Кіріспе

Австралиялық антрополог және лингвист (1841-1918) Роберт Гамильтон Мэтьюс (18411918) - Австралияның жер зерттеушісі және өзін-өзі оқытқан антрополог, Австралияның абориген мәдениеттерін, әсіресе Виктория, Жаңа Оңтүстік Уэльс және Оңтүстік Квинслендтің мәдениеттерін зерттеді. Ол Жаңа Оңтүстік Уэльстің Корольдік қоғамының мүшесі және Лондонның антропологиялық институтының (кейіннен Корольдік антропологиялық институт) корреспондент мүшесі болды. Мэтьюс академиялық біліктіліктері жоқ және өзінің зерттеулері үшін университет тарапынан қолдау алған жоқ. Мэтьюс өзінің және отбасының өмірін лицензияланған геодезиялық маман ретінде табысты карьерасында жасаған инвестицияларымен қамтамасыз етті. Ол өмірінің соңғы 25 жылын қамтитын аборигендер қоғамын зерттеуді бастаған кезде елуден асқан еді. Осы кезеңде ол шамамен 2200 бетті құрайтын 171 антропологиялық еңбек жариялады. Ол Австралияның оңтүстік-шығысындағы көптеген жерлердің аборигендерімен достық қарым-қатынаста болды. Мэтьюске тиесілі кітаптағы маргиналистер аборигендер оған Бирарак лақап есімін бергенін көрсетеді, бұл Викторияның Гиппленд аймағында өлгендердің рухтарымен байланысқан, билер мен әндерді үйренген адамдарды сипаттау үшін қолданылатын термин. Мэтьюс Австралиядан тыс жерлерде оқуға қолдау тапты. Эдвин Сидни Хартланд, Арнольд ван Геннеп және Эндрю Ланг оның құрметті адамдары болды. Лэнг оны ең ақылды және "Австралия тайпаларының некелерін реттейтін әртүрлі бөлімдер туралы жақсы хабардар жазушы" деп санайды. Шетелде қолдау көрсетіп отырғанмен, Мэтьюс өз елінде оқшауланған және жамандалған тұлға болды. Австралиядағы антропологиялық сахнада оның жұмысы даулы болды және ол кейбір танымал замандастарымен, әсіресе Уолтер Болдуин Спенсермен және Альфред Уильям Хоуитпен қақтығысқа түсті. Бұл Мэтьюстің беделіне әсер етті және оның австралиялық антропологияның негізін қалаушы ретінде үлесі жақында ғана аборигендер зерттеулерінің мамандары арасында танылды. 1987 жылы Мэтьюстың жазбалары мен түпнұсқа қағаздарды оның немересі Джанет Мэтьюс Австралияның Ұлттық кітапханасына сыйға тартты. Роберт Гамильтон Мэтьюс қағаздарының қол жетімділігі оның жұмыс әдістерін жақсырақ түсінуге мүмкіндік берді және ешқашан жарияланбаған маңызды деректерге қол жеткізуді ашты. Мэтьюстің еңбегін қазір антропологтар, археологтар, тарихшылар, лингвистер, мұра кеңесшілері және аборигендер қауымдастығының мүшелері ресурс ретінде пайдаланады.

