Кіріспе
Шотланд инженер-механигі және өнертапқышы, шотланд инженері Джеймс Холл Насмит (кейде Наесмит, Насмит немесе Несмит деп те жазылады) (19 тамыз 1808 – 7 мамыр 1890) – шотланд инженері, философ, суретші және өнертапқышы. Ол булы бұқа (steam hammer) өңдеуін жасағандығымен әйгілі. Nasmyth, Gaskell and Company машина жасау құралдарын өндіретін компанияның негізін қалаушылардың бірі болды. 48 жасында зейнеткерлікке шығып, Кент қаласындағы Пеншёрстке көшіп, астрономия және фотографиямен шұғылдануын жалғастырды.
the Scottish engineer
James Hall Nasmyth (sometimes spelled Naesmyth, Nasmith, or Nesmyth) (19 August 1808 – 7 May 1890) was a Scottish engineer, philosopher, artist and inventor famous for his development of the steam hammer. He was the co founder of Nasmyth, Gaskell and Company manufacturers of machine tools. He retired at the age of 48, and moved to Penshurst, Kent where he developed his hobbies of astronomy and photography.
Мансап
1829 жылдың мамыр айында Насмит Лондонға Модслиге барып, оған өзінің жұмысын көрсеткеннен кейін аптасына 10 шиллингке көмекші жұмысшы ретінде жұмысқа қабылданды. Өкінішке орай, Модсли екі жылдан кейін қайтыс болды, содан кейін Насмитті Модслидің серіктесі суретші ретінде жұмысқа алды. Насмит 23 жасқа келгенде 69 фунт стерлинг жинап, өз кәсібін ашуға шешім қабылдады. Ол Манчестердегі Дейл көшесіндегі ескі мақта зауытында 130 футқа (шамамен 40 метр) ұзын, 27 футқа (шамамен 8 метр) ені бар фабрикалық бөлмені жалға алды. Үлкен металл құймалар мен ағаш еден үйлесімі идеалды емес еді, сондықтан қозғалтқыш сәулесінің бір ұшы еденді тесіп, төменгі қабаттағы шыны кесушінің шеберханасына құлап кіргеннен кейін ол көп ұзамай басқа жерге көшті. Ол Ланкашир графтығындағы Эклс қаласының Патрикрофт ауданына көшіп, 1836 жылдың тамыз айында өзінің серіктесі Холбрук Гаскеллмен бірге «Бриджвотер» қорыту зауытын ашты, олар «Насмит, Гаскелл және компания» деген атпен сауда жасады. Зауыт жаңа салынған Ливерпуль-Манчестер темір жолы мен Бриджвотер каналының жанында орналасқан еді. 1838 жылдың наурыз айында Джеймс қарлы боранда Шеффилдтен Йоркқа дилижанспен бара жатып, алыстан темір қорыту пештерін көрді. Дилижансшы оған олардың басқарушысы – оның клиенттерінің бірі, мырза Хартоп екенін айтты. Ол дереу дилижанстан түсіп, терең қарда пештерге қарай бет алды. Хартопты үйінде тауып, түнде қалуға шақырылды және ертең жұмысты көруге рұқсат алды. Сол кеште ол Хартоптың отбасымен танысып, оның 21 жасар қызы Аннаға бірден ғашық болды. Шешімді адам болғандықтан, келесі күні ол оған өзінің сезімдері мен ниеттерін айтты, ол оны «көңілімдегідей» қабылдады. Содан кейін ол оның ата-анасына да сезімдерін жеткізіп, өзінің болашағын айтты, осылайша сол күні күйер сүйіспеншілікке келісті. Олар екі жылдан кейін, 1840 жылдың 16 маусымында Уентвортта неке қиды. 1843 жылға дейін «Насмит, Гаскелл және компания» көптеген түрлі станоктарды жаппай өндіруге бағытталды. 1856 жылға қарай Насмит 236 формалау станогын жасады. 1840 жылы ол елді жабатын жаңа темір жолдардан локомотивтерге тапсырыс ала бастады. Оның «Ұлы Батыс» темір жолымен байланысы, оның әйгілі «SS Great Western» пароходы Бристоль мен Нью-Йорк арасындағы сапарларда үлкен жетістікке жеткендіктен, оған келесі, әрі үлкен кемесі «SS Great Britain» қозғалтқыштарын жасау үшін қажет болатын ерекше үлкен және қуатты станоктар жасауды тапсырды.
