Кіріспе
Американдық химик және университет канцлері Марк Стивен Райтон (туған 11 маусым 1949 жыл) - американдық академик және химик, Джордж Вашингтон университетінің президенті, ол 1995 жылдан 2019 жылға дейін Вашингтон университетінің 14-ші канцлері болғаннан кейін, 2019 жылдың мамыр айынан бастап Санкт-Луистегі Вашингтон университетінің канцлері болып қызмет етеді. Сондай-ақ, ол 2020 жылдың тамызында Сент-Луистегі Вашингтон университетімен Джеймс және Мэри Вертчтің университеттік профессорлық лауазымының тұңғыш иегері болып тағайындалды. 2022 жылдың қаңтарынан 2023 жылдың маусымына дейін Райтон WUSTL-ден демалыс алды, Джордж Вашингтон университетінің уақытша президенті болды, ал GWU президент Томас ЛеБланктың орнын алмастыру үшін президенттік іздестіру жүргізді.
Mark Stephen Wrighton (born June 11, 1949) is an American academic and chemist who is President Emeritus of George Washington University and has been serving as Chancellor Emeritus of Washington University in St. Louis since May 2019 after serving as the 14th Chancellor of Washington University in St. Louis from 1995 to 2019. He was also appointed by Washington University in St. Louis as the inaugural holder of the James and Mary Wertsch Distinguished University Professorship in August 2020. From January 2022 to June 2023, Wrighton took a sabbatical leave from WUSTL to serve as the interim president of The George Washington University while GWU conducted a presidential search for a replacement for president Thomas LeBlanc.
Ерте өмір және білім
Райтон Флорида штатының Джексонвилл қаласында дүниеге келді, ал әкесі мансабының көп бөлігін АҚШ Әскери-теңіз күшінде өткізді. Райтон отбасымен бірге Джексонвиллден Вирджинияға, Теннессиге, Мэрилендке және Ньюфаундлендке көшіп барды. Бастапқыда Райтон Флорида мемлекеттік университетінде математика мен үкімет туралы білім алуға ниетті болды. Оның орнына, бірінші курста химиядан сабақ беретін профессор Эдвард Меллонның ықпалымен ол мамандығын химияға ауыстырды. Джек Салтиел оның кеңесшісі және тәлімгері болды, ал ол органикалық фотохимия саласындағы студенттік зерттеулерін жалғастырды. Райтон 1969 жылы Флорида мемлекеттік университетінде химия мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алып, үздік зерттеулері үшін Монсанто химия сыйлығын жеңіп алды. Ол 1972 жылы 22 жасында Калифорния технология институтында докторлық дәрежесін алды. Грей және Джордж С. Хаммонд. Докторлық диссертациясының тақырыбы металл құрайтын молекулалардағы фотопроцестер болды. Калтехта ол Герберт Ньюби МакКой сыйлығының алғашқы иегері атанды.
Массачусетс технология институты
Райтон 1972 жылы жаз айында Массачусетс технология институтының химия кафедрасына профессорлық көмекші болып қосылды. 1976 жылы доцент, ал келесі жылы профессор атағын алды. Райтон 1981 жылдан 1989 жылға дейін химиядан Фредерик Г. Киес кафедрасын басқарды, содан кейін оған химиядан жаңадан берілген Сиба Геиги кафедрасы берілді. Райтонның ғылыми қызығушылықтары фотохимия мен өтпелі металдар катализіне бағытталған және оның ішінде беткі химия, молекулалық электроника және электродтардағы фотопроцестер. 1980 жылдары ол және оның әріптестері молекулалық транзисторларды құрастырды. Райтон молекулалық электроникада заряд тасымалын басқарудың бір жолы ретінде электрохимиялық қақпа идеясын енгізген алғашқы зерттеушілердің бірі болды. Кейінгі зерттеулерінің бірі фотосинтез процесін химиялық жолмен қайталауға тырысу болды. 1987 жылы Райтон МТИ химия кафедрасының меңгерушісі болды. 1990 жылы МТИ-нің проректоры болды. Ол АҚШ-тағы ең жоғары жалақы алатын университет басшыларының бірі болды, 2007 жылы 738 000 доллар тапты. 2007 жылдың басында Райтон Гарвард университетінің президенттігіне үміткер ретінде аталды. Канцлер ретінде ол екі ірі капиталды кампанияны басқарды, нәтижесінде барлығы 5 миллиард долларға жуық, оның ішінде студенттерге қаржылай көмек үшін шамамен 1 миллиард доллар, сондай-ақ 300-ден астам профессорлық лауазымдар құрылды. Ол Америка университеттері қауымдастығының төрағасы болып сайланды (2004-2005) 2017 жылдың 6 қазанында Райтон канцлерлік қызметтен кету ниеті туралы мәлімдеді. Ол канцлер лауазымын 2019 жылдың 31 мамырында аяқтап, канцлер-эмиритус болды және 2020 жылдың тамызында Джеймс және Мэри Вертч университетінің құрметті профессоры болып тағайындалды.
