Кіріспе

Банту этносы Нзиме - Камерунның оңтүстік-шығысындағы жаңбырлы ормандар аймағында тұратын банту этносы. Нзимелер Абонг Мбангтан оңтүстікке қарай, Миндуру мен Ломье арқылы, Зулабот пен Звадибаға қарай созылатын жол бойында тұрады. Олардың аумағы Джапостендегі Кунзиме өзенінің оңтүстігінде, Бадве'е өзенінің шығысында, Ньем өзенінің солтүстігінде және Конабембе халқының батысында орналасқан. Нзимелер макаанжием банту тілдерінің бірі - Кунзиме ("ОЗМ") нзиме диалектісінде сөйлейді.

Тарих

МакааНьем тілінде сөйлейтін халықтар қазіргі Камерунға 14-17 ғасырлар аралығында Конго өзенінің бассейнінен немесе қазіргі Чадтан кірді. XIX ғасырда олар қазіргі Шығыс және Адамава провинцияларының шекарасындағы Лом өзенінің солтүстігіндегі жерлерді мекендеген. Алайда көп ұзамай бұл аймақтарға фула (фула) жауынгерлерінен қашып келген вуте және мбумдардың қысымымен бети пахуиндер басып кірді. Макааньем тілінде сөйлейтіндер оңтүстікке қарай айдалды. Нзиме топтары Ньонг өзенінен оңтүстікке қарай жалғасып, Джа өзенінде қоныстанды.

Өмір сүру және қоныстану үлгілері

Нзиме тұрғындарының басым көпшілігі өзін-өзі қамтамасыз ету үшін ауыл шаруашылығымен айналысады. Олардың қоныстары қазіргі жолдарға қарай орналасады, сондықтан әдеттегі ауыл жолға қараған және орманмен қоршалған үйлердің сызықтық тізбегін құрайды. Егіндіктер әдетте өте кішкентай, әдетте орманнан балтамен және мачетемен кесілген, содан кейін өртелетін ашық жерлерге отырғызылады. Негізгі егістерге маниока, банан және жүгері, банан, кокоям, жер жаңғағы және әр түрлі жемістер кішірек мөлшерде өсіріледі. Мал - кәзә, қой, шошқа, тауық сияқты қарама-қарсы жүрген кішкентай жануарлар. Аз сандағы нзиме Камерунның орманды аймағындағы какао және кофе плантацияларында қаржылай табысқа қол жеткізді. Әсіресе кішігірім ауылдарда аң аулау да кең тараған. Қазіргі кезде атыс қаруын көбірек қолданса да, тұзақтар негізгі құрал болып табылады. Осылайша ауланған аң еті көптеген адамдар үшін маңызды, бірақ тұрақты емес табыс көзіне айналуда. Нзиме тайпалары Камерунның Бака пигмейлерімен өзара тәуелділік қарым-қатынаста. Нзиме саудасы тауарлар өндірді және пигмейлер қамтамасыз еткен орман аңдары үшін егін егісті. Алайда соңғы жылдары нзимелер қымбатты көршілерін арзан жұмыс күші мен тірі туристік нысан ретінде пайдалануда. Нзиме халқының дәстүрлі үйі - рафия бұтағының үстіне бүктелген және кішкентай бұтақпен бекітілген жапырақтардан жасалған төртбұрышты құрылым. Бұған қоса, қабырғаның екі жағына да қабықтарды салуға болады. А пішінді шатырдың төбесін рафия пальмасы жапырақтары алып жатыр. Қазіргі үйлер тік бағаналардан тұр, ал ішінен және сыртынан көлденеңнен рафия таспен байланған. Бұл балшықтарды екі бағананың арасына салып, рафия таспен ұстап тұрады. Шатырлар әлі күнге дейін рафия пальма жапырақтарынан жасалған сабаннан тұрады, бірақ қаржы мүмкіндік берген кезде алюминийден жасалған шатырлар да қолданылады. Бай Нзиме және үлкен ауылдар мен қалаларда тұратын адамдар көбінесе балшық немесе бетон блоктардан салынған үйлерде тұрады. Әлеуметтік ұйым отбасымен басталады, онда ер адам, оның әйелі немесе әйелдері және балалары бар. Бірнеше туысқан отбасы жиі бірге тұрып, ауылды құрайды. Келесі деңгейдегі бірнеше ауылдар жалпы ата-бабалары бар деп мәлімдейді. Бұрын бұл кландық белгілер өте маңызды болған, олар адамның достарын, ұрпағын және болашақ жұбайларын анықтайтын. Алайда, бұл кландық сәйкестік бүгінгі күні әлдеқайда әлсіз. Әр кланға бас болып, қазіргі заманғы бас басшылары аз ғана көрнекі тұлға болып табылады. Нзимелердің басым көпшілігі христиан дінін ұстанады. Алайда олардың анимизмге деген сүйіспеншілігінің қалдықтары әлі де сақталып келеді, әсіресе дәстүрлі медицина саласында. Халықтың ырым-жырымдары да сақталып қалды, мысалы, сиқыршылыққа деген сенім. Нзиме тіліндегі Жаңа Келісім 1998 жылдан бастап баспа түрінде және 2007 жылдан бастап жазылған түрде қолданыста.