Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Банту этносы Нзиме - Камерунның оңтүстік-шығысындағы жаңбырлы ормандар аймағында тұратын банту этносы. Нзимелер Абонг Мбангтан оңтүстікке қарай, Миндуру мен Ломье арқылы, Зулабот пен Звадибаға қарай созылатын жол бойында тұрады. Олардың аумағы Джапостендегі Кунзиме өзенінің оңтүстігінде, Бадве'е өзенінің шығысында, Ньем өзенінің солтүстігінде және Конабембе халқының батысында орналасқан. Нзимелер макаанжием банту тілдерінің бірі - Кунзиме ("ОЗМ") нзиме диалектісінде сөйлейді.
Bantu ethnic group
The Nzime are a Bantu ethnic group inhabiting the rain forest zone of southeastern Cameroon. The Nzime live along the road running south of Abong Mbang, through Mindourou and Lomié, and forking to Zoulabot and Zwadiba. Their territory lies south of the Koonzime in Djaposten, east of the Badwe'e, north of the Njyem, and west of the Konabembe people, all related groups. The Nzime speak the Nzime dialect of Koonzime ("OZM"), one of the Makaa–Njyem Bantu languages.
Тарих
МакааНьем тілінде сөйлейтін халықтар қазіргі Камерунға 14-17 ғасырлар аралығында Конго өзенінің бассейнінен немесе қазіргі Чадтан кірді. XIX ғасырда олар қазіргі Шығыс және Адамава провинцияларының шекарасындағы Лом өзенінің солтүстігіндегі жерлерді мекендеген. Алайда көп ұзамай бұл аймақтарға фула (фула) жауынгерлерінен қашып келген вуте және мбумдардың қысымымен бети пахуиндер басып кірді. Макааньем тілінде сөйлейтіндер оңтүстікке қарай айдалды. Нзиме топтары Ньонг өзенінен оңтүстікке қарай жалғасып, Джа өзенінде қоныстанды.
The Makaa–Njyem speaking peoples entered present day Cameroon from the Congo River basin or modern Chad between the 14th and 17th centuries. By the 19th century, they inhabited the lands north of the Lom River in the border region between the present day East and Adamawa Provinces. Not long thereafter, however, the Beti Pahuin peoples invaded these areas under pressure from the Vute and Mbum, themselves fleeing Fulani (Fula) warriors. The Makaa–Njyem speakers were forced south. Nzime groups continued south past the Nyong River and settled on the Dja.
Өмір сүру және қоныстану үлгілері
Нзиме тұрғындарының басым көпшілігі өзін-өзі қамтамасыз ету үшін ауыл шаруашылығымен айналысады. Олардың қоныстары қазіргі жолдарға қарай орналасады, сондықтан әдеттегі ауыл жолға қараған және орманмен қоршалған үйлердің сызықтық тізбегін құрайды. Егіндіктер әдетте өте кішкентай, әдетте орманнан балтамен және мачетемен кесілген, содан кейін өртелетін ашық жерлерге отырғызылады. Негізгі егістерге маниока, банан және жүгері, банан, кокоям, жер жаңғағы және әр түрлі жемістер кішірек мөлшерде өсіріледі. Мал - кәзә, қой, шошқа, тауық сияқты қарама-қарсы жүрген кішкентай жануарлар. Аз сандағы нзиме Камерунның орманды аймағындағы какао және кофе плантацияларында қаржылай табысқа қол жеткізді. Әсіресе кішігірім ауылдарда аң аулау да кең тараған. Қазіргі кезде атыс қаруын көбірек қолданса да, тұзақтар негізгі құрал болып табылады. Осылайша ауланған аң еті көптеген адамдар үшін маңызды, бірақ тұрақты емес табыс көзіне айналуда. Нзиме тайпалары Камерунның Бака пигмейлерімен өзара тәуелділік қарым-қатынаста. Нзиме саудасы тауарлар өндірді және пигмейлер қамтамасыз еткен орман аңдары үшін егін егісті. Алайда соңғы жылдары нзимелер қымбатты көршілерін арзан жұмыс күші мен тірі туристік нысан ретінде пайдалануда. Нзиме халқының дәстүрлі үйі - рафия бұтағының үстіне бүктелген және кішкентай бұтақпен бекітілген жапырақтардан жасалған төртбұрышты құрылым. Бұған қоса, қабырғаның екі жағына да қабықтарды салуға болады. А пішінді шатырдың төбесін рафия пальмасы жапырақтары алып жатыр. Қазіргі үйлер тік бағаналардан тұр, ал ішінен және сыртынан көлденеңнен рафия таспен байланған. Бұл балшықтарды екі бағананың арасына салып, рафия таспен ұстап тұрады. Шатырлар әлі күнге дейін рафия пальма жапырақтарынан жасалған