Отбасылық негіздер

Роберт Хамильтон Мэтьюс Ирландиядағы протестант отбасының бес баланың үшіншісі еді. Оның үлкен ағалары Джейн мен Уильям 1839 жылы отбасы Ирландиядан қашып кеткенге дейін Ольстерде дүниеге келген. Роберт пен оның кіші әпкелері Матильда мен Энни Жаңа Оңтүстік Уэльсте дүниеге келді. Олар көшіп кетер алдында, Мэтьюстің әкесі Уильям Мэтьюс (1798-1866) Лондондерри округіне қарасты Клауди ауылының маңында орналасқан Lettermuck Mill кішкентай қағаз жасау кәсіпорнының негізгі серіктесі болды. Басқа серіктестер оның үш ағасы - Роберт, Гамильтон және Сэмюэл Мэтьюс болды. Роберттің бабасы (соның аты Уильям Мэтьюс) алғаш рет құрған кезде Леттермук табысты бизнес болды. Қағаз жасау технологиясындағы өзгерістер, 1798 жылы Ирландияда қағаз акцизінің енгізілуі пайдаға кері әсер етті. Ирландияның көптеген қағаз өндірушілері қағаздан алынатын салықтан қашуға тырысты, ал Мэтьюс отбасы "акцизге қарсы қылмыстар үшін аты шулы болды". Олар үнемі салықтан бас тарту туралы айыптау үшін қазынашылық сотының алдына шақырылатын. 1820 және 1826 жылдар аралығында Уильям Мэтьюсқа 3300 фунт стерлинг айыппұл салынды, оның ешқайсысын төлемеді. Осылайша, олармен және олардың ісін үнемі тексеріп отыратын салық қызметкерлерімен қарым-қатынас бұзылды. 1833 жылы Джеймс Лэмпен есімді акциз қызметкері жоғалып кетті, соңғы рет Леттермук үйіне кіргені көрінді. Бір газетте хабарланғандай, куәгер атыс дыбысын естіді. 1833 жылдың наурыз айында Роберттің әкесі Уильям Мэтьюс, оның үш ағасы және диірменде жұмыс істейтін адам Лэмпенді өлтіргені үшін тұтқындалды. Олар сол жылдың мамыр айына дейін қамауға алынды, содан кейін айыптаулар алынып тасталды, өйткені негізгі куәгердің жоғалуы және едәуір іздестіруге қарамастан, денесі табылмады. Бұл жерде және сыртта салық кеңсесі Матьюздер кісі өлтірген деп есептеді. Бауырластар босатылғаннан кейін, қарулы күзетшілердің күзетімен салық инспекторлары тәулік бойы диірменді бақылап тұрды. Заңсыз саудаға тыйым салынғандықтан, бизнес құлдырап, бауырластардың барлығы әртүрлі жерлерге көшіп кетті. Кейінгі жылдары зауыттың маңында Лампен мен қағаз өнеркәсібіндегі көшпелі жұмысшыға тиесілі деп есептелетін денелер табылды. Бұл Р.Х.Мэтьюстің әкесі мен ағаларының қос кісі өлтіруге қатысы бар деген болжамға негіз береді. Бизнес құлағаннан кейін, Уильям Мэтьюс пен оның әйелі Джейн Нью-Саут-Уэльске көшіп келу үшін жастарын жалған деп санады. 1840 жылдың басында олар Р. Х. Мэтьюстің екі үлкен інісімен бірге Вестминстерге Сиднейге келді. Уильям Мэтьюс Нью-Саут-Уэльстің Камден қаласында Джон Маккартурдың отбасына жұмыс істеді және Таралга маңындағы Ричлендс деген басқа бір меншігінде мал бақты. Олар бірнеше жыл бойы жер-жерді аралап жүрген сияқты. Р. Х. Мэтьюс 1841 жылы 21 сәуірде Сиднейдің оңтүстік-батысындағы Нарелан қаласында дүниеге келген. Отбасының жағдайы оңға түсті, олар Оңтүстік тақталық аймақтағы Жаңа Оңтүстік Уэльстің қазіргі Бредалбайн ауылының маңында Мютбилли фермасын сатып алды. Гулберн - ең жақын қала.

Ерте өмір

Матьюс аборигендермен жұмыс істегендегі жетістіктерін түсіндіріп жатып: "Менің ең алғашқы ойыншыларымның арасында қара нәрестелер болды", - деді. Бұл Уильям Мэтьюс пен жергілікті аборигендер мал бағумен айналысқан Ричлендтегі отбасылық уақытты білдіруі мүмкін. Мютбиллиде отбасы кейіннен Р. Х. Мэтьюс Гандагара халқының дәстүрлі елі ретінде анықтаған аумақта өмір сүрді. Мэтьюстің әкесі, немересі Уильям Вашингтон Мэтьюстың айтуынша, олар Мэтбиллиде қоныстанған кезде "жаралған адам" болған. Ол рим-католик көршілерімен секталық дау-дамайлар болды және оларға қарсы кішігірім шабуылдар үшін бірнеше рет сотталды. Р. Х. Мэтьюс пен оның кіші іні-қарындастарын әкесі, кейде жеке ұстазы оқытты. Кейде үлкен зерттеу топтарының келуі Мэтьюсті болашақ мамандығына қызықтырады. 1866 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін, ол 1866-67 жылдары геодезиялық Джон У. Дирингтің көмекшісі болды. Кейіннен ол геодезистер Томас Кеннеди мен Джордж Джеймисонмен бірге оқыды және 1870 жылы лицензияланған геодезист болу үшін үкімет жүргізген емтиханнан өтті.

