Кіріспе

Үй жағдайындағы жарақаттардың алдын алу шаралары қарт адамдардағы үй жағдайындағы құлаулардың алдын алу Құлаудың алдын алу шараларына қарт адамдар (идиопатиялық) және неврологиялық (Паркинсон, МРС, инсульттан аман қалғандар, Гийейн Барре, мидың жарақаттануы, толық емес омыртқа миының зақымдануы) немесе ортопедиялық (аяқтардың төменгі бөлігі немесе омыртқа бағанасының сынуы немесе артрит, операциядан кейінгі, буындарды ауыстыру, аяқ-қолдың төменгі бөлігін ампутациялау, жұмсақ тіндердің зақымдануы) көрсеткіштермен ауыратын адамдардың кез келген кездейсоқ құлау санын азайтуға көмектесетін кез келген іс-қимыл жатады. 65 жастан асқан ересектерде жыл сайын құлау ықтималдығы 30% құрайды, осылайша құлаудан болатын жарақаттар осы демографиялық топтағы жазатайым оқиғалар салдарынан болатын өлім-жітімнің басты себебі болып табылады. Қазіргі кезде құлаудың алдын алу тәсілдері қиын, өйткені егде жастағы адамдармен жұмыс істейтін мамандар арасында хабардарлық жоғары және құлаудың алдын алу іс-шаралары қоғамда өмір сүретін мекемелерде кеңінен таралған болса да, егде жастағы адамдар арасында құлаудан болатын өлім-жітім екі еседен астамға өсті. Бұл үш түрлі қиындыққа әкеледі. Біріншіден, құлау қаупін анықтаудың кез келген құралы құлауды болжауға жеткілікті екендігіне жеткілікті дәлел жоқ. Төсеніш қаупін алдын ала болжаудың ең күшті факторлары өткен жылы құлаудың тарихын, жүріс-тұрыстың және тепе-теңдіктің ауытқуларын қамтиды, бірақ қолданыстағы модельдер қатты бейімділік көрсетеді, сондықтан төмен және жоғары құлау қаупі бар ересектерді ажырата алмайды. Екінші, АҚШ-та құлаудың алдын алу бойынша қазіргі уақыттағы шаралар қысқа мерзімді жеке терапиямен жоғары құндық физиотерапевтпен немесе ұзақ мерзімді сауықтыру қызметімен төмен құндық топтық жағдайда қамтамасыз етіледі. Ешқайсысы да үлкен халықты құлап қалудан қорғау үшін оңтайлы емес, әсіресе дәлелдерге негізделген дене шынықтыру бағдарламаларының тиімділігі шектеулі (шамамен 25%). Тіпті, көп факторлы шаралар, мысалы, күшті дене жаттығулары, дәрі-дәрмектерді қабылдау және қоршаған ортаны өзгерту, құлау қаупін 12 айдан кейін 31%-ға, ал 24 айдан кейін 21%-ға төмендетеді. Соңғы қиындық - бұл ұстану. Топтық құлауды алдын алу жаттығу бағдарламаларын орындағандардың орташа саны 66% шамасында, бұл негізінен бағдарламалардың қайталанатын сипаты мен елеулі пайда алу үшін өте ұзақ уақыт қажет болуына байланысты. Физиотерапияны ұстану тіпті төмен болуы мүмкін. Егер құлауды болдырмау үшін жаттығулар 70% -дан төмен болса, онда олардың тиімділігі 10% -дан төмен болады. 65 жастан асқан барлық ересектерге енгізілуі мүмкін. Бұл әдістің ғылыми негізі - қос тапсырма парадигмасының мидағы нейропластичностьті қалай тудыратындығын түсіну, әсіресе қартаюшы популяцияларда. Бұл айрықша назар және атқарушы функция (ЭФ) когнитивтік суб-домендерін жүріс-тұрыстың өзгеруі мен құлау қаупімен байланыстыратын зерттеулердің өсуіне ықпал етеді.