On October 6, 2017, Wrighton announced his intent to leave the chancellorship. He concluded his tenure as chancellor on May 31, 2019, to become Chancellor Emeritus and was appointed the James and Mary Wertsch Distinguished University Professor in August 2020.
Джордж Вашингтон университеті
2021 жылдың 10 қыркүйегінде Джордж Вашингтон университетінің қамқоршылар кеңесі Райтонның университеттің уақытша президенті ретінде ең көп дегенде 18 ай қызмет ететінін жариялады. Райтон өзінің қызметін Джордж Вашингтон университетінде 2022 жылдың 1 қаңтарында бастады. Ол Вашингтон университетімен бірге Сент-Луистегі университетте жұмыс істеген. Джордж Вашингтон университеті оның президенті кезінде Америка университеттерінің аса іріктелген қауымдастығының мүшесі болды. 2022 жылдың ақпан айында Райтон Қытай үкіметін адам құқықтарын бұзуда айыптап, 2022 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарын өткізуді сынға алған плакаттарды кампустан алып тастағаннан кейін дау тудырды. Райтон плакаттардан "жеке өзі ренжігенін" айтып, олардың кімнің кінәлі екенін анықтауға уәде берді. Бұл шешімді "Білім берудегі жеке құқықтар қоры" сынға алды, ол шешімді "өзін еркін білдіруге берілген университетке мүлдем орынсыз жауап" деп атады. Райтон өзінің алғашқы пікірінен кейін плакаттарды австралиялық қытай суретшісі жасағандығын және Қытай саясатын сынға алғанын түсіндірді. Ол былай деп жазды: Бұл плакаттарды мен расистік деп қарамаймын, олар саяси мәлімдемелер. Университет тергеу жүргізбейді және плакаттарды көтерген студенттерге қарсы ешқандай іс-қимыл жасамайды.
Ұлттық ғылым саясаты
Райтон Ұлттық ғылым кеңесінің (2000 - 2006) президенттік тағайындауы бойынша қызмет атқарды, ол Президент пен Конгресс пен Ұлттық ғылым қорының ғылым саясаты жөніндегі кеңесшісі болып табылады. Ол 2009 жылы өзінің есебін шығарған Американың энергия болашағы жөніндегі Ұлттық зерттеулер кеңесінің комитетінің төрағасының орынбасары болды. Сент-Луистегі Вашингтон университетінде оқып жүрген кезінде Райтон Америка университеттері қауымдастығының хаттарына қол қойғандардың бірі болды. Ол АҚШ үкіметінің барлық өкілдерін 2005 жылғы H. R. 810 -дың, Стам клеткалары зерттеулерін жақсарту туралы заңның пайдасына дауыс беруге шақырды. Миссуридің басқа үш университетінің басшыларымен бірге Райтон соматикалық жасушалық ядролық трансфер (СКНТ) зерттеулерін медициналық емдеу үшін қолдап, Миссуридің заң шығарушыларын оны адам репродуктивті клондауы үшін дің жасушаларын пайдаланудан ажыратуға шақырды.