Жер өлшегіш мамандығы

Колониялық Жаңа Оңтүстік Уэльстегі лицензияланған геодезист ретінде Мэтьюз өзіне тағайындалған округте мемлекеттік жұмыс жасауға құқылы болды, сонымен қатар жеке практикасын ұстап тұрып. Оның табысы айтарлықтай болды және ол тез арада колонияның бас геодезисінің жалақысын басып қалды. 1870 жылдары Мэтьюс бірінен соң бірі Дипвотер, Жаңа Оңтүстік Уэльс, Гундивинди және Биамбл аудандарына жіберілді. 1880 жылы ол Хантер аймағындағы Синглтонға (Жаңа Оңтүстік Уэльс) жіберілді. Жер суреттеуші ретінде ол аборигендермен көп кездесті және кем дегенде біреуін, Камилорой жігіті Джимми Нерангты, өзінің зерттеу тобында жұмысқа алды. 1875 жылы Нью-Саут Уэльс Корольдік қоғамына кірді, бірақ 1893 жылы антропологияны меңгергенге дейін қоғамның журналында жарияланбады. Жеке хат-хабарлардан оның геодезиялық зерттеуші болған алғашқы жылдары кейбір лингвистикалық деректер мен артефакттерді жинағанын көруге болады. 1872 жылы Мэтьюс Мэри Сильвестр Бартлеттпен тұрмысқа шықты. Олардың жеті баласы болды, екеуі кейінірек өмірде танымал болды. Олардың тұңғышы Хамильтон Бартлетт Мэтьюс (18731959) Жаңа Оңтүстік Уэльстің бас геодезисі болып қызмет етті. Грегори Макалистер Мэтьюс CBE, FRSE (18761949), олардың үшінші баласы, орнитолог ретінде халықаралық атақ алды. Ол өзінің аустралиялық кітаптар жинағын Австралияның Ұлттық кітапханасына сыйға тартты. 1920 жылдары 2-ші барон Ротшильдтің Уолтер Ротшильдке сатылған құс терілерінің жинағы Нью-Йорктегі Америка табиғи тарих мұражайында орналасқан. Синглтон қаласында екі жыл болғаннан кейін Мэтьюс лицензияланған геодезиялық зерттеуші лауазымынан кетті. Сол кезден бастап оның геодезиялық зерттеулері жартылай практикамен шектелген. 1882 жылдың мамыр айынан 1883 жылдың наурызына дейін Роберт пен Мэри әлемді аралап, АҚШ, Ұлыбритания және мүмкін Еуропаға барды. Ирландияда Мэтьюс ата-анасының Клауди ауылына барды, бірақ оның әкесі Джеймс Лэмпенді өлтіруге қатысы бар деп күдікті екендігін білмеді.

Заң мансабы

1875 жылы Квинсленд пен Оңтүстік Австралия колонияларына, ал 1883 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльске сот төрешісі болып тағайындалды. Бұл оған жергілікті соттарда судья ретінде қызмет етуге мүмкіндік берді. Ол Синглтонға көшіп келгеннен кейін, оны үнемі жасады. Бұл тәжірибе оның алғашқы басылымына, Жаңа Оңтүстік Уэльстегі сот тергеуіне арналған нұсқаулық: тергеу орнына тергеу жүргізуде бейбітшілік судьялары үшін практикалық нұсқаулық болу (1888). Матьюс антропологияға қызығушылық танытқанда, судья мәртебесін тиімді деп тапты. Полициядағы адамдар аборигендер рәсімдері туралы ақпарат беріп, басқалары оған мүмкін хабаршылардың орналасқан жері туралы немесе оның атынан мәліметтер жинады. Мэтьюстың корониялық жұмысы оны Синглтонның айналасындағы аудандардағы аборигендердің зардаптарына ұшыратты. Ол 1886 жылы тамақтанудың нашарлауынан және жарылудан қайтыс болған Дик деп аталатын Синглтон аборигенінің өліміне қатысты сот тергеуіне қатысты. Джеймс Уайт, Матьюс ғибадат еткен Синглтон пресвитериан шіркеуінің дінбасы, аборигендердің құқықтары үшін белсенді күресті. Мэтьюс Уайтпен достық қарым-қатынаста болды, бірақ ешқашан саяси агитатор болмады, керісінше, аборигендер мәдениетінің күрделілігін құжаттауға ұмтылды. 1889 жылы Мэтьюс отбасы Синглтоннан Сиднейдің батысындағы Парраматаға көшіп барды, онда оның ұлдары Парраматадағы Король мектебінде оқыды.

