Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Чех химигі және өнертапқышы (1890–1967)
Czech chemist and inventor (1890–1967)
Ярослав Хейровский (20 желтоқсан 1890 – 27 наурыз 1967) – чех химигі және өнертапқышы. Хейровский полярографиялық әдістің авторы, электроаналитикалық әдістің негізін қалаушы және 1959 жылы полярографиялық талдау әдістерін ойлап табуы мен дамытуы үшін Нобель сыйлығының иегері болды. Оның негізгі жұмыс саласы полярография еді.
Jaroslav Heyrovský (December 20, 1890 – March 27, 1967) was a Czech chemist and inventor. Heyrovský was the inventor of the polarographic method, father of the electroanalytical method, and recipient of the Nobel Prize in 1959 for his invention and development of the polarographic methods of analysis. His main field of work was polarography.
Өмір және жұмыс
Ярослав Хейровский 1890 жылдың 20 желтоқсанында Прагада дүниеге келді. Ол Прагадағы Карл университетінің рим құқығы профессоры Леопольд Хейровский мен оның әйелі Клараның (құрметті аты – Ханл фон Кирхтреу) бесінші баласы еді. 1909 жылға дейін орта мектепте білім алғаннан кейін, Прагадағы Карл университетінде химия, физика және математиканы оқуға түсті. 1910 жылдан 1914 жылға дейін ол Лондон университетінің колледжінде профессорлар сэр Уильям Рамзи, В. С. МакК. Льюис және Ф. Г. Доннан басшылығымен оқуын жалғастырды, 1913 жылы бакалавр дәрежесін алды. Ол әсіресе профессор Доннанмен электрохимия саласында жұмыс істеуге қызығушылық танытты. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Хейровский әскери госпитальде дәріханашы және радиолог болып жұмыс істеді, бұл оған оқуын жалғастыруға және 1918 жылы Прагада ғылым кандидаты, ал 1921 жылы Лондонда ғылым докторы дәрежесін алуға мүмкіндік берді. Хейровский университеттік мансабын Прагадағы Карл университетінің Аналитикалық химия институтында профессор Б. Брауннердің ассистенты ретінде бастады; 1922 жылы доцент, ал 1926 жылы университеттің физикалық химияның алғашқы профессоры атанды. Хейровскийдің полярографиялық әдістің негізін қалауы 1922 жылға келіп, ол осы электрохимияның жаңа саласын дамытуға барлық ғылыми қызметін арнады. Ол университетте чех полярографтарының мектебін құрды және өзі полярографиялық зерттеулердің алдыңғы қатарында болды. 1950 жылы Хейровский жаңадан құрылған Полярографиялық институттың директоры болып тағайындалды, ол 1952 жылы Чехословакия Ғылым академиясына қосылды. 1926 жылы профессор Хейровский Мари (Мэри) Корановаға үйленді, олардың екі баласы болды: қызы – Йитка және ұлы – Михаил. Ярослав Хейровский 1967 жылдың 27 наурызында қайтыс болды. Ол Прагадағы Вышеград зиратына жерленді.
Jaroslav Heyrovský was born in Prague on December 20, 1890, the fifth child of Leopold Heyrovský, Professor of Roman Law at the Charles University in Prague, and his wife Clara, née Hanl von Kirchtreu. He obtained his early education at secondary school until 1909 when he began his study of chemistry, physics, and mathematics at the Charles University in Prague. From 1910 to 1914 he continued his studies at University College London, under Professors Sir William Ramsay, W. C. McC. Lewis, and F. G. Donnan, taking his B. Sc. degree in 1913. He was particularly interested in working with Professor Donnan, on electrochemistry. During the First World War Heyrovský worked in a military hospital as a dispensing chemist and radiologist, which enabled him to continue his studies and to take his Ph. D. degree in Prague in 1918 and D. Sc. in London in 1921. Heyrovský started his university career as assistant to Professor B. Brauner in the Institute of Analytical Chemistry of the Charles University, Prague; he was promoted to Associate Professor in 1922 and in 1926 he became the University's first Professor of Physical Chemistry. Heyrovský's invention of the polarographic method dates from 1922 and he concentrated his whole further scientific activity on the development of this new branch of electrochemistry. He formed a school of Czech polarographers in the University, and was himself in the forefront of polarographic research. In 1950 Heyrovský was appointed as the Director of the newly established Polarographic Institute, which was incorporated into the Czechoslovak Academy of Sciences in 1952. In 1926 Professor Heyrovský married Marie (Mary) Koranová, and the couple had two children, a daughter, Jitka, and a son, Michael. Jaroslav Heyrovský died on March 27, 1967. He was interred in the Vyšehrad cemetery in Prague.
