Кіріспе
2012-2014 жылдар аралығында Малави президенті Джойс Хильда Банда (туған аты Нтила; 1950 жылы 12 сәуірде туған) - Малавидің президенті, 2012 жылдың 7 сәуірінен 2014 жылдың 31 мамырына дейін қызмет еткен Малави саясаткері. Банда президент Бингу ва Мутариканың кенеттен қайтыс болғаннан кейін президент лауазымына кірісті. Ол 2011 жылы құрылған Халық партиясының негізін қалаушы және жетекшісі. Білім беруші және әйелдер құқығын қорғаушы белсенді, ол 2006 жылдан 2009 жылға дейін Сыртқы істер министрі және 2009 жылдың мамыр айынан 2012 жылдың сәуіріне дейін Малавидің вице-президенті болды. Ол Малави Республикасының президенті болғанға дейін парламенттің мүшесі және Гендерлік және балаларды қорғау министрі болып қызмет етті. Саяси мансабына дейін ол Джойс Банда қорын, Ұлттық кәсіпкер әйелдер қауымдастығын (NABW), Жас әйелдер көшбасшылар желісін және Аштық жобасын құрды. Банда Малавидің төртінші президенті, оның бірінші әйел президенті және Елизавета II-ден кейін екінші әйел мемлекет басшысы болды. 2014 жылы маусым айында Forbes басылымы президент Банданы әлемдегі ең ықпалды әйелдердің 40-шы орындарында және Африкадағы ең ықпалды әйел деп атады. 2014 жылдың қазан айында ол BBC-нің 100 әйелінің қатарына кірді.
Joyce Hilda Banda (née Ntila; born 12 April 1950) is a Malawian politician, who served as President of Malawi, from 7 April 2012 to 31 May 2014. Banda took office as President following the sudden death of President Bingu wa Mutharika. She is the founder and leader of the People's Party, created in 2011. An educator and grassroots women's rights activist, she was the Minister of Foreign Affairs from 2006 to 2009 and the Vice President of Malawi from May 2009 to April 2012. She has served in various roles as a member of Parliament and as Minister of Gender and Child Welfare before she became the President of the Republic of Malawi. Prior to her political career, she founded the Joyce Banda Foundation, the National Association of Business Women (NABW), Young Women Leaders Network and the Hunger project. Banda was Malawi's fourth president its first female president and second female head of state, after Elizabeth II. She was the second woman to become the president in the African continent, In June 2014, Forbes named President Banda as the 40th most powerful woman in the world and the most powerful woman in Africa. In October 2014, she was included in the BBC's 100 Women.
Жеке және отбасылық өмірі
Джойс Хилда Нтила 1950 жылы 12 сәуірде Ньясалендтің (қазіргі Малави) Зомба округінің Малемия ауылында дүниеге келген. Әкесі полиция оркестрінің музыканты болған. Ол өзінің мансабын хатшы ретінде бастады және диктатор Хейстингс Банданың билігі кезінде танымал тұлғаға айналды. Ол Кембридж мектебінің сертификатын, Колумбус университетінің (аккредиттелмеген қашықтықтан білім беру мекемесі) ерте балалық шақтағы білім беру саласында бакалавр дәрежесін алды, ал оның дәрежесі "жалған" деп танылды. Сондай-ақ, ол Канададағы Royal Roads University-ден Лидерлік мамандығы бойынша Магистр дәрежесін алды. 2013 жылы Чжонжу университетінің құрметті докторлық дәрежесін алды. Ол Рой Качэйлге үйленді, оның үш баласы болды. Ол 25 жасында Найробиде (Кения) тұратын. 1975 жылы Кенияда әйелдер қозғалысының өсуі Банданы үш баласын алып, зорлық-зомбылық неке деп атағаннан кетуге итермеледі. Оның Рой Качелемен некесі 1981 жылы аяқталды. Кейін ол зейнеткерлікпен шыққан Малавидің бас судьясы Ричард Бандаға үйленді, оның екі баласы бар. 1985 және 1997 жылдар аралығында Банда әртүрлі бизнес пен ұйымдарды, соның ішінде Ndekani Garments (1985), Akajuwe Enterprises (1992) және Kalingidza Bakery (1995) ұйымдастырды. Ол Мадонна қаржыландыратын Raising Malawi Academy for Girls академиясының бұрынғы бас директоры Анжимиле Опоньоның әпкесі.