Антропологияға қосқан үлесі

1892 жылдың басында Мэтьюс Хантер долына қайта оралып, Жаңа Оңтүстік Уэльстің Милбродейл ауылының маңында мал шаруашылығын зерттеді. Бір жұмысшы жердің жартастан жасалған бір баспанасын көрсетті. Мэтьюс суретті өлшеді және суреттеп, жақын маңдағы басқа үңгірлердегі қолмен жасалған стилистерді тіркеді. Осы байқаулардан ол Нью-Саут Уэльс Корольдік қоғамы алдында оқыған және кейіннен 1893 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльс Корольдік қоғамының журналы мен іс қағаздарында жарияланған қағазды дайындады. Ол адам кейіпкерін ата-бабаларымыздың бейнесі ретінде танытты, Baiame (баямай және Baiami деп те жазылады). Байаме сайтына тап болу және Нью-Саут Уэльс Корольдік қоғамының Мэтьюстың қағаздарын жағымды қабылдауы оның мансабындағы бұрылыс кезеңін белгіледі. Оның өмірбаянын жазған австралиялық тарихшы Мартин Томас мұны оның "этноманиясының" басталуы деп сипаттады. Мэтьюс Сиднейдің тас өнеріне қатысты ұзақ мақала дайындап, 1894 жылы Корольдік қоғамның қола медаль есесі сыйлығын алған кезде одан әрі жігерленді. Осы уақыттан бастап Мэтьюс аборигендер қоғамының фанатикті зерттеушісі болды. Ол әлемдегі 400 басқа да ғылыми және ғылыми институттармен жарияланымдарды алмасқан Жаңа Оңтүстік Уэльс Корольдік қоғамының кітапханасында оқып, антропологияның жаңадан пайда болған пәнін үйренді. Ол сондай-ақ Сиднейдегі қоғамдық кітапханада (қазіргі Жаңа Оңтүстік Уэльс мемлекеттік кітапханасы) оқыды. Мэтьюстің еңбегі қазір әлеуметтік немесе мәдени антропология деп жіктеледі. Ол физикалық антропологияны немесе адам қалдықтарын жинаған жоқ. 23 жарияланған мақаласында пайда болған тас суреттерін құжаттауға қоса, Мэтьюз келесі тақырыптар бойынша жариялады: туыстық және неке ережелері; еркек бастауы; мифология; және лингвистика. Ол Виктория және Эдвард дәуірлерінде аборигендерге деген халықаралық қызығушылықты пайдаланды. Оның баяндамаларын ірі әлеуметтік ғалымдар, соның ішінде Эмиль Дюркгейм мен ван Геннеп оқыды және келтірді. Бірнеше қысқа кітаптар мен кітапшалардан басқа, Мэтьюс олардың бәрін дерлік ғылыми журналдарда жариялады, соның ішінде Journal of the Anthropological Institute, American Anthropologist, American Antiquarian, Bulletins et Mémoires de la Société d'Anthropologie de Paris және Mitteilungen der Anthropologischen Gesellschaft. Осы арнайы антропологиялық журналдардан басқа, ол жалпы ғылыми мерзімді басылымдарда, соның ішінде Proceedings of the American Philosophical Society және Австралияның түрлі патшалық қоғамдарының журналдарында, соның ішінде Корольдік Австралиялық географиялық қоғам (Квинсленд филиалы) жариялады. Мэтьюз өзі барған аборигендермен байланыс орнатып, мәлімет жинады. Бұл оның деректерді жинаудың таңдаған әдісі болды және ол Хауитт пен Лоример Фисонды "барлық жағдайларда қара адамдар арасында шықпағаны" үшін сынға алды. Алайда, Мэтьюстың жеке зерттеулері оңтүстік-шығыс Австралияға ғана шектелген, ал оның жарияланымдары Тасманиядан басқа барлық австралиялық колонияларға (1901 жылдан бастап мемлекеттер) қатысты. Өзінің жеке өзі бара алмайтын жерлер туралы жазғанда, ол өзінің нұсқауларына сәйкес ақпарат жинау үшін көндірген ауыл тұрғындары ұсынған деректерді қолданды. Р. Х. Мэтьюс парақшаларында осы кіріс хат-хабардың көптеген мысалдары бар.

Туыстық және неке ережелері

171 басылымның 71 -i аборигендер арасындағы туыстық қатынас, тотемдер немесе неке ережелері туралы. 1894 жылы Австралияның Корольдік географиялық қоғамының Квинслендтегі филиалы алдында туыстық қатынас туралы алғашқы басылымы оқылды. Бұл жаңа Оңтүстік Уэльстегі Камилорой халқына қатысты, ол өздерінің жерін зерттеуден білген. Мэтьюс Камилиарой қауымы екі негізгі топқа бөлінгенін атап өтті, бұл күндері олар моэти деп аталады (мүмкін, Мэтьюс оларды көбінесе "фратриялар" немесе сирек "циклдер" деп атаған). Әр бөлік тағы екі бөлікке бөлінді. Кейбір топтар (бір-біріне қарама-қарсы топтардан) аралас-құралас некелер құрмақ. Сондай-ақ, қоғам тотемдерге бөлінді, олар некелер ұйымдастырылған кезде де ескерілді. Тотемдік топтардың аралас-құралас болып тұруы күтілді. Мэтьюс Австралияның көп бөлігінде Камилоройлар сияқты некеге қатысты ережелер бар екенін айтты. Кейбір қауымдастықтарда топтар арасында бұдан әрі бөлінулерсіз аралас-құралас некелер болған. Басқалары төрт бөлімге бөлінген (қазіргі суббөлімдер деп аталады). Ол 1900 жылы Америка философиялық қоғамы шығарған "Австралияның бірнеше елдерінің шекараларын көрсететін карта" атты еңбегінде неке ережелерінің және басқа да мәдени қасиеттердің таралуын сызды. Мэттьюс аборигендік туыстық қатынасты зерттеу барысында, кейбір некелер қоғамдастықтың жалпы түсінігі бойынша стандартты неке ережелерінің шегінде болған, дегенмен олар әлі де қабылданды деп мәлімдеді. Ол оларды "әдеттегі" емес некелер деп атады және бұл қатынастарды басқа да ережелер реттейтінін дәлелдеді. Стандарттық ережелерден ауытқуларға қарамастан, ол өте реттелген әлеуметтік жүйе болып қалды. Мэтьюс Камилорой қоғамында кейбір некелер, мысалы, бір тотемді адамдар арасындағы некелер ешқашан қабылданбайтынын атап өтті. Мэтьюстің бәсекелесі Хоуит бұл мәліметтерді Еуропалық ықпалдан бүлінген "деградацияланған" тайпалар берген деп айыптап, бұл тұжырымдарды жоққа шығарды. Алайда, кейін антропологтар, соның ішінде Адольф Питер Элкин, Матьюстың түсіндірмесін қолдады. Мэтьюстің туыстық қатынасқа деген көзқарасы Хоуиттің көзқарасынан мүлдем өзгеше болды, ол Джон Малвени жазғандай, "Австралия - бұл қазба әдет-ғұрыптардың қоймасы" деген болжамға сүйене отырып, алғашқы қоғамның негізгі элементтерін ашуға тырысты ". Мэтьюс Хоуиттің де, оның серіктесі Фисонның да қамқоршысы Льюис Генри Морганның әлеуметтік эволюциялық идеяларына негізделген осы тәсілге қарсы болды. Хауит пен Фисон "топтық неке" деп аталатын әлеуметтік ұйымның бастапқы түрінің қалдықтары аборигендердің неке ережелерінде айқын көрінеді деп дәлелдеді. Морган анықтаған топтық некелер бір-бірін "қарындас" деп атаған ерлер тобының бір-бірін "қарындас" деп атаған әйелдер тобынан артық ұжымдық некелік құқықтарына ие екенін болжады. Томас Матьюс аборигендер қоғамында топтық неке туралы идеяны "интуицияға қайшы" деп тапты, өйткені "тотемдер мен секциялардың талаптары некеге өте шектеулі бизнес жасады" деп дәлелдейді. Австралияның аборигендерінде топтық неке бар деген идеяны антропологиялық органдар "антропология тарихындағы ең елеулі қиялдардың бірі" деп жоққа шығарды.