Құрмет белгілері, марапаттар, мұра
Көптеген университеттер мен оқу орындары Хайровскийді құрметтеді. Ол 1927 жылы Лондон университетінің колледжінің мүшесі болып сайланды және 1955 жылы Дрезден техникалық университетінен, 1956 жылы Варшава университетінен, 1959 жылы Марсельдің Экс университетінен және 1960 жылы Париж университетінен құрметті докторлық дәрежесін алды. 1933 жылы Америка өнер және ғылым академиясының құрметті мүшесі, 1955 жылы Мажарстан ғылым академиясының құрметті мүшесі, 1955 жылы Бангалордағы Үндістан ғылым академиясының мүшесі, 1962 жылы Варшавадағы Польша ғылым академиясының мүшесі, 1955 жылы Берлиндегі Германия ғылым академиясының корреспондент мүшесі, 1956 жылы Леопольдина (Халле Сале) Германияның табиғаттану ғылымдары академиясының мүшесі, 1962 жылы Копенгагендегі Корольдік Дания ғылым академиясының шетелдік мүшесі, 1951 жылдан 1957 жылға дейін Халықаралық физика одағының вице-президенті, Лондондағы Полярографиялық қоғамның президенті және бірінші құрметті мүшесі, Жапонияның Полярографиялық қоғамының құрметті мүшесі, Чехословакия, Австрия, Польша, Англия және Үндістанның химиялық қоғамдарының құрметті мүшесі болды. 1965 жылы Хайровский Корольдік қоғамның шетелдік мүшесі болып сайланды. Чехословакияда 1951 жылы бірінші дәрежелі Мемлекеттік сыйлыққа және 1955 жылы Чехословакия Республикасының орденіне ие болды. Хайровский 1933 жылы АҚШ-та, 1934 жылы КСРО-да, 1946 жылы Англияда, 1947 жылы Швецияда, 1958 жылы Қытай Халық Республикасында және 1960 және 1961 жылдары Мысырда (А.Р.) полярграфия бойынша лекция оқыды. Айдың бетіндегі Хейровский кратері оның құрметіне аталған.
Many universities and seats of learning honored Heyrovský. He was elected Fellow of University College, London, in 1927, and received honorary doctorates from the Technical University, Dresden in 1955, the University of Warsaw in 1956, the University Aix Marseille in 1959, and the University of Paris in 1960. He was granted honorary membership in the American Academy of Arts and Sciences in 1933; in the Hungarian Academy of Sciences in 1955; the Indian Academy of Sciences, Bangalore, in 1955; the Polish Academy of Sciences, Warsaw, in 1962; was elected Corresponding Member of the German Academy of Sciences, Berlin, in 1955; member of the German Academy of Natural Scientists, Leopoldina (Halle Saale) in 1956; Foreign Member of the Royal Danish Academy of Sciences, Copenhagen, in 1962; Vice President of the International Union of Physics from 1951 to 1957; President and first honorary member of the Polarographic Society, London; honorary member of the Polarographic Society of Japan; honorary member of the Chemical Societies of Czechoslovakia, Austria, Poland, England and India. In 1965, Heyrovský was elected a Foreign Member of the Royal Society (ForMemRS) in 1965. In Czechoslovakia Heyrovský was awarded the State Prize, First Grade, in 1951, and in 1955 the Order of the Czechoslovak Republic. Heyrovský lectured on polarography in the United States in 1933, the USSR in 1934, England in 1946, Sweden in 1947, the People's Republic of China in 1958, and in U. A. R. (Egypt) in 1960 and 1961. The crater Heyrovský on the Moon is named in his honour.