда барлығы 2723 адамға арналған орын бар, оның ішінде негізгі театр, концерт залы және студиялық театр бар, бұл оны Еуропадағы ең ірі опера театры етеді.

Негізгі деректер және құрылыс

Париждегі жаңа "халыққа жақын және заманауи" опера театры туралы идея алғаш рет 1880 жылдары, Пале Гарнье ашылғаннан кейін бірнеше жыл өткен соң туды. Ол бір ғасыр бойы іске аспай, "Операдағы дағдарыс" жиі қайталануы мен Пале Гарнье заманауи опера өндірісіне қойған шектеулерге байланысты уақыт-уақытпен қайта жанданады. 1965–1968 жылдары бұл идеяны сол кездегі "халық театрының" көрнекті өкілі, сахналық режиссер Жан Вилар жандандырды. Оған Ұлттық опера театрына реформа жобасын жасау тапсырылған еді. Ол композитор Пьер Булездің "опера театрларын жаруға" шақырған ойын қолдады, сондай-ақ 1977 жылғы опера басқаруы мен болашағы туралы баяндамасында жоғары лауазымды мемлекеттік қызметкер Франсуа Блох Лайне де осы идеяны қолдады. 1981 жылы жаңадан сайланған президент Франсуа Миттеран өзінің "Grands Travaux" деп аталатын ірі құрылыс бағдарламасына жаңа опера театрын қосты. Жоба бастапқыда Париждің солтүстік-шығысындағы музыкалық мекемелер кешені – Cité de la musique құрамына кіруі тиіс еді. Бірақ оны жеке бөліп, Париждің Бастилия ауданында салуға шешім қабылданды. Бұл аудан салыстырмалы түрде жұмысшы табының шоғырланған жері болатын, сонымен қатар Француз революциясын еске түсіріп, демонстрациялардың басталуына немесе аяқталуына дәстүрлі орын саналатын. Келесі жылы Опера Бастилия мемлекеттік корпорациясы (EPOB) күзеуімен сәулетшіні іріктеу үшін халықаралық конкурс жарияланды. 756 өтінім келіп түсті, ал 1983 жылдың қараша айында конкурсты Канадада тұратын уругвайлық, көпке танылмаған сәулетші Карлос Отт жеңіп алды. Әдеттегідей, архитектуралық конкурстарда қазылар алқасы қатысушылардың есімдерін немесе тәжірибесін білмейді. Олар бұл жобаны танымал американдық сәулетші Ричард Мейердің жұмысы деп жаңылысқан. Құрылыс 1984 жылы 1859 жылы ашылып, 1969 жылы жабылған Gare de la Bastille теміржол станциясын бұзудан басталды. Кейін бұл жерде көрмелер ұйымдастырылған еді. 1986 жылы Жак Ширак басқаратын жаңа оңшыл үкімет жобаны тоқтатуды қарастырды, бірақ ол тым алға басып кеткенін түсініп, қайтадан жасыл жарық берді. Президент Миттеран құрылыс процесіне жеке қатысты, тіпті жобалау тобы орындықтардың түсін таңдау үшін оған жүгінді (ол қара түс таңдады). Бастапқы жобада кішкентай концерт залы мен көп мақсатты зал ("модуляцияланатын зал") да көзделген еді. Соңғысы Пьер Булездің Парижде қазіргі заманғы музыка мен тәжірибелік қойылымдарға арналған лайықты орынның болмауына наразылығының нәтижесінде туындаған қоғамдық талап болды. Алайда, құрылыс кешіккендіктен, ол ақырында тоқтатылды, бұл Булезді қатты ашуландырды. Ұқсас нысан кейін Cité de la musique құрамына кірді. Бастилия амфитеатры (amphithéâtre Bastille) деп аталатын концерт залы сақталды және салынды. Бюджеттің күрт өсуінен кейін, құрылыс құны 2,8 миллиард француз франкіне жетті. Ғимаратты 1989 жылдың 13 шілдесінде, Бастилияны басып алудың 200 жылдығы қарсаңында Франсуа Миттеран 33 шетелдік мемлекет басшысының қатысуымен ашты. Роберт Уилсон қойған "La Nuit avant le jour" (Күн алдындағы түн) атты жартылай сахналық гала-концертін Жорж Претр дирижерлік етті, оған Тереза Берганза және Пласидо Доминго сияқты әншілер қатысты. Келесі күні Париж операсының Бастилия күніне арналған дәстүрлі тегін концерті осы жерде өтті. Опера театры ресми ашылу кезінде толыққанды аяқталмағандықтан, алғашқы опера қойылымы 1990 жылдың 17 наурызында ғана өтті. Бұл Гектор Берлиоздың "Les Troyens" операсы болды, оны Пьер Луиджи Пицци қойды.