Ерлер бастауы

Мэтьюс салт-дәстүрлер аборигендер қауымының әлеуметтік үйлесімділігінің ажырамас бөлігі деп санайды. Ол бастамашылықты "Ұлы білім беру институты" деп түсіндірді, бұл ру ақсақалдарының азаматтық билігін нығайту үшін жасалды. Мэтьюстың алғашқы басылымы 1894 жылы Гундаблуиде Камилорой халқы өткізген Бора рәсімінің сипаттамасы болды. Ол Камилорой бастауы тақырыбына қайтып, қайтыс болғанға дейін бір жыл бұрын жарық көрген "Камилорой тайпасының екі Бора жерін сипаттау" (1917) атты соңғы еңбегінде оралды. Осы жылдар аралығында Мэтьюс, негізінен, оңтүстік-шығыс Австралиядағы салтанатты өмір туралы көп жазды. Оңтүстік Австралия мен Солтүстік территориядағы рәсімдердің шектеулі сипаттамалары тілшілер берген деректерден жасалды. Оның 171 антропологиялық басылымының 50-і ішінара немесе толығымен рәсімдермен байланысты. Олардың көпшілігі белгілі бір қауымдастықтың бастауыш рәсімінің егжей-тегжейлі сипаттамасынан тұрады. 1897 жылы Мэтьюс Жаңа Оңтүстік Уэльстің жерінің төрттен үш бөлігінде еркек бастама рәсімдерін құжаттады деп айта алады. Мэтьюс негізінен еркек еркек бастауыш кезеңдері туралы жазды. Алайда ол Викториядағы әйелдердің бастамашылығы туралы кейбір деректерді жариялады және ол әйелдер лагерьлерінде болып жатқан іс-шараларға назар аударды, ал неофиттер бұтада ерлер рәсімдеріне кірістірілді. Мэтьюс рәсімдер отарлаудан және содан кейін қасиетті рәсімдік орындарға кіруден қашу қаупі төнген кезде бастауды құжаттады. Матьюспен танысқан көптеген рәсім орындаушылары мал шаруашылығында жұмыс істеген. Матьюстың баяндамалары осы тарихи өзгерістердің салтанатты өмірде көрініс тапқанын көрсетеді. Жаңа Оңтүстік Уэльстегі салтанатты орындарда мал, локомотив, жылқы және ақ адамдар бейнелері жерге оюланған. Матьюстың Камилорой бастамашылығы туралы еңбегі Ланг пен Хартленд арасындағы аборигендердің "адамгершілік болмысы туралы түсінікке ие" екендігі туралы әйгілі пікірталаста кеңінен келтірілген. Матьюстың рәсім туралы зерттеулерінің көбісі бастау рәсімдерінің өзінде емес, дайындық және репетиция кезеңдерінде жүргізілді. Томас бұл Мэтьюс хабаршыларының қасақана жасаған болуы мүмкін деп болжайды, өйткені бұл оларға сырттан келген адамға қандай құпия қасиетті ақпарат ашылғанын бақылауға мүмкіндік берді. Бұл жерде Матьюсқа тіпті осы деңгейге дейін кіруге рұқсат етілуі оның қаншалықты сенімді болғанын көрсетеді. Оған қазір Австралия мұражайының коллекциясында сақталған, киелі рәсімдерге қатысты бірқатар аспаптар берілді. Жанет Мэтьюс 1960 жылдары Жаңа Оңтүстік Уэльстің оңтүстік жағалауындағы аборигендер ақсақалдарынан алынған мәліметтерге сәйкес, Мэтьюс өзі де бастамашылыққа ие болған. Томас Мэтьюстың осы оқиғалар туралы тікелей жазудан бас тартуы оның құпия мәдениетке деген адалдығын көрсетеді деп айтады "бұл құпияларды әлемге ашу арқылы антрополог ретінде алған кез келген мақтауға қарағанда маңыздырақ".