Басқа өнертабыстар
Булы балғадан басқа, Насмит бірнеше маңызды машина құралдарын жасады, соның ішінде шайба жасау станогын – құрал және қалыптар жасауда әлі де қолданылатын планердің өңделген түрін. Тағы бір жаңалық – гидравликалық пресс, ол су қысымын пайдаланып, машина бөліктерін тығыз біріктіретін. Бұл машиналардың барлығы өндірісте кең таралды және олардың барлығы қазір де өзгертілген түрінде қолданылады. Насмит сондай-ақ, стандартталған машина құралдарының ассортиментін ұсынған алғашқы құрал жасаушылардың бірі болды. Бұрын өндірушілер құралдарды әр клиенттің жеке талаптарына сәйкес жасап, стандарттауға көңіл бөлмейтін, бұл үйлесімсіздік тудыратын. Насмит, әрине, машина жасау өнеркәсібінің алғашқы дамушыларының соңғысы болды. Насмиттің көптеген өнертабыстары, олардың көпшілігі патенттелмеген, иілгіш сымнан жасалған иілгіш біліктің көмегімен айналмалы қозғалысты беру құралы, кілт ойықтарын кесетін станок, автоматты реттелетін подшипниктер және балқытылған металды тасымалдауға арналған бұрандалы қазан (бұрын алты адаммен жасалған жұмысты енді екі адам қауіпсіз және тиімді түрде орындай алатын) болды. Насмиттің теңіз шайқасына арналған булы соққы туралы идеясы ешқашан өндіріске енгізілген жоқ. 1844 жылы ол инженер Чарльз Мэймен бірге алғашқы вакуумды тежегішті патенттеді. 1830 жылға дейін фрезерлік станоктар жаңалық емес болғанымен, Насмит сол кезде жасаған мысалы болашақты болжау қабілетімен ерекшеленеді. Ол алты жақты гайканың барлық алты жағын ұнтақтау үшін құралданды, ол алты позициялық индекске орнатылған. Ол Генри Бессемердің кейін патенттегенімен ұқсас темірді өңдеу жобасымен де жұмыс істеді. Патенттеуге құштар емес және осы мәселелерді әлі де шешуге тырысып жатқан Насмит, 1856 жылы Бессемердің идеяларын естігеннен кейін жобадан бас тартты. Алайда Бессемер Насмиттің еңбегін мойындап, оған өзінің патентінің құнының үштен бір бөлігін ұсынды. Насмит зейнетке шығуға шешім қабылдағандықтан, одан бас тартты.
Кейінгі өмірі
Насмит 1856 жылы 48 жасында бизнестен зейнеткерлікке шықты, себебі ол: «Менің бұл дүниенің игіліктері жеткілікті, енді жас жігіттер өз мүмкіндіктерін пайдалансын» деді. Ол Пеншёрст, Кент маңындағы зейнет үйін «Хаммерфилд» деп атап, астрономияны қоса алғанда, әртүрлі хоббилерімен айналысып, қуанышқа бөленді. Ол өзінің 20 дюймдік рефлекторлық телескопын жасап, осы процесте Насмит фокусын ойлап тапты және Айды егжей-тегжейлі зерттеді. Ол Джеймс Карпентермен (1840–1899) бірлесіп «Ай: планета, әлем және серік ретінде» (1874) атты кітап жазды. Бұл кітапта қызықты «айлық» фотосуреттер сериясы бар: фототехника әлі де Айдың тікелей, жоғары сапалы суретін түсіруге жеткіліксіз болғандықтан, Насмит Айды визуалды бақылаулары негізінде гипстен жасалған масштабты модельдер құрады, содан кейін оларды электр жарығымен суретке түсіріп, Айда байқаған жер бедерінің көлеңкелерін қайта жаратты. Айдағы бір кратер оның құрметіне аталған. Ол 50 жыл бойы, өліміне дейін Йоркширдегі Вудберннен келген әйелі Эннмен бақытты некеде өмір сүрді. Олардың балалары болмады. Олар Эдинбургтың батысындағы Дин зиратының солтүстік бөлігінде жерленген. Зираттағы үлкен ескерткіш негізгі шығыс-батыс жолдың шығыс жағында орналасқан, ал жол оны айналып өтеді. Ескерткіште оның бу машинасының жақсы ойылған моделі орналасқан. Джеймстің анасы Барбара Фулис (1765–1848) олармен бірге жерленген. Бұл ескерткіш сонымен қатар оның інісі Патрик Насмиттің (1787–1831) естелігі ретінде де тұр.
Тану
Оның механикалық инженерия ғылымына жасаған көрнекті үлесінің құрметіне, оның туған жері Эдинбургтегі Гериот-Уатт университетінің механикалық инженерия факультетінің ғимараты Джеймс Насмит ғимараты деп аталды.