Қиындықтар мен даулар

Бастилия операсының басқаруы мен беделі үйдің алғашқы онжылдығында, тіпті оның ашылуына дейін, бірқатар дау-жанжалдарға тап болды. 1987 жылы бұрын Париж оркестрін басқарған дирижер Даниэль Баренбойм үйдің алғашқы көркемдік директоры болып тағайындалды және алғашқы маусымдарды жоспарлай бастады. 1989 жылдың қаңтарында, ашылу салтанатына алты ай қалғанда, компания басқармасының төрағасы Пьер Берже, сонымен қатар Ив Сен-Лоран сән үйінің басшысы, Баренбоймды қызметтен босатып, дирижердің жалақысын екі есеге төмендетуден бас тартуы мен оның модернистік көзқарасы Бержеге «халыққа» арналған опера театрына лайық емес деп ұнамағанын мәлімдеді. Баренбоймның оңшыл үкімет тарапынан тағайындалғаны, ал Берже Социалистік партияның белгілі қолдаушысы және демеушісі болғаны да айтылды. Бұл шешім өнер саласында қатты дау тудырды: Патрис Шероу ашылу салтанатын қоюдан бас тартты, композитор Пьер Булез директорлар кеңесінен кетіп, Герберт фон Караян мен Георг Солти және тағы бірнеше көрнекті дирижерлер наразылық хатына қол қойып, Бастилия операсын бойкоттауға шақырды, өз концерттерін жоққа шығарды. Бұл жаңа көркемдік директорды іздеуді қиындатты; мамыр айында Берже корей пианині және дирижері Мёнхун Чунгты тағайындағанын жариялады, ол кезде жас және Францияда көп танылмаған еді. Чунг 1990 жылдың мамырында операның алғашқы қойылымын өткізді. Оның өкілеттігі кейін 2000 жылға дейін ұзартылғанымен, Чунг 1994 жылы оңшыл коалицияның сайлауда жеңіске жеткенінен, Пьер Берже басқарма мүшелігінің аяқталуынан және компания директоры болып тағайындалған Хью Галлмен келісімшартын бұзудан кейін қызметтен босатылды; қақтығыстың қызығында Чунг сот шешіміне қарамастан, ғимаратқа кіруіне физикалық түрде кедергі келтірілді. Ғимарат басшылықтағы қақтығыстармен қатар көптеген мәселелер туғызды. 1991 жылы ғимарат фасадын жабатын 36 000 бургунд әктас тақтасының бір бөлігі құлап бастады, нәтижесінде 1996 жылы кейбір сыртқы қабырғаларға қауіпсіздік торлары орнатылды; наразы директор оларды «тесігі бар презервативтер» деп атады. Келесі жылдары дыбыс өткізбейтін конструкцияны және оркестр орнының акустикасын реттеуді қоса алғанда, бірнеше маңызды өзгерістер жасалды; әр өзгеріс күрделі болып шықты және кейде кімнің жауапты екенін анықтау үшін сот процестері қажет болды. Фасадтағы мәселелер 2009 жылға дейін композиттік материалдан жасалған және басқаша бекітілген жаңа плиткаларды орнату арқылы толық шешілмеді. Дегенмен, 2022 жылы да көптеген торлар қасбеттерде сақталған.

Операциялар

Бастилия операсы бастапқыда компанияның жалғыз опералық сахнасы болуы күтілді, ал Гарнье сарайы балетке арналған сахнаға айналуы тиіс еді. Алайда, бұл қатаң бөліну 1990 жылдары бірнеше опера Гарнье сарайында қойылғанда және компанияның балеті Бастилияда билегенде тоқтатылды. Содан бері көптеген опералық қойылымдар заманауи сахнада өтеді, сонымен қатар әр маусымда бірнеше балет қойылымы мен симфониялық концерттер ұйымдастырылады, ал дәстүрлі сахна опера мен балеттен тұратын қойылымдарды ұсынады. 1995 жылы Париж Ұлттық операсының директоры болған Хью Галл бастапқыда Бастилия жобасына қарсы болды, жаңа опера үйі туралы "бар мәселеге дұрыс жауап емес" деген атақты сөз айтқан. Бірақ, оның тоғыз жылдық қызметі компанияның әкімшілік, көркемдік және қаржылық жағдайын тұрақтандыруға көмектесті, бұл заманауи театрдың ұсынып отырған мүмкіндіктеріне байланысты болды: көбірек орындықтардың болуынан түсетін табыс, сахна режиссерлері үшін техникалық құралдардың кең ауқымы, жақсы жұмыс жағдайы және кесте жасаудың жоғары икемділігі.