Мифология

Мэтьюстің мифтерді зерттеуге қосқан алғашқы үлесі - Нью-Саут-Уэльстің әр түрлі жерлерінен шыққан жеті аңыздың 1898 жылы антропологиялық журнал Science of Man басылымында "Австралиялық аборигендердің фольклоры" деп жарияланғаны. Келесі жылы оларды қысқаша кітап етіп қайта басып шығарды. Келесі онжылдықта Мэтьюз аборигендер аңыздарын сипаттайтын тағы оншақты мақала жариялады. Батыс Австралияның кейбір аңыздарын хатшы жазса, Мэтьюстың фольклорлық зерттеулерінің басым көпшілігі жеке өзі жасаған. Мэттьюстің мифологияға деген қызығушылығы оның өмірінде маңызды зерттеу саласы болған фольклорлық зерттеулерге деген британдық қызығушылықпен байланысты. 1878 жылы құрылған Фольклорлық қоғам дәстүрлі музыканы, әдет-ғұрыпты, халық өнерін, ертегілерді және басқа да халық дәстүрлерін зерттеуге арналған. Қоғам халықаралық таратылатын Folk Lore журналын шығарды, оған Мэтьюс бес мақала жазды. Матьюс "Фолк лор" стиліне сай, аборигендер әңгімелерін абзал ағылшын тілінде қайта баяндауға бейім болды. Бұл оның одақтастары Хартланд пен Ланг үшін қолайлы болды, екеуі де фольклорлық зерттеулерде әйгілі болды. Алайда, Матьюстың сөздерін ол хат алысып отырған неміс редакторы және баспашысы Мориц фон Леонард күмәнмен қарады. Осы шектеулерге қарамастан, Мэтьюстің басылымдары мен жарияланбаған жазбалары аборигендер фольклорының маңызды мысалдарын сақтап қалды, әйтпесе олар жоғалып кетуі мүмкін еді. Мэттьюстің аборигендер мифологиясының ең маңызды құжаттамасын Гундагара (немесе Гундунгура) халқының айтқандары бойынша Көк таулардың пайда болуы туралы баяндамасында табуға болады. Бұл оқиғада Мираган құлы мен Гуранакатч атты үлкен балық арасындағы ерлік оқиғасы баяндалады. Мэттьюс географиялық зерттеулер мен жер бедерлерін зерттеуге қызығушылық танытқандықтан, сапардың бағытын жақсы білген.

Тіл білімі

Р. Х. Мэтьюс жазған алғашқы тіл Гундунгура болды. Сол кезден бастап оның зерттеулерінің негізгі бөлігі тіл білімі болды. Тілге қатысты ой-пікірлер оның антропологияға қатысты 171 еңбегінің 36-сында кездеседі. Оның лингвистикалық еңбектерінде Австралияның барлығы 53 тілі мен диалектісі сипатталған. Матьюстың лингвистикалық зерттеулерінің көбісі аборигендік лагерьлер мен қоныстарға барған кезде жүргізілген. Ол Құрну (Паакантжи тілінің негізгі диалектісі, Батыс Жаңа Оңтүстік Уэльсте сөйленеді) туралы зерттеуінде былай деп жазды: "Мен жеке өзім Құрну аймағында тілдің келесі элементтерін жинадым, екі жыныстың сенімді және ақылды ақсақалдарынан". Оның бірнеше лингвистикалық зерттеулері тілшілердің көмегімен жүргізілді. Түнгі аймақтың бір малшысының көмегімен Цзингили тілінің 210 сөздік сөздік қоры жасалды. Лютерандық миссионер және антрополог Карл Стрехлоу Орталық Австралияда сөйленетін лурития туралы мақала үшін ақпарат берді. Матьюстың басылымдарында оған тіл үйреткен аборигендер есімдері сирек кездеседі, бірақ бұл ақпаратты көбінесе жазба кітапшаларынан немесе Р. Х. Матьюс папперлері арасындағы мақалалардың басылымдарынан табуға болады. Матьюстың тілдік еңбектерінде бір үлгі қолданылған. Алдымен, грамматика түсіндірілді. Мұнан кейін сөздіктер жинағы құрылды, алдымен ағылшын тіліндегі сөз, содан кейін абориген тіліндегі сөз. Сөздер әр мақалада еркін қайталанған санаттарға топтастырылған: "Отбасы", "Адам денесі", "Табиғи орта", "Сүтқоректілер", "Құстар", "Балықтар", "Қозғалғыш жануарлар", "Бүйрексіз жануарлар", "Сөздіктер" және "Әрекеттер". Матьюстың сөздік қоры 300 сөзден тұрады, кейде 460-қа дейін көтеріледі. Мэтьюс тілдерді осылай зерттеді, өйткені ол салыстырмалы лингвистикалық зерттеулер континенттің бастапқыда халықты мекендеген кезде Австралияға көшіп-қонудың бірінен соң бірі болған толқындары туралы дәлел береді деп сенді. Мэтьюс Корольдік географиялық қоғам таратып отырған жергілікті терминдерді анықтау жөніндегі кеңестерден әзірленген орфографиялық жүйені қолданды. Матьюстың құжаттамасы тіл үйрену немесе сөйлеуге мүмкіндік беретін жеткілікті көлемде емес еді. Алайда оның еңбегі қазір қолданылмайтын көптеген тілдердің маңызды тарихи деректерін қамтиды. Ол аборигендер лингвистикасының соңғы тарихи зерттеулерінде кеңінен қолданылған.