сабаннан тұрады, бірақ қаржы мүмкіндік берген кезде алюминийден жасалған шатырлар да қолданылады. Бай Нзиме және үлкен ауылдар мен қалаларда тұратын адамдар көбінесе балшық немесе бетон блоктардан салынған үйлерде тұрады. Әлеуметтік ұйым отбасымен басталады, онда ер адам, оның әйелі немесе әйелдері және балалары бар. Бірнеше туысқан отбасы жиі бірге тұрып, ауылды құрайды. Келесі деңгейдегі бірнеше ауылдар жалпы ата-бабалары бар деп мәлімдейді. Бұрын бұл кландық белгілер өте маңызды болған, олар адамның достарын, ұрпағын және болашақ жұбайларын анықтайтын. Алайда, бұл кландық сәйкестік бүгінгі күні әлдеқайда әлсіз. Әр кланға бас болып, қазіргі заманғы бас басшылары аз ғана көрнекі тұлға болып табылады. Нзимелердің басым көпшілігі христиан дінін ұстанады. Алайда олардың анимизмге деген сүйіспеншілігінің қалдықтары әлі де сақталып келеді, әсіресе дәстүрлі медицина саласында. Халықтың ырым-жырымдары да сақталып қалды, мысалы, сиқыршылыққа деген сенім. Нзиме тіліндегі Жаңа Келісім 1998 жылдан бастап баспа түрінде және 2007 жылдан бастап жазылған түрде қолданыста.
The majority of Nzime are subsistence farmers. Their settlements tend to follow existing roads, making the typical village a linear string of houses facing the road and backed by forest. Fields are typically very small, usually planted in clearings cut out of the forest with axes and machetes and then burned. Major crops include manioc, plantains, and maize, with bananas, cocoyams, groundnuts, and various fruits raised in smaller quantities. Livestock are typically small animals that may be left to roam unattended, such as goats, sheep, pigs, and chickens. A smaller number of Nzime have obtained financial success in the cocoa and coffee plantations of Cameroon's forest region. Hunting is another common pursuit, especially in the smaller villages. Traps are the primary tool employed, though firearms are increasingly used today. Bushmeat caught in this way is becoming an important, if unsustainable, source of income for many people. The Nzime groups share a codependent relationship with Cameroon's Baka pygmies. The Nzime trade manufactured goods and cultivated crops for pygmy supplied forest game. In recent years, the Nzime have increasingly exploited their pygmy neighbours, however, both for cheap labour and as a sort of living tourist attraction. The traditional Nzime house is a rectangular structure made of leaves folded over a raffia branch and pinned in place with a small twig. Alternately, strips of bark could be used for the sides. The A shaped roof is covered in raffia palm leaves. Present day houses are made of vertical poles with raffia strips lashed horizontally inside and out. Mud is packed between the poles and held in place by the raffia strips. The roofs continue to consist of thatches made of raffia palm leaves, although aluminium roofing is also being used when finances permit. Wealthier Nzime and those living in larger villages and towns often live in houses employing mud blocks or concrete blocks. Social organisation begins with the family, which consists of a man, his wife or wives, and his children. Several related families often live together to form a village. At the next level are several villages that claim common ancestry to form a clan. In the past, these clan identities were of the utmost importance, determining one's friends, lineage, and potential spouses. This clan identity is much weaker today, however. Each clan is headed by a chief, though the modern chiefs are little more than figureheads. The vast majority of Nzime practice at least nominal Christianity. Vestiges of their native animism still persist, however, especially in the realm of traditional medicine. Folk superstitions also remain, such as belief in witchcraft. A New Testament in Nzime is in use both in print (since 1998) and in recorded form (since 2007).