Құлаудың құны

Құлау және құлаудан болатын жарақаттар қарт адамдарда жиі кездесетін, бірақ ауыр медициналық проблемалардың бірі болып табылады. Қарт адамдардың үштен бірі жыл сайын құлайды, ал олардың жартысы жылына бір-екі рет құлайды. 2015 жылы құлап қалудан болған жарақаттарға байланысты 65 жастан асқан 3 миллионнан астам америкалық аурухананың жедел жәрдем бөлімдеріне барған, олардың 1,6 миллионнан астамы қабылдады. Остеопороз, қозғалыс қабілеті мен рефлекстерге байланысты сүйек тығыздығының төмендеуіне байланысты құлау жиі жамбас сүйектерін сындыруға және басқа да сынықтарға, бас жарақаттарына және қарт адамдарда өлімге әкеледі. Жасы үлкендердің өлімінің бесінші себебі - жазатайым жарақаттар. Зерттеу жүргізілген тәсілдердің бірі - жүгіру тетігі жаттығулары кезінде жартылай шомылу виртуалды шындықты пайдалану. Бастапқыда Тель-Авивтің Сураски медициналық орталығы Майкл Дж Фокс қоры мен Еуропалық комиссия қаржысымен ойлап тапқан V TIME қатысушылардың аяғының нақты уақыттағы бейнесін үлкен экранда көз деңгейінде көрсетеді, ал қатысушылар жүгіру тетігінде жүреді. Виртуалды ортада қатысушылар динамикалық қозғалыста болған кезде көптеген физикалық және танымдық қиындықтар туындайды. Көптеген клиникалық зерттеулер мен бірнеше көрсетілімдер (идиопатиялық, Паркинсон, МК) бойынша 15 сеанстан кейін 5 апта ішінде моторикалық танымдық жаттығудың осы бір тәсілі қайталап 50% - ға дейін құлдырауды азайтатыны анықталды. Бұл жақсарудың биологиялық көріністері функционалдық МРТ арқылы анықталды, ол тек физикалық жаттығуларға қарағанда, біріктірілген моторикалық- когнитивтік жаттығуларға қатысқан пациенттердің ми белсенділігінің өзгеруін көрсетті. Аптасына екі-үш рет аяқ-қолдың ауырлықтарымен немесе иілгішпен күрес жасау барлық жастағы ересектерде жоғалған бұлшық ет массасын қалпына келтіру және құлауды азайту үшін сынақтарда дәлелденді: оны алғаш рет Жаңа Зеландияда Отаго медициналық мектебі төрт бақыланатын сынақтарда сынады, оған орташа жасы 84-ге жуық 1,000 ересектер қатысты. Отаго процедурасын 12 ай бойы аптасына үш рет орындаған топтағы құлдырау саны процедураны қолданбаған бақылау тобына қарағанда 35% -ға аз болды. АҚШ-та екі ұқсас 12 айлық сынақ жүргізілді, онда көмекші және білікті мейірбикелік мекемелер тұрғындары қолданылды, бір топ құлап кетудің 54% азаюын көрсетті. 50 жастан кейін ересектерде жыл сайын бұлшық ет массасының шамамен 2% - ға азаюы (саркопения) байқалады. Жүйелі түрде жүргізілген зерттеулер нәтижесінде, күштілік жаттығулары бұлшық ет массасы мен күшін жоғалту жылдамдығын баяулатады деген қорытындыға келді. Саркопенияның әсерін азайту үшін қарт адамдарға аптасына екі-үш рет күшейту жаттығуларына қатысу ұсынылады. Бір ғана шара ретінде дене шынықтыру ересектерде құлаудың алдын алады. Жүйелі түрде жүргізілген зерттеулер аптасына үш немесе одан да көп сағат бойы салмақты ұстауға арналған жаттығуларды орындаудың құлау қаупі азаятынын көрсетті. Құлаулар 65 жастан асқан тұрғындар арасында жақсы танымал. Адамдар ауруханаға жатқызылған кезде құлап қалумен байланысты оқиғалар қаупі екі есеге жуық артады. Қарттар арасында құлаудың жиілігі бойынша айырмашылықтарға құлауды алдын алу бағдарламаларының белгілі бір жағдайдағы әртүрлі құлауларына әсері туралы хабарлама берілмеген. Когнитивтік бұзылу, функционалдық бұзылу, жүріс-тұрыс және тепе-теңдік бұзылуларынан басқа, кейбір дәрілер пациенттердің құлау қаупін арттырады. Ал қарт адамдарда бұл қауіп екі есеге көбейіп, пайда болу ықтималдығы артады. Жарақат алу қаупін арттыратын қауіп факторларын анықтау маңызды. Мемлекеттік деңгейдегі құлауды алдын алу стратегиясы қоғамда тұратын қарт адамдар үшін құлау қаупін азайта алады.

Құлаудан қорқу (базофобия)

Базофобия - бұл көптеген жағдайларда қалыпты немесе ерекше жағдайларда құлаудан қорқуды сипаттау үшін қолданылатын термин. Бұл қарт адамдарда болатын ыңғайсыз сезімдерді білдіреді. Бұл сезімдер дене төменгі бөлігінің әлсіздігін немесе тепе-теңдікті жоғалтуды қамтиды, бұл құлаудың қорқынышты сезімін туғызады, бұл ауыр және өлімге әкелетін жарақаттарға әкелуі мүмкін.