Мемлекеттік қызметтер (1999-2009)
Джойс Банда 1999 жылы саясатқа кірісті. Ол Малавидің үшінші демократиялық сайлауында президент Бакили Мулзузи партиясының мүшесі ретінде парламенттік орынға ие болды. Ол Зомба Малоса сайлау округін басқарды.
Вице-президент (2009-2012 жылдар)
Банда 2009 жылғы президенттік сайлауда Демократиялық прогрессивті партияның (ДПП) вице-президенттікке үміткері болды. Ол Малавидің бірінші әйел вице-президенті болды. 2010 жылы 12 желтоқсанда DPP-ның төтенше шарасы бойынша Джойс Банда және екінші вице-президент Кхумбо Кахали партияға қарсы әрекеттері үшін вице-президент лауазымынан босатылды. Оны остракассияға ұшырату үшін Президент бұрын өзі атқарған рөлдерді 2011 жылдың қыркүйегінде министрлік құрамына енгізілген Каллиста Мутарикаға беруді жалғастырды. Сот Мүтәриканың конституциялық негіздер бойынша вице-президент лауазымынан босату әрекетіне кедергі келтірді. Бұл оның ресми мемлекеттік көлігін тартып алуға және жаңа партиясын тіркеуден өткізуге кедергі келтіруге тырысуды қамтиды. 2011 жылдың 8 қыркүйегінде вице-президент рөлі кабинет қайта құру кезінде алынып тасталды. Алайда, ол әлі де заңды вице-президент болды, өйткені бұл лауазым конституцияға сәйкес тағайындалды.
ДПП фракциялары
Банда мен президент Бингу ва Мутарика арасындағы қарым-қатынас Мутариканың өзінің ағасы Питер Мутариканы өзінің мұрагері ретінде орналастыруға тырысуы салдарынан барған сайын шиеленісіп кетті. ДПП бұқаралық отставкалар болғанын жоққа шығарды және олардың аз ғана екенін айтты.
Билік ауысуы
2012 жылдың 5 сәуірінде президент Мутарика қайтыс болды. Оның өлімінен кейін үкімет халыққа президенттің қайтыс болғанын уақтылы хабарламай қалды. Бұл Малавиде конституциялық дағдарыс туындауы мүмкін деген қорқыныш тудырды. Франс Пресс агенттігі Малавидің бұрынғы президенті Бакили Муллузидің "конституциялық тәртіпке" деген талапты ұстанып отырғанын, оның айтуынша, вице-президент конституция бойынша билікті автоматты түрде қабылдауы керек. "Мен конституциялық тәртіпті, тұрақты бейбітшілік пен тәртіпті талап етемін. Малави заңдарында президенттің орынбасары билік жүргізе алмай қалған кезде билікті өз қолына алады деп нақты айтылған. Біз тәртіпсіздікке ұшыраған жағдайдан аулақ болуымыз керек. Конституцияны ұстанайық. Бізде конституцияға сай әрекет етуден басқа жол жоқ. Бұл жерде тыныштық пен тыныштық орнауы өте маңызды". Малавидің қауіпсіздік күштері де конституциялық тәртіпті сақтағысы келді. Малави заң қоғамы Малави конституциясының 83-бабының 4-тармағына сәйкес, ол президенттікке заңды мұрагер екендігін растады. 7 сәуірде Малави кабинеті Банданың президент болуына кедергі жасау үшін сотқа жүгінді. Ол әскердің қолбасшысы Генри Одильоға телефон шалып, оны қолдап-қолдай ма деп сұрады. Ол келісіп, әскерін оның үйінің айналасына орналастырды. Джойс Банда 2012 жылы 7 сәуірде Малави президенті болып ант берді. Бас судья Лавморе Мунло Лилонгведегі Ұлттық Ассамблеяда өткен рәсімге төрағалық етті. 2013 жылдың 10 қазанында БҰҰ сапарынан оралғаннан кейін бірнеше күн өткен соң президент Джойс Банда Капитал Хилл Кашгейт скандалынан кейін өз кабинетін жұмыстан босатты. 15 қазанда жаңа кабинет тағайындалды, атап айтқанда, қаржы министрі Кен Липенга мен әділет министрі Ральф Касамбара кабинетінен шығарылды. 2014 жылдың мамыр айында Джойс Банда президенттік сайлауда жеңіліске ұшырады. Ол сайлауды жоққа шығаруға тырысып, сәтсіз аяқтады. Ол жеңімпаз Питер Мутариканың ант беру рәсіміне қатыспады, бірақ оған өз құттықтауын білдірді. 2014 жылдан бастап Малавиден тыс жерде тұрды. 2017 жылдың 31 шілдесінде президент болған кезінде сыбайлас жемқорлықпен байланысты тұтқындауға бұйрық жарияланды, бірақ ол елден тыс жерде қалды. Ол айыптауларды жоққа шығарып, оларды қайтадан қарастыратынын айтты.