Дизайн

Бастилия операсы Бастилия алаңында орналасқан. Оны ландшафтқа үйлестіру үшін алаң онымен қатарлас жалпы жоспар бойынша қайта жаңартылмады, бірақ ғимараттың сол жағы ескі және кішкентай ғимараттың артында жартылай жасырылды, бұл опера театрының бұл аймақтың бір бөлігі болғанындай әсер қалдыруы тиіс еді. Содан кейін ғимарат қасбеттің артында үшбұрышты пішінде ұзарады, және оны айналасындағы басқа ғимараттар жасырады. Театр сахна ғимаратының мөлдір емес текшесімен жабылып, шыны қабырғалармен оралған. Опера сыртқы әлемге ашық, ал қаланың панорамасын ұсынатын фойелері әуежайдың күту залына ұқсайды. Бұл фойелер театрдың аудиториясын бірнеше деңгейде айналып өтеді және сыртқы шыны қасбетке дөңгелек пішін береді. Кіреберіс залына көше деңгейіндегі алаңнан тікелей кіруге болады. Бірінші деңгейлі фойеге апаратын монументалды сыртқы баспалдақ пен Бастилия метро стансасынан кіреберіс залына тікелей жерасты жолы салынған, бірақ кейіннен олар жабылды. Театрдың аудиториясы бастапқыда 2723 орынға есептелген, кейін 2703-ке дейін азайтылды. Ол арена форматында жасалған, арт жағында екі үлкен балконы және екі жақта бірнеше тар балкондары бар. Бұл Гарнье сарайынан саналы түрде ерекшеленеді, онда ондаған түрлі орындықтар бар және олардың барлығынан сахнаны көру мүмкін емес. Бастилия операсының барлық орындықтарынан сахнаны толық көруге болады, олардың барлығы бірдей ыңғайлы және жеке ложалар жоқ. Аренаның арт жағы мен бірінші балкондағы орындықтардан басқа барлық орындықтардан субтитрлерді көруге болады. 2005 жылы аренаның арт жағында екі кішкентай тұрып көру аймағы құрылды, билеттері тек қойылым кешінде 5 евроға сатылады. "Президенттік" немесе "патшалық" ложа жоқ, оның орнына аренадағы "VIP" қатарындағы (15-қатар) орталық өткелден кейінгі орын президенттік деп есептеледі, бірақ 1989 жылдан бері барлық президенттер операға қызығушылық танытқан жоқ. Өте үлкен болғандықтан, аудиторияны көбінесе "құмыра" деп атайды, ал акустикасы басқа әлемдік деңгейдегі опера үйлерімен салыстырғанда көбінесе көңіл көншітпейді деп сипатталады. Акустиканы жақсарту үшін жасалған техникалық ерекшеліктердің бірі – оркестр орнының едені кішкентай лифт болып табылады, ол оркестрдің мөлшеріне қарай бейімделуге мүмкіндік береді, кішкентай оркестр үшін көтеріліп, үлкені үшін төмендеуге болады. Ең үлкен конфигурациясында оркестрде 130 музыкантқа орын бар. Залдың түсі көбінесе сұр гранит, қара немесе ақ тас және қара матаның қолданылуынан, сондай-ақ алып ақ шыны төбеден түсетін жарықтан салқын. Бірақ орындықтар мен тұтқалар үшін алмұрт ағашының, ал еден үшін еменнің қолданылуы жылы, ашық қоңыр түс береді. Бұл заманауи дизайн үйдің ашылуынан бері даулы болып келеді, көрермендердің бір бөлігі дәстүрлі Гарнье сарайының әсем және алтынмен әшекейленген интерьерін артық көреді. Сахна артындағы аумақ (5000 м2) сахнадан алты есе үлкен. Сахнаның сол және оң жағында осы көлемдегі аумақтар орналасқан, және бұл үш аумақ театрдың арт жағына қарай қайталанады. Рельстер жүйесі мен айналатын платформалар бірнеше минут ішінде толық декорацияларды алып жүретін моторизацияланған платформаларға түсіруге және сахна артындағы бос орындарға орналастыруға мүмкіндік береді. Декорацияларды жылдам ауыстыру суретшілерге түстен кейін бір қойылымды репетициялап, кешке басқа қойылымды орындауға мүмкіндік береді, бұл Гарнье сарайында мүмкін емес. Мұндай платформаларды пайдалану үш өлшемді декорацияларды жасауды дәстүрлі жазық суреттерден гөрі әлдеқайда оңайырақ етеді. Сахнаның астында үлкен лифт орналасқан, ол пайдаланылмаған декорациялық платформаларды сахна артындағыдай үлкен жер асты қоймасына түсіруге қолданылады. Ғимаратта театрдың сахналық және оркестр аймақтарымен бірдей өлшемдегі және пішіндегі репетициялық зал да бар.