Сау жастардың

Сәулелі ересектерде құлаудың ең көп тараған себебі - жол апаты. Бұл жағдай баспалдақтарда сүрінгеннен, дұрыс емес аяқ киім кигеннен, қараңғы жерде, сырғақ жерде, тегіс емес жерде немесе дене шынықтыруды аз қолданғаннан болуы мүмкін. Зерттеулер көрсеткендей, барлық жастағы әйелдер ерлерге қарағанда құлап қалуға бейім. Жас науқастар арасында ең көп кездесетін жарақаттар қол, қолтықта, тізе және аяқ-қолдың тұяқтарында болады. Сатыларды екі жағына да қол ұстағыш орнату, жарықтандыруды жақсарту және сатылар арасындағы түстер контрастысын қосу арқылы жақсартуға болады. Жарық пен жарық деңгейін жақсарту қарт адамдарға қауіптерді бағалауға және келіссөздер жүргізуге көмектеседі. Жұмысшы терапевтер клиенттерге құлаудың алдын алу әрекеттерін жақсартуға көмектесе алады. Сонымен қатар, олар клиенттер мен олардың отбасы мүшелеріне құлауға ықпал ететін факторлар туралы нұсқаулар бере алады және құлау қаупін азайту үшін қоршаған ортаны өзгерту мен стратегияларды іске асырады. Деректер бойынша, үйде емделу алдындағы бағалау құлау қаупі төмендеуімен байланысты. Ванна бөлмелері мен дәретханаларда пайдаланушыларға иілу немесе бүгілу үшін арнайы тұтқалар мен жабық тұтқалар бар. Мысалы, қозғалыс кезінде пайдаланушыларға қосымша қолдау көрсететін құралдарға таяқ, таған және жүргіш сияқты қолдаушы аяқ-қолақтар жатады. Аспаптарды ілу сияқты икемді тұтқалар да пайдалы болуы мүмкін.

Көзілдірмені таңдау және пайдалану

Бифокалды және трифокалды көзілдіріктер, оларды киген адам төмен қарай қарайтын болса, оқу үшін (1224 дюйм (3060 см) қолайлы саңылауды түзету үшін қолданылады. Оқу көзілдірігі қауіпсіз жүру үшін қолайлы емес, онда 4,55 фут (137152 см) түзету орындырақ болар еді.

Жұмысшы және физиотерапия

Зерттеулер көрсеткендей, теңгерім, икемділік, күш және моторикалық танымдық жаттығулар қозғалыс қабілетін жақсартып қана қоймай, құлау қаупін де азайтады. Бұл үйде немесе топта жаттығулар жасау арқылы немесе физиотерапиялық клиникаларда тиісті құралдармен жұмыс істеу арқылы жүзеге асырылуы мүмкін. Қарт адамдардың басым көпшілігі жүйелі түрде дене шынықтырумен айналыспайды, ал 65 жастан асқандардың 35% -ы демалыспен айналыспайды.

Қарт адамдар

Қарт адамдарда дене шынықтыру және террористикалық терапия тепе-теңдікті қалпына келтіру реакцияларын жақсартуға және құлауларды болдырмауға бағытталған. Қарт адамдардағы жүріс-тұрысқа байланысты өзгерістер жүріп-тұру кезінде тұрақтылықты қамтамасыз етеді, себебі жылдамдық баяу және қолдаудың үлкен негізі, бірақ олар сүріну немесе сүріну және құлау мүмкіндігін арттырады. Теңгерімді қалпына келтіру үшін жеткілікті итермелеуді құру үшін тиісті бірлескен моментті жасау қажет. Бұлшықеттердегі, суырлардың және жүйке құрылымдарының жасымен байланысты өзгерістер реакциялық реакциялардың баяулауына ықпал етуі мүмкін. Қиындықты жаттығумен бірге қарсылық жаттығуларын қамтитын интервенциялар бұлшықет күшін жақсарту және тепе-теңдікті қалпына келтіруде пайдалы болуы мүмкін.

Инсульттан кейін қалпына келу

Инсультті жаттығулар пациенттерге денеде қозғалыс қабілетін және күштілікті қалпына келтіруге көмектеседі және құлаудың алдын алуға көмектесетін бұлшықет тонусын қалпына келтіру үшін үнемі жасалуы керек.

Алдын алу шаралары

Қарт адамдарда құлаудың алдын алу үшін ең маңызды нәрселердің бірі - дене шынықтыру. Қарттар саябағы сияқты арнайы мекемелер мен бағдарламалар қарттарды дене бітіміне ұстап, құлау қаупіне төзімділігін арттыруға көмектеседі. Бұл мекемелерде арнайы құрал-жабдықтар мен жаттығу орындары бар, онда қарт адамдар жаттыға алады. Парктерде әдетте кең кеңістіктер және әр түрлі дене жаттығуларына арналған әртүрлі кезеңдер болады. Зерттеулер көрсеткендей, мұндай бағдарламаларға қатысу қатысушылар арасында құлау қаупін азайтады.