Халықаралық қатынастар
Мутариканың президентлігі кезінде Малави Мутариканың басқаруындағы сыртқы қатынастардан кейін экономикалық жағынан нашар жағдайда қалды. Мутариканың президенттік билігінің соңғы жылында Ұлыбритания, АҚШ, Германия, Норвегия, Еуропалық Одақ, Дүниежүзілік банк және Африка даму банкі қаржылай көмекті тоқтатты. Олар Мүтариканың елдегі демократияға шабуыл жасауына және оның үдемелі саясатына алаңдаушылық білдірді. 2012 жылдың наурыз айында Мутарика шетелдік донорларға "жоқ, тозаққа кетіңдер" деп айтқан. Ол оларды өзінің үкіметін құлатуға тырысуда деп айыптады. Банданың президенттік міндетінің бір бөлігі - көмек берушілермен дипломатиялық байланыстарды қалпына келтіру болды. Сонымен қатар, ол Малауидің Мозамбик сияқты көршілерімен және Ботсвана сияқты аймақтық елдермен дипломатиялық байланыстарды қалпына келтіру мәселесін шешті. Президент болғаннан кейін алғашқы аптада Банда Малавидің халықаралық қатынастарын қалпына келтіру үшін дипломатиялық шабуылға түсті. Ол Ұлыбританияның Сыртқы істер министрлігінің Генри Беллингхеммен сөйлескен. Ол "қазіргі уақытта" жаңа британдық елші жіберілетінін айтты. Ол АҚШ-тың Мемлекеттік хатшысы Хиллари Клинтонмен сөйлескен. Клинтон 350 миллион долларлық энергия гранты туралы талқылауды мүмкіндігінше тезірек қайта бастауға уәде берді. Банда Еуропалық Одақтың Сыртқы істер басқармасының бароншасы Эштонмен және Малавидің ХВҚ өкілі Руби Рэндаллмен сөйлесуді жоспарлап отырғанын мәлімдеді. Ол Замбия президенті Майкл Сатамен тығыз жұмыс қарым-қатынасын қайта бастау туралы да келісті. Президент Банда Forbes журналы бойынша әлемдегі ең ықпалды әйелдердің 40-орында, бұл тізімдегі ең жоғары африкалық атау. Халықаралық құқық қорғау ұйымы 2012 жылдың қараша айының басында Малавидің гомосексуализмді қылмыстық деп санайтын заңдарын "тұрақты түрде тоқтатқан" деп хабарлады. Халықаралық валюта қорының кеңесі бойынша 2012 жылдың мамыр айында Банда Малави квачасының құнын төмендетті, бұл Мутариканың істемеген әрекеті. BBC News хабарлағандай, құнсыздану туралы хабарлау, яғни квачаның АҚШ долларына қарағанда 33 пайызға құнсыздануы, донорлардың қаржысын тартуға тырысу, Малави қалаларында "паникалы сатып алу" тудырды. Президент болғаннан кейін Банда өзінің президенттік ұшағын сатып, жалақысының 30% -ын Малави мүгедектер кеңесіне беруді шешті. 2013 жылдың 17 қаңтарында мыңдаған малавиліктер Блантайрда инфляцияның өсуіне қарсы наразылық білдірді. Бандаға ХВҚ басшысы Кристин Лагард қосылып, квачаның құнсыздалуын қорғады және ол шешімді өзгертпейді деп мәлімдеді.