Бәсекелестермен қақтығыс

Альфред Уильям Хауитке жазған хатында Уолтер Болдуин Спенсер Мэтьюс туралы былай деді: "Мен оның намыстылығына, батыллығына немесе өтірікшілігіне таң қаламын ба, білмеймін - олардың барлығы өте жоғары деңгейде және бір өлімді адамда мұндай жоғары дәрежеде сирек біріктіріледі". Спенсер Матьюстың жазбалары туралы былай деді: "Олар маңызды бір нәрселерді қосқан жоқ, тек басқа да зерттеушілердің пікірлерін растайды". Спенсердің Мэтьюсқа неге қатты қарсы болғаны туралы түсіндірмесі аз болды. Теориялық айырмашылықтар себеп болды деп есептеледі. Спенсер әлеуметтік эволюцияға және топтық некеге сенсе, Мэтьюс мәдени диффузия идеясына жанашырлық танытты. Мэтьюс диффузионисттік теориялардың негізгі жақтаушысы болған В. Х. Р. Риверспен хат алмасты. Антропологиялық мансабының басында Мэтьюс пен Мельбурндық Спенсердің өзі хат алмасып, олар 1896 жылы Спенсердің Мэтьюстің "Камилорой тайпаларының Борасы" мақаласын Викторияның Корольдік қоғамына жеткізгендігі туралы тізімге енгізілгендігі үшін жеткілікті болды. 1898 жылы олар мүлдем құлдырап кетті және Спенсер Мэттьюсқа қарсы сахна артында науқан бастады. Спенсер британдық антропологтарға, соның ішінде сэр Джеймс Джордж Фрейзерге, оны ешқашан өз сөзінен келтірмеуге шақырып хат жазды. Фрейзер Спенсерге: "Мен оның [Мэтьюстің] немесе оның көптеген жазбаларының ешқайсысын атамаймын", - деп уәде берді. Спенсер А. В. Ховиттпен тығыз байланыста болды, ол сонымен қатар Мэтьюсқа қарсы болды. Мэтьюс бастапқыда Ховитке коллегиалды көзқарас танытты, оны 1896 жылы "дос және әріптесі" деп сипаттады. 1898 жылға дейін Мэтьюс Хауиттің еңбегіне қатысты пікірлері әрқашан құрметпен айтылған, тіпті олардың пікірлері әртүрлі болған кезде де. Алайда Хауит Матьюстың білімін мойындаудан үнемі бас тартты, мүмкін, өйткені Матьюс оның Квинслендтің оңтүстігіндегі туыстық жүйелердің әкелік желі арқылы келе жатқаны туралы баяндамаларына күмән келтірген шығар. 1904 жылы Хауиттің "Оңтүстік-шығыс Австралияның жергілікті тайпалары" атты аса ірі еңбегі жарық көрген кезде Мэтьюс қатты ашуланды. Сол кезде Мэтьюс антропология бойынша 100-ден астам еңбек жариялаған, бірақ ол Хауиттің кітабында бірде-бір төменгі жазбаны алған жоқ. Австралиялық замандастары Мэтьюсті қаншалықты елемейтінін британдық антропологтар анық көрді. 1906 жылы Норткотт В. Томас Маттьюз "көптеген мақалалар" жазғанын, олардың барлығын "д-р Хоуит және профессор Болдвин Спенсер сияқты сарапшылар ескермеген немесе төменгі жазбада жоққа шығарған" деп атап өтті. 1907 жылы Мэтьюс Ховитт пен Спенсердің сын-пікірін Nature журналында жариялады, онда Ховитттің өз жұмысын үнемі елемейтіндігіне шағымданды. Бұл форумды елемеуге болмайды деп есептеген Хауит жауап хат жазды және осылайша Мэтьюспен бірінші рет диалогқа түсті. Хауит Матьюстың екі басылымын ғана көргенін, "біреуінің де дәлдігі мен үшін ұсынылмаған" деген күмәнді мәлімдеме жасады. Матьюс бұл сөздің растығына күмән келтіріп жауап берді. Кейін Мэтьюс пен Хоуит Америка антикварлық журналында бір-бірін кеңінен талқылады. Осы уақытқа дейін Хауит өлім аузында ауырып, антропологияға соңғы үлесін "Антропологтарға хабарлама" деп аталатын Мэтьюсті айыптау болып табылады. Оны Хауитт отбасы мүшелері өлгеннен кейін дөңгелек хат ретінде басып шығарды және Анри Губерт, Эмиль Дюркгейм, Марсель Маус, Арнольд ван Геннеп, Франц Боас, принц Роланд Бонапарт және Карл Лумгольц сияқты антропологиялық беделділердің тізіміне орналастырды. Ол сондай-ақ "Revue des Études Ethnographiques et Sociologiques" журналында жарияланды. Мартин Томас "Антропологтарға арналған хабар" Матьюстың беделіне айтарлықтай зиян келтірді деп айтады.