Президенттің бастамалары
Президент Банда аналардың денсаулығы мен репродуктивті құқықтарына, атап айтқанда, Малавидегі қауіпсіз ана болуды қолдау арқылы тұрақты түрде үнемі қолдау көрсетіп келеді. Ол өзінің қолдауын аналардың денсаулығы мен қауіпсіз ана болу жөніндегі президенттік бастаманы құру арқылы көрсетті. Екі жылдың ішінде аналар өлімінің көрсеткіші 100 мың тірі туған нәрестеге шаққанда 675-тен 460-қа дейін төмендеді.
Президенттік өмірден кейінгі өмір
Банда 2018 жылы Малавиге қайтудан бұрын, үш жыл бойы Вудро Вильсон орталығы мен Жаһандық даму орталығының құрметті мүшесі ретінде АҚШ-та өздігінен сүргінде болды. Бүгінде Бандаға қарсы ешқандай айыптаулар тіркелмеген. Банда 2019 жылғы президенттік сайлауға Халық партиясының кандидаты ретінде қатысты, бірақ сайлауға екі ай қалғанда кандидатурасын алып тастады; кейіннен ол оппозициялық кандидат Лазар Чаквераны қолдады. 2019 жылғы президенттік сайлаудың күші жойылғаннан кейін ол 2020 жылғы президент сайлауында Чаквераны қайта қолдады. Банданың ұлы Рой Кахеле Банда Чаквера кабинетіне өнеркәсіп министрі болып тағайындалды.
Джойс Банда қоры
Вице-президент болғанға дейін ол Джойс Банда қорының негізін қалаушы және бас директоры болды. "Білім берудің жақсаруы" атты қайырымдылық қоры Малавидегі жетім балалар мен балаларға білім беру арқылы көмек көрсетеді. Бұл Блантайрдың Чимванкхунда ауданындағы бастауыш және орта мектептер кешені. Оған 6 орталықтан тұратын 600 бала қамқорлықпен қамтылған жетімдер үйі кіреді. Сондай-ақ, ол 40 әйелге және 10 жастар тобына шағын несие беру арқылы айналадағы ауылдарға көмек көрсетеді. Ол 10 000-нан астам фермерге тұқым және басқа да сыйлықтар берді. Бұл қор өз көмегін көрсететін 200 ауылдың төртеуі үшін төрт емхана салды. Сондай-ақ, ауыл шаруашылығын дамытуға да көмек көрсетеді. Ол Джек Брюер қорымен серіктестікке ие, бұл әлемдік даму қоры NFL жұлдызы Джек Брюер құрған.
Ұлттық кәсіпкер әйелдер қауымдастығы
Банда - 1990 жылы құрылған Малавидегі Ұлттық іскер әйелдер қауымдастығының негізін қалаушы. Бұл Малавиде тіркелген коммерциялық емес қор. Қауымдастық әйелдерді олардың әлеуетін нығайту және оларды экономикалық жағынан нығайту арқылы кедейліктен шығаруды мақсат етеді. Бұл 30 мың әйелді қамтитын әлеуметтік желі, әйелдердің бизнесіне қолдау көрсету және бизнеске қатысуға ниетті әйелдерге қолдау көрсету. Оның қызметіне бизнес-білім беру, техникалық білім беру, есеп жүргізу және басқару дағдылары кіреді. Қазіргі директоры - Мэри Малунга.
Дүниежүзілік репродуктивтік денсаулық жөніндегі кеңес
2010 жылы Банда репродуктивті денсаулық жөніндегі әлемдік көшбасшылар кеңесінің мүшесі болды. Бұл он алты мемлекет басшылары мен бұрынғы мемлекет басшылары, жоғары деңгейдегі саясаткерлер және басқа да көшбасшылар тұрақты даму мен өркендеу үшін репродуктивті денсаулықты дамытуға бел буған.