Әсері

Томас кәсіби антропологтардың өздерінің "әуесқой" ата-бабаларының үлесін мойындауда жиі сақ болғанын атап өтті. А. П. Элкин оның жұмысына қызығушылық танытқанға дейін академикалық антропологтар арасында Мэтьюстің қолдаушылары аз болды. 1956 жылы Альфред Рэдклиф Браунның некрологында Элкин Австралияның туыстық қатынасы туралы Мэтьюстың еңбегі маңызды интеллектуалды жетістікке қол жеткізді деп мәлімдеді. Ол туыстық зерттеу саласындағы он бір негізгі жетістіктерді атап өтті, оның ішінде Мэттьюстің тотемдік батырлар "адамдар сияқты туыстық қатынаста болған: басқаша айтқанда, олар бір әлеуметтік тәртіптің бөлігі болған" деген түсінігін атап өтті. Елкиннің пікірінше, "Радклиф Браунның 1913 жылдан бері осы тақырыпта жазған еңбектерін білетін кез келген адам оның Мэтьюстың тұжырымдары мен жалпылауларын қаншалықты қолданғанын түсінеді". Элкин Рэдклиф Браунның Мэтьюстің жазбаларымен таныс екенін, бірақ оны әуесқой деп санағанын, "оның мұқият жаздыру және дыбысты жалпылау қабілетін бағаламағанын" мәлімдеді. Алайда бұл оған Мэтьюстың көптеген жетістіктерін қабылдауға кедергі болмады". Жиырма жылдан кейін Элкин Матьюстың маңыздылығы туралы өзінің бұрынғы пікіріне негізделген. Бұл мақала үш бөлімнен тұратын "Р. Х. Мэтьюз: аборигендік зерттеулерге қосқан үлесі" атты мақала ретінде жарияланды. Сидней университетінің мұрағатында "IV бөлім" жобасы Элькиннің 1979 жылы қайтыс болғанға дейін Мэтьюс туралы қосымша жазбаларды жоспарлап отырғанын көрсетеді. Тағы бір ертедегі чемпион Норман Тиндейл болды, ол Мэтьюстың топография мен картография туралы түсінігін өзінің рулық шекараларды картаға түсіру жобасында баға жетпес деп тапты. Австралияның абориген тайпаларының Тиндейлдің библиографиясы оның Мэтьюстың жазбаларын кеңінен қолданғанын көрсетеді. Тиндейл 1958 жылы былай деп жазды: "Менің тайпалық картамның екінші басылымын және оның деректерін тексеру мақсатында Мэтьюстің қағаздарын қарап шығып, бұл жұмыстың кең ауқымы мен жалпы дәлдігіне бұрынғыдан да қатты таң қалдым. Бұрынғы сыншыларға қарамастан, мен оның алғашқы антропологиялық деректерді ең жақсы жазған адам екеніне сенемін ". Матьюстың еңбегінің құндылығы туралы келіспеушіліктер жалғасып келеді. 1984 жылы тарихшы Диана Барвик Матьюстың зерттеулерін сынға алып, "айта-айта надандықпен, кейде қасақана бұрмалау арқылы этнографиялық деректерді бүлдірген" деп жазды. Барвик 1898 жылдан бастап Мэтьюстың Хауиттің "қатаң этнографиялық есептерін" "қайшылайтынын, мазақ еткенін немесе елемегенін" мәлімдеді, оған ол "жақында патологиялық қызғаныш" білдірді. Қазіргі антрополог Дебора Бёрд Роуз және оның әріптестері қарама-қарсы көзқарас танытып, Мэтьюсті Хауиттке қарағанда "қайрауырақ және мұқият зерттеуші" деп сипаттады. Олар "Мэтьюс Ховитттің үлкен теорияның пайдасына жеке тұлғаны немесе еркектердің пайдасына әйелдерді басуға деген бейімділігін бөліспегенін" айтады. Ол "әйелдердің заңдары мен салт-дәстүрлері бар" деп мойындады. Австралияда Туған жердің атауын беру туралы заңның қабылдануы Мэтьюстің жұмысына жаңа қызығушылық тудырды. Оның жазбалары қазір аборигендер талапкерлері ұсынған Туған жердің атауын алуда әдетте